મહાયુદ્ધના ઘોર મેદાનમાં વિચિત્ર દૃશ્ય ઉભું થયું હતું. વિહોણા શરીરો નૃત્યમાળામાં ઊઠી ઊઠી ફરતા, રાક્ષસી કન્યાઓ યુદ્ધની દગાબાજીની ગાથા ગાઈ રહી હતી. હાથીઓની સેના ઉગ્રતા અને ઉન્માદથી ટકરાઈ રહી હતી, deren ગર્જના આકાશમાં ગૂંજી રહી હતી; અને નદીઓ પણ મસ્ત થઈ પથ્થરોને ફેંકતી આકાશે વહેતી હતી. રથો જંગલમાંથી સુકાઈ પડેલા પાંદડાં જેમ ધરતી પર ધડાકા સાથે તૂટી પડતા, યુદ્ધપર્વતમાંથી લાલ લોહીની નદીઓ વહેતી, મૃતદેહોની વણઝાર વરસાવતી. ધૂળના વાદળો, લોહીથી કાળા થયેલા, શસ્ત્રાગ્નિથી દમણ પામતા; યુદ્ધનો ઘોંઘાટ માત્ર મરણની નિશ્ચિતતા સાથે ભય પેદા કરતો. યુદ્ધની લહેરોથી ઉછળતા, અવ્યવસ્થિત અને ઉગ્ર ઘમાસાનનો અવાજ આખા મેદાનમાં ફેલાયો, પણ આકાશના વાદળો શાંત રહેતા. સેનાઓની અથડામણ શમશાનના ખટકારા જેવી, તીરોની ઝરમર વરસાદ જેવી, અને મહાશસ્ત્રોના ટકરાવ જેવી ગુંજતી; છતાં રાત્રિના અંધકારમાં બધું જાણે સૂઈ ગયેલું લાગે. આ ભયાનક યુદ્ધ ચાલતું હતું ત્યારે જ્ઞાની દેવી પોતાની જ સ્વરૂપ સાથે રમુજી રીતે વાત કરવા લાગી. "દેવી, આપણા પ્રભુ આ યુદ્ધમાં ન જીતે છે, ન હારે છે—એમ કેમ? મને કહો, ભલે તમે પ્રસન્ન હો, પણ હાથીઓ પણ ભાગી રહ્યા છે તો આ યુદ્ધમાં આવું કેમ?" દેવી કહે છે: "મને રાજા વિદુરથાએ લાંબા સમયથી પૂજ્યું છે, પણ વિજય માટે નહીં. તેથી માત્ર એ જ જીતે છે; વિદુરથાને વિજય મળતો નથી. બધું જ એ જાગૃતિ, એ આંતરિક ચેતનાથી થાય છે, જે સમયે જે રીતે થાય છે." "જે કંઈ તે મને કરાવે છે, હું તરત પૂરું કરું છું. જે રીતે મને બોલાવે છે, તે પ્રમાણે ફળ આપું છું. હું સ્વયં કંઈ કરતી નથી, જેમ અગ્નિ પોતે ગરમી ધરાવતો નથી; તે મને 'મારે યુદ્ધમાં વિજય જોઈએ' એમ માન આપીને પૂજે છે. જે રીતે તે મૂર્તિનું સ્વરૂપ ધારણ કરે છે, એ રીતે તેને ફળ મળે છે; વિદુરથાએ આ વાત વિચાર્યા વિના મને પૂજ્યું છે." "અને, હું એ નક્કી કર્યું કે હું મુક્ત થાઈશ; તેથી વિદુરથા એ શરીર અને પત્ની સાથે એ ફળ પામશે. અને, યોગ્ય સમયે, તું પણ એ પુત્રને મુક્ત કરીશ; તેનો શત્રુ છે સિંધુ નામક રાજા—એને પૃથ્વી પરના સિંહાસન પર હણીને એ વિજય પામશે અને રાજ્ય કરશે." આ યુદ્ધમાં અંધકારના સમૂહો બલિની સેના સમાન હલનચલન કરતા; નિર્વાત દેહો મેદાનમાં ફેંકાઈ રહ્યા, અને સાંજના ઝાંપટે તારાઓ આકાશમાં દેખાતા. ધીરે ધીરે યુદ્ધભૂમિ પર્વતો જેવી ભયાનક થઈ ગઈ; આખું જગત જાણે કાળી શાહીમાંથી ઊગ્યું હોય તેમ ઝગમગતું. સૂર્યકિરણો, સુવર્ણની ધારા જેવી, પર્વતો અને રણવીરો પર પડતી, જાણે યુદ્ધના લોહીના તેજથી ઝળહળતી. આકાશ અને મેદાન બંને શસ્ત્રોની ભટાકતી સાપ જેવી ભુજાઓથી શોભિત, અને સોનાની જેમ પ્રકાશિત. કાનના કુંડળોથી રત્નો છૂટાં પડ્યાં, કપાળોથી ખેતર જાણે વૃદ્ધ કમળોથી ભરાયું, શસ્ત્રો આકાશને છિદ્ર કરે અને તીરોની ઝુંડથી આખું આકાશ ભરાઈ ગયું. લાલ ઝાંપટથી ઘેરાયેલું, સિદ્ધો અને મૃતદેહોથી ભરેલું, માળાઓ, સાપના ત્વચા અને કિરણોથી ઉલઝણાયેલા વસ્ત્રોથી શોભાયમાન. લહેરાતી વેલબેનરો જાંઘોથી કમાન બની, હાથ-પગ વિખૂટા તીરોના ઝાડ જેવી દૃશ્યે. ઘાસના મેદાન જેવી કાળી, શસ્ત્રોના ઝબકાર સાથે, રેતી અને તૂટી ગયેલા ધારો સાથે ભળેલી; બાંધેલા હાથોની સાંકળોથી ભરેલી, ભયાનક અને ઉગ્ર. પુષ્પિત અશોકવન જેવી, શસ્ત્રાગ્નિથી પ્રજ્વલિત, ઘોંઘાટથી ગુંજતી, સિદ્ધાધિપતિને પણ ડરાવતી. સોનાની કળા જેવી શોભિત, યુવાન સૂર્ય જેવી ચમકતી શસ્ત્રોથી શોભાયમાન; ભાલા, તલવાર, ચક્ર, ભિંદી, ગદા અને યુદ્ધના ઘમાસાનથી ભરેલી. આ દરમ્યાન, બધી સેના વિનાશ પામી, યુદ્ધભૂમિ ખાલી થઈ ગઈ—બન્ને પક્ષે થોડાં જ સૈનિકો બચ્યા. તૂટી ગયેલા, મરી ગયેલા, વિખેરાયેલા, ભાગી ગયેલા લોકો; પડેલા મૃતદેહોના ઢગલા, લોહીની નદીઓમાં માટી વહેતી. લોહીની નદીના ભારથી મૃતદેહો વહેતા, તીરો, ભાલા, તલવાર અને મોટા પથ્થરો છાયાં. મેદાન વિહોણા ધડોથી છવાઈ ગયું, શૂરવીરોના શસ્ત્રપ્રહારથી કપાઈ ગયેલા; વેતાળોના ટોળા નાચતા ઘમાસાન ઘોંઘાટ કરતા. ખાલી, અગ્નિમય યુદ્ધભૂમિમાં એ બે—સૂર્ય અને ચંદ્ર જેવા—પદ્મરાગ રંગના રથ પર આકાશમાં ચિહ્ન સમા તેજથી ગમતા. ચારે બાજુથી હજારો યોદ્ધાઓએ ઘેરાયેલા, ચક્ર, ભાલા, ગદા, શૂળ અને અન્ય શસ્ત્રોથી સજ્જ. તેઓ મેદાનમાં મરેલા અને બચેલા વચ્ચે, યોદ્ધાઓના રડકા અને રથના ઘસારા વચ્ચે મનમોજી ફરી રહ્યા. લોહીની નદીઓ પાર કરતાં, મસ્ત હાથીઓ જેવી રમતમાં, રથના ચકરા લાલ પાણીમાં ભીંજાઈ, વાળ અને આંતરડાં ચોંટેલા. રથના ઘમથી ઉગ્ર હાથીઓ ઉલટી પડતા, રત્નોના ઘંટ અને જડિત યોકના અવાજે મેદાન ગૂંજી ઉઠ્યું. તેમના ધ્વજ પવનમાં ફફડતાં, ઘનઘોર અવાજ કરતા, પાછળ અનેક મહાન યોદ્ધા અને અણગણત ભયભીત સૈનિકો. શસ્ત્રો, તીરો, ધનુષ, ભાલા, શૂળ, કટાર અને ચમકતા ચક્રના ભારથી તેઓ ગજબે ભરાયેલા. થોડા પળ માટે એ બે, વિશાળ વર્તુળોથી ઘેરાઈ, સામસામે વાદળ જેવા ઊભા—એકબીજાને પડકારતા. રથના ઘા અને તીરોની વર્ષાથી તેમના હાથ મજબૂત, અને એકબીજાને ઉગ્ર વાદળ જેવી ગર્જના કરતા. એ બે સિંહ જેવા યુદ્ધવીર લડતા, તેમના તીરો પથ્થર અને ગદા જેવી, આખા આકાશમાં ફેલાઈ જતાં. કેટલાંક તીરો તલવાર જેવી ધારવાળા, કેટલાક હથોડા અને ગદા જેવા, કેટલાક ચક્રની ધારવાળા અને કેટલાક કુહાડીના મુખ જેવા હતા. આ રીતે, એ મહાયુદ્ધના મેદાનમાં ભયાનક, રક્તરંજિત અને અદ્ભુત દૃશ્ય વચ્ચે, દેવીના સંવાદ અને વિદુરથાના ભાગ્યનું રહસ્ય પણ ખુલ્યું.