હાય, પિતા! યુવાનીની કોમળ ઘાસમાં જ મૃત્યુનાં કારણો સંતાયેલાં છે, જેવી રીતે કોઈ વિર પુરુષના અગ્નિથી સુકા પાનનો ઢગલો સળગી ઉઠે છે, તેવી જ રીતે યુવાનીમાં મૃત્યુની આગ છુપાયેલી છે. અચાનક એક લાંબી, વળી વળી ઉપર વહેતી ધૂમ્રપાંજરની નદી દોડતી દેખાય છે; જાણે આકાશગંગા ધૂમ્રથી ભરાઈને આગળ વધતી હોય. એ ધૂમ્રનદી, સળગતા લાકડાંઓ સાથે ઉંચે ઉઠીને દેવતાઓને અંધ કરી નાખે છે; જુઓ, તેમાં અગ્નિની ચિંફટ અને ફુગ્ગા દેખાય છે. આ ઘરનાં માતા, પિતા, ભાઈ, જમાઈ, પુત્ર અને પુત્રી — બધાને આગે ભસ્મ કરી નાખ્યા છે; હવે એ અગ્નિ બાકીના લોકોને પણ ભક્ષી લેવાની તાકમાં છે. હાય! હાય! હાય! હે સ્વામી, તુરંત આ અંગારાં ભરેલા ઘરથી બહાર નીકળી જાવ; હવે તો એ ઘર પડવાનું છે, જાણે મેરુ પર્વતનું શિખર ધરાશાયી થવાનું હોય. તીક્ષ્ણ બાણ, પથ્થરો, ભાલા, શૂળ, અને તલવાર જેવી શસ્ત્રો — એ અગ્નિથી ધૂમ્રવાદળોમાં એવી રીતે ઘૂસી જાય છે, જેમ કે પતંગિયાં અગ્નિમાં પળમાં ભસ્મ થઈ જાય છે. આકાશમાં ધૂમ્રથી ભરેલા વાદળોમાં, સર્વ વાવાઝોડાં સળગતી આગમાં આવી જાય છે, જેમ કે મહાસાગરનાં ઉચ્છિન્ન તરંગો સમુદ્રની અગ્નિમાં સમાઈ જાય છે. વિશાળ વાદળો અગ્નિની જિહ્વાના ટોચે ધૂમ્રથી ઢંકાઈ જાય છે, અને તળાવો સૂકાઈ જાય છે, એ જ રીતે જેમ કામગ્રસ્ત મનુષ્યનું હૃદય સુકાઈ જાય છે. વૃક્ષોની પંક્તિઓ, સળગીને ગુસ્સામાં, હાથીઓ દ્વારા તોડી પડાય છે; એમના ફાંટા ભાંગી પડતાં ધ્વનિ કરે છે, જાણે તૃપ્ત થયેલા લોકો એ વૃક્ષોને ફાડી નાખે છે. ઘરનાં વૃક્ષો, જે ક્યારેક પુષ્પ અને ફળોથી સુગંધિત હતાં, એ હવે બળીને સર્વશૂન્ય થઈ ગયા છે, જેમ ઘરવાળા બધું ગુમાવી ખાલી થઈ જાય છે. માતા-પિતાથી વિયોજિત બાળકો, અંધકારમાં ભટકતાં જાય છે, અને દીવાલો ધરાશાયી થતાં રસ્તામાં માર ખાતાં, દુ:ખી થઈ જાય છે. હાથીઓ, અંધ અને ઉગ્ર બની, યુદ્ધમાં ગર્જના કરે છે; એમના શરીર પર સળગતાં અંગારા અને કોથળા પડતાં જાય છે. પથ્થર, તલવારથી વિભાજિત થઈ, ખભામાં ઊંડે ઘૂસી જાય છે અને પછી એ માણસ પર એ રીતે પડતું જાય છે, જાણે યંત્રમાંથી વીજળી પડતી હોય. ગાય, ઘોડા, ભેંસા, ઊંટ, શ્વાન અને વાઘ — અહીંનું યુદ્ધ કેટલું ભયંકર છે, જે રસ્તા અવરોધિત કરનારા લોકોની ગફલતમાં શરૂ થયું છે. સળગતાં કપડાંની ચડચડાટ અને અગ્નિની વાવાઝોડા સાથે, રડતી સ્ત્રીઓ બહાર આવે છે, જાણે જમીન પર ફેલાયેલા કમળોથી શોભિત હોય. જુઓ, સ્ત્રીઓનાં વાળ પર લપટાતી અગ્નિની જિહ્વાઓ એમને અશોકના પુષ્પો જેવી દેખાય છે, જાણે હાથી સાપ સાથે રમે છે. હાય, એ કોમળ અગ્નિ ઘાસની પાંખડી પર આરામ લે છે અને વાઘનયન સ્ત્રીઓની પાંખી પાંખી આંખ સુધી પહોંચે છે. માણસ સળગતો હોય છતાં પોતાની પત્ની વિના દૂર જતો નથી; હાય, જીવમાં લગાવનાં બંધન કેટલું મજબૂત હોય છે! હાથી ઉગ્ર બની, સળગતાં વૃક્ષોને તોડે છે; ગુસ્સામાં એ પોતાના સુંડથી તળાવને ઉથલાવી નાખે છે, જે પહેલેથી સુકાયેલા કમળોથી ભરેલું છે. ધૂમ્ર, વાદળ સુધી પહોંચીને, ચમકતી જ્વાળાઓ સાથે, અગ્નિનાં અસંખ્ય તીક્ષ્ણ બાણ વરસાવે છે. આ ધૂમ્ર, ચમકતી ચિંફટોથી ભરેલું અને વલયાંમાં ફરતું, આકાશમાં જાણે રત્નોના ઢગલા જેવું ભરાઈ ગયું છે. આકાશ અગ્નિની જ્વાળાઓથી પીળા રંગે ઝગમગે છે, જાણે મૃત્યુના ઉત્સવ માટે કુંમકુંમથી શણગાર્યું હોય — વિનાશનું ચિહ્ન. હાય, કેટલું ભયાવહ અને અયોગ્ય છે આ દુશ્મની, જેમાં કોઈ પણ ધર્મ નથી; મહાન રાજાઓ પણ ઉત્તમ શસ્ત્રો ધરાવતાં યુદ્ધવીરો દ્વારા મારવામાં આવે છે. સ્ત્રીઓ, જેમના હાર અને આભૂષણ છૂટા પડી ગયા છે, પુષ્પો વિખેરાઈ ગયા છે, હવે એમના કપડાં અર્ધસળગેલા છે અને છાતી પર રાખ પડેલી છે. એમના કટિ અને નિતંબ ખુલ્લા થઈ ગયા છે, હીરાના કંગણ હાથમાંથી નીચે પડી ગયા છે અને શરીર ઝૂકી જમીન તરફ વળી ગયું છે. હાર અને મુક્તામાળાઓ તૂટી અને વિખેરાઈ ગઈ છે, અને એમના સ્તન, કટિ અને પાશ્વ ભાગ પરની સુવર્ણ ઝાંખી — ક્યારેક દેખાય છે, ક્યારેક છુપાય છે — એવી ઝલક આપે છે. યુદ્ધનો ગર્જનાટ હવે ગિધડના કઠોર રડકારથી દબાઈ ગયો છે, અને તીક્ષ્ણ બાણો ઘૂસી ગયેલા, લોહી વહાવતા ઘાયલ યુદ્ધવીર ભૂમિ પર બેભાન પડેલા છે. એમના કપડાં આંસુ, લોહી અને કાદવથી ભીંજાયા છે; એકબીજાના ખભા પર હાથ રાખી, સૈનિકો તેમને દૂર લઈ જાય છે. આંખોમાં વ્યથા ભરાઈ ગઈ છે, જાણે પૂછે છે — “હવે અમને કોણ બચાવશે?” — અને સૈનિકોના આંસુ કમળની વરસાદ જેવી વરસે છે. એમના જાંઘ કમળના ડાંઠ જેવી કોમળ છે, શુદ્ધ અને નાજુક પાયલોથી શોભે છે, અને કપડાં ક્રિસ્ટલ જેવી પારદર્શક છે — જાણે આકાશમાં કમળ ખીલી ઉઠ્યાં હોય. એમના હાર, કપડાં, આભૂષણ અને સુગંધિત દ્રવ્ય બગડી ગયા છે; ચહેરા ઈર્ષાથી ઉલઝળકાપ થઈ ગયા છે, વાળ લહેરાઈ રહી છે — રાજમહેલની સ્ત્રીઓ જાણે અનિયંત્રિત સૌંદર્યના મનોહર દંડથી મથાતા કામના સાગરમાંથી ઊભી થઈ હોય. એવામાં, રાજમહિસી, યુવાનીના ઉન્માદથી મસ્ત થઈ, મહેલમાં આવી, જાણે લક્ષ્મી કમળના હૃદયમાં પ્રવેશતી હોય તેમ. એના હાર અને કપડાં વિખૂટા છે, વેલીની માળા તૂટી અને વાળમાં અટવાઈ ગઈ છે; સાથીદીઓ અને દાસીઓ સાથે એ ભયથી ભરાઈ ગઈ છે. એનું ચહેરું ચંદ્ર જેવું, અંગ નિષ્કલંક, અને સ્તન ઉગ્ર શ્વાસથી ઊભા-બેસા થાય છે; દાંત તારાઓ જેવું ઝગમગે છે, અને એ જાણે સ્વર્ગસુંદરીના સ્વરૂપમાં ઊભી છે. એ સમયે, એની એક સાથીદીએ રાજાને જાણ કરી, જાણે અપ્સરા ઇન્દ્રને વૃત્રાસુર સાથેના યુદ્ધમાં જાગૃત કરે. "હે સ્વામી, રાણી અમારાં સાથે આંતરપુરમાંથી ભાગી આવી છે, તમારી રક્ષા માગે છે, જાણે પવનથી હલાયેલી વેલી વૃક્ષ પાસે આશ્રય લે છે. રાજમહેલની સ્ત્રીઓને બળવાન અને શસ્ત્રધારી ચોરોએ પકડી લીધી છે, જાણે મહાસાગર કિનારે વેલીઓ તરંગોની જાળમાં ફસાઈ ગઈ હોય. આંતરપુરના બધા મુખ્ય લોકો અચાનક હુમલો કરનારા દુશ્મનો દ્વારા પીળી નાખાયા છે, જાણે જંગલનાં વૃક્ષો અચાનક વાવાઝોડાથી તૂટી પડે. અમારી નગરી અજાણ્યા વિદેશીઓ દ્વારા એકાએક કબજે લેવાઈ ગઈ છે, જાણે વરસાદી રાતે પૂરનાં પ્રવાહો અચાનક વહેવા લાગે. અમારી નગરી દુશ્મન સૈનિકોથી છલકાઈ ગઈ છે, જે સળગતી આગ સાથે ધૂમ્રવાળાં કવચ પહેરીને ગર્જના કરે છે અને અગ્નિની લપટો તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો જેવી હલાવે છે.