અભિસાર, જડાર્વાક, પલ્લોલુક, ચિરોડુન, કિરાત, ગ્વાલો, ચીન અને પછી સુવર્ણભૂમિ—એવી અનેક જાતિઓના પ્રદેશો પસાર થયા. પછી દેવસ્થળોના વન, વિશ્વાવસુએ ઉલ્લેખિત ભૂમિઓ, મહાસંપત્તિનું મંદિર, કૈલાસની પવિત્ર ભૂમિ, મુંજના જંગલ, પર્વત, વિદ્યા ધારાઓનું રાજ્ય અને દેવોના અમર મહેલો આવ્યા. આ બધું જ્યાં ચાલતું હતું, ત્યાં ભયંકર યુદ્ધ ચાલી રહ્યું હતું—માણસો અને હાથીઓ હિંસક રીતે પડતા, દરેક જણ “હું પહેલાં જઈશ, હું પહેલાં જઈશ” એમ કહેતો અને ટોળે ટોળે પડી જતો. અનેક એવા હતા, જે તપસ્યા કરીને પણ જ્યોતામાં પડતા પતંગિયાંની જેમ રાખ બની ગયા. હું હજુ મધ્ય પ્રદેશના બીજા લોકોનું વર્ણન કર્યું નથી—હવે સાંભળો, લિલાના પતિ રાજા સાથે જોડાયેલા અનેક જૂથોનું વર્ણન. ઉદ્દેહિક, શૂરસેન, ગુદ, અશ્વત્થનિપક, ઉત્તમજ્યોતિકદ્ર, પદમધ્યમિક અને બીજા ઘણા હતા. સલ્વક, કેતક, મત્સ્ય, દૌલેયક, કપિષ્ઠલ, માન્ડવ્યપાંડુનગર, સૌરગ્રિવ અને ગુરુગ્રહ પણ હતા. પરિયાત્ર, કુરધ્ય, યમનોડુંબર, ગજાહ્વ, ઉજ્ઝિહાન, કાલકોટિક અને મથુરા—આ બધા પણ જોડાયા. કપોલ, ધર્મારણ્ય, ઉત્તર અને દક્ષિણના લોકો, પંચાલ, કુરુક્ષેત્ર અને સરસ્વત લોકો પણ હતા. આવી રીતે, અવંતિ, સ્યંદન, શ્રેણી, કુણ્ત અને પાંચ નદીઓના લોકો—all streams of people—મહાન પર્વત પર પડ્યા. કાશા અને બ્રહ્મવસતાને સંબવતી લોકો દ્વારા કાપી નાખવામાં આવ્યા; તેઓ ધરતી પર પડ્યા અને ઉન્મત્ત હાથીઓએ તેમને પછાડી નાખ્યા. દશાપુરના શૂરવીરો, જેમના પેટ અને ગળા શસ્ત્રોથી કપાઈ ગયાં, તાક્ષતીઓએ તેમને એક યોજન વિશાળ સરોવર માં ફેંકી દીધા. ઋષ્યક, કારુરુક અને કચ્છના યુદ્ધવીરો, શૈવ્ય અને શંકુના ચિહ્નોથી સજ્જ, યુદ્ધભૂમિમાં કાદવમાં ઢંકાઈ ગયા, સેના દ્વારા પછાડી નાખાયા. આશ્રય શોધતા લોકો જંગલના ઢોળાણો અને ટેકરીઓમાં દોડ્યા, પણ યમુના નદીના પાણીમાં પડી ગયા. રાત્રિના અંધકારમાં, પેટ ફાટેલા, આંતરડો બહાર આવેલા મૃતદેહોને ભૂતોએ કાંસ્યા. કેટલાકને ભદ્રગિરિના શૂરવીરો યુદ્ધમાં માર્યા અને જમીનના ખાડામાં ફેંકી દીધા, જેમ કે કમળના દાંડા તળાવમાં. તેમનું લોહી ગળી રહ્યું હોય તેમ વહેતું, મહાન રથીઓ વિખેરી ગયા, દંડકના જંગલી પવનમાં હલચલ થઈ, હેહયોને હરિએ જેમ હરાવ્યા, તેમ. હાથીઓના દાંતથી ફાટેલા, દુશ્મનો પછાડી નાખાયા, અને લોહીની મહાન નદીમાં વૃક્ષના કોમળ કૂંપળો જેમ વહેતા ગયા. તીક્ષ્ણ બાણોથી ચાવાયેલા, જીવન ક્ષય થયેલા ચીન યુદ્ધવીરો, પોતાનું દેહ ધરતી પર ભારરૂપ બનીને, સાગરમાં છોડીને ગયા. આભીર શૂરવીરો, જેમની ગુફાઓ કર્ણાટ અને ઓડ્ડીનાના મહાન યુદ્ધવીરોના ભાલાથી ભેદાઈ, આકાશમાં તારાઓનાં સમૂહ જેવી રીતે નષ્ટ થયા. શક યુદ્ધવીરો, હાથી અને મગર જેવી શક્તિ લઈને આવ્યા હતા, પણ ઝડપી હુમલાથી તેમનું બળ તૂટી ગયું; તેઓ દુશ્મનોના વાળમાં પોતાનું વાળ ઉલઝાઈ, નમન કરી પડ્યા. દશારણા પ્રદેશમાંથી વીજળી, તેની સાંકળ તૂટી ગઈ, ભૈરવના જાળ જેવી ભયંકર, લાલ વાદળોમાં ગુમ થઈ ગઈ, જેમ વૈતસ્તા નદી સમુદ્રમાં વિલીન થાય છે. ગુર્જર સેનાના વિનાશ પછી, ગુર્જર સ્ત્રીઓના વાળ તંગણાના યુદ્ધવીરોના તીક્ષ્ણ ભાલોથી કપાઈ ગયા. આકાશમાંથી વીજળી જેવી ચમકતી શસ્ત્રવૃષ્ટિ વરસી, વાદળમાંથી તીક્ષ્ણ બાણોની ધારા જેવી, સેનાઓમાં વિનાશ લાવી—as fish are struck by a torrent. આભીરો, ભુસુંડી પક્ષીઓની અંધકારમય ઉડાનથી ભયભીત, દુશ્મનો પડી ગયા, જેમ લીલાં મેદાનમાં ગાયો પડી જાય. તંગણા નદી, જેમાં સોનાની જેમ તેજસ્વી, નિર્વસ્ત્ર સ્ત્રીઓ શોભતી હતી, તેને ગૌડ સૈનિકોએ ત્રાસ આપ્યો, તેમના નખ અને વાળ ઝીંકાઈ ગયા. તંગણાના યુદ્ધવીરો, આકાશમાં ફરતા, કાપતા ચક્રોથી ટુકડા-ટુકડા થઈ ગયા, અને ગુરુડ તથા ગીધો, રુદ્ર સમાન, તેમને ભક્ષી ગયા. ગૌડ સૈનિકો લાઠીઓ હલાવી, ઉછળી પડતા, તેમનો ગર્જનભર્યો અવાજ સાંભળતાં જ ગંધાર પ્રદેશની ગાયો ડરીને ભાગી ગઈ, જાણે કોઈએ ગણીને હંકારી હોય. વલયાકાર, વિશાળ શસ્ત્રોનું ગાઢ જાળ, આકાશ અને સાગર જેટલું વિશાળ, પર્સિયન લોકો માટે ઘન અંધકાર સર્જી ગયું. મંદર પર્વતથી સાગર મથાય ત્યારે જેમ સુંદર દૃશ્ય સર્જાય, તેમ શસ્ત્રો હિમવતની ઢોળાણ પર વૃક્ષમાળા જેવી છવાયા. જેમ વાદળો આકાશમાં ઉઠે અને ભરાઈ જાય, તેમ શસ્ત્રોની સંખ્યાએ દૃશ્યને તરંગિત કરી દીધું—માનું કે સમુદ્ર જ ઉછળી રહ્યો હોય. આકાશ-વનમાં સફેદ છત્રો, જાણે સો ચંદ્ર, ઘન બાણો, જાણે ટોળાંવાળી ટીડીઓ, અને ભાલા, જેમ કાગડા પોતાના બિલ્લામાં પ્રવેશે, તેમ ઘૂસી ગયા. કેકય યુદ્ધવીરોના મુગટો, બગલાની ટોળીઓથી આકાશમાં ઉછળી ગયા, અને પક્ષીઓના ચીસોથી તેમનાં હાર ફાટી ગયા, રડવા લાગ્યા. આ ભયંકર ગર્જન સમાન અવાજથી, હિમાલયની પુત્રીઓ કામોત્કટ થઈ, તેમનાં શરીર ચીસોથી overcome થઈ ગયા. પોકરાં, દયાળુ અદૃશ્ય પક્ષીઓથી હલચલાઈ, પાંખો ગુમાવી બેઠાં, જાણે પવનથી ધૂળ ઉડી જાય. શસ્ત્રોની પ્રચંડતાથી ઉન્માદિત થયેલા, પોતાનું કવચ અને સોનાના વસ્ત્રો ત્યજી, નંદનવનના આનંદદાતા નૃત્ય, હાસ્ય અને ગીતમાં મગ્ન થઈ ગયા. ઘંટિયાંની ઝણકાર ઊઠી, શસ્ત્રવૃષ્ટિ વરસી, બાણોના પવનથી ધૂળની જેમ બધું છવાઈ ગયું. કૌરવો, શૈવ શસ્ત્રોથી તૂટી ગયા, ફરતા ભાલાથી ઘાયલ, મૃતદેહ જેવા બની, આકાશમાં ઉડતા દેવતા જેવા લાગ્યા. પાંડવોનું શહેર, ધરતી જેટલું સ્થિર, શૂરવીર સેનાના જોરથી હલચલ થઈ ગયું, માત્ર તેમના ઉર્જા અને ગતિથી જ હચમચી ગયું. ઉદ્દેહકના યુદ્ધવીરો, કાશીના ઉન્મત્ત સૈનિકો દ્વારા તેમની તીક્ષ્ણ ભાલાથી, જેમ જંગલી હાથી કમળને ફાડી નાખે, તેમ વિખેરાઈ ગયા. આ રીતે, અનેક જનજાતિઓ, શૂરવીરો અને પ્રદેશો, દેવસ્થાનો, પર્વતો અને નદીઓ વચ્ચે, ભયંકર યુદ્ધના આ દ્રશ્યો સર્જાયા—જેમાં ધૈર્ય, ભય, વિનાશ અને વિજયનું મહાન ચિત્રણ જોવા મળ્યું.