યજ્ઞવલ્ક્ય સંહિતા (YV) ના આ પ્રકરણમાં યુદ્ધના મેદાનમાં સર્જાતી ગજબની ઘટનાઓ અને વિવિધ પ્રદેશોના વર્ણનને સુંદર રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. યુદ્ધભૂમિમાં પાંજરામાં બંધ પક્ષીઓની જેમ, આખા પાંજરાને જંગલી હાથીઓના ઝુંડ દ્વારા જોરથી હલાવવામાં આવ્યું—જેમ એક પહાડ બીજાને જોરથી અથડાવે ત્યારે ભૂમિ ધ્રૂજતી હોય એમ. ઘોડાસ્વારની ટોળીઓ પણ એકબીજાને ભયાનક ધડાકાથી અથડાઈ, જેમ કે દરિયામાં એક મજબૂત તરંગ બીજાને ટકરાવે. એ જ રીતે, સશસ્ત્ર સૈનિકોના દળો એકબીજાને સામસામે ટકરાતા, જાણે કાંસના જૂથો એકબીજાને અથડાવે કે વાવાઝોડાની બે લહેરો ટકરાય. રથોની ટોળીઓ પણ એકબીજાને ભયાનક રીતે ભાંગી નાખતી, જાણે એક શહેર બીજું શહેર અથડાઈ જાય કે આકાશ જ કુદરતી પ્રભાવે ફેંકાઈ જાય. ધનુર્ધારીઓના સેના પોતાના ધ્વજ સાથે એ રીતે લડી, કે જાણે આકાશમાં નવા, અદ્વિતીય વાદળો તીરવર્ષાથી છવાઈ ગયા હોય. જ્યાં અસમાન શસ્ત્રોથી યુદ્ધ થતું, ત્યાં યોદ્ધાઓના મન ડગમગતી, અને જ્યારે યુદ્ધની જ્વાળા વધુ ભડકતી, ત્યારે તેઓ કૌશલ્યપૂર્વક પલાયન કરતા. યોદ્ધાઓ જાતે-જાતે સામસામે ટકરાતા—ચક્રધારી ચક્રધારી સાથે, ધનુર્ધારી ધનુર્ધારી સામે, તલવારધારી તલવારધારી સામે, અને ગોળા ફેંકનાર ગોળા ફેંકનાર સામે. ગદાધારી ગદાધારી સામે, ભાલાધારી ભાલાધારી સામે, જાવલિનધારી જાવલિનધારી સામે, અને શૂળધારી શૂળધારી સામે યુદ્ધ કરી રહ્યા હતા. કેટલાંક લોખંડની ગદાઓથી ઝગઝગતા, તો કેટલાંક ગદા અને મુસળથી તેજ પમાડતા. ભાલામાં પારંગત યોદ્ધાઓ ભાલા લઈને, અને કુહાડામાં નિષ્ણાત યુદ્ધવીર કુહાડા લઈને મેદાનમાં ઝંપલાવતા. કેટલાંક લાકડાના દંડો લઈને, કેટલાંક પથ્થરો હથિયાર તરીકે લઈને, કેટલાંક ફાંસીઓમાં નિપુણ, તો કેટલાંક શૂળધારી. કેટલાંક છરીઓથી સજ્જ, કેટલાંક ગોળા ફેંકતા, કેટલાંક વજ્રમુષ્ટિધારી, તો કેટલાંક અંકુશધારી. કેટલાંક હળ લઈને, ખેતીકામમાં નિષ્ણાત, તો કેટલાંક ત્રિશૂલધારી; કેટલીક સાંકળ અને જાળથી શોભતા, તો કેટલીક નરમ વલ્લરમાળાથી અલંકૃત. ભાલામાં કુશળ યોદ્ધાઓ ભાલા સાથે, શૂળધારી શૂળ સાથે, બધાજ જાણે યુગાંતના વાવાઝોડામાં ઉલટાઈ ગયેલી દરિયાની તરંગો જેવી ગતિમાં હતા. ચક્ર અને તીરોની અવિરત વરસાદથી આકાશ જાણે એક જ મહાસાગર બની ગયું હતું, જેમાં ચક્રાકાર શસ્ત્રો મગરની જેમ ફરતા. વિવિધ શસ્ત્રોના મોજાં અને સેના ભરેલા પાણીથી એ યુદ્ધભૂમિ મહાસાગર જેવી બની ગઈ હતી—એવી કે અમર દેવતાઓને પણ પાર પાડવી અઘરી. રાજાઓની એ મહાસેનાઓ, બંને પક્ષે વિજયપંખી જેવા વિભાજિત થઈ, મેદાનના બે ભાગમાં સામસામે ઊભા હતા. હવે, દિશાઓ અનુસાર વિવિધ પ્રદેશોના વર્ણન થાય છે. પૂર્વ દિશામાં કાશી, મગધ, કોશલ, મિથિલા, ઉત્કલ, મેકલ, કવટ, પુંડ્ર, ઔંડ્ર અને ગૌડક જેવા અનેક જનપદો વસે છે. અહીં ડ્રિમય, મદ્ર, સુહમ, તામ્રલિપ્ત, પ્રાગ્જ્યોતિષ, વાજિમુખ, અંબષ્ઠ અને પુરુષાદ જેવા લોકો પણ છે. કર્ણાક્ષ, અવિશ્રોત્ર, કાચું માછ ખાવનારા, વ્યાઘ્રવક્ત્ર, કિરાત, શવર અને એકપાદ પણ અહીં વસે છે. આ પ્રદેશમાં માલ્યવાન, શિબિવાન, જ્ઞાન, વૃષભધ્વજ, પદ્મ અને ઉદય નામના પર્વતો પણ છે. દક્ષિણપૂર્વમાં વિંધ્ય પર્વતના ચેડય, વત્સ, દાશાર્ણ, અંગ, વંગ અને ઉપવંગ લોકો વસે છે. અહીં કલિંગ, પુંડ્ર, જઠર, વિદર્ભ, મેકલ, શવર, નગ્નપર્ણ અને કણ્ઠત્રીપુરપૂરિકાઓ પણ છે. કણ્ઠકસ્થલ, પૃથુદ્વીપકના સૌમ્ય, કણ્ઠદ્રા, શોણિક અને ચર્મણ્વતના લોકો અહીં વસે છે. કોકક, હેમકુડ્ય, શ્મશ્રુધર, બલિગ્રિવ, મહાગ્રિવ, કિશકિંધ અને નારીકેલિન પણ અહીં છે. હવે, ભગવાનની લીલાના દક્ષિણ ભાગે વિંધ્ય, કુસુમપીડ, મહેન્દ્ર અને દુન્દુરા પર્વતો છે. મલય, સૂર્યવંશ, ગણરાજ્ય, નૃરાજ્ય, અવંતિ અને સંબવતી પણ અહીં પ્રસિદ્ધ છે. દશપુર્ય, એકકચ્છ, ઋષિક, તુરુષ્ક, શક, વનવાસી, પર્વતવાસી અને ભદ્રગિરિના લોકો અહીં વસે છે. નગર, દંડક, ગણરાજ્ય, નૃરાજ્ય, સહાર, ઋશ્યમુક, કર્કોટ અને વનતિમ્બિલ પણ અહીં છે. પદ્મ, ચૌરક, કર્કવીર, વૈરિક, પશિક, ધર્મપટ્ટન અને પમ્સિક લોકો અહીં વસે છે. શકિક, કૃષ્ણચેલુર, નર્મદ, તામ્રપર્ણક, ગોનંદ, કનક અને ચીનપટ્ટનના લોકો પણ અહીં છે. તાલિકાટક, નદીકાંઠે વસતા લોકો, રહક, વેણકાર્હણ, વૈવુંદક, તુમ્બવન, લજિનદ્વીપ અને કર્ણક પણ અહીં વસે છે. કર્ણિકાર, શિવય, કુંકુણ, ચિત્રકૂટક, કર્ણાટ, મંચકટક અને મહાકટવિક પણ અહીં છે. આ ઉપરાંત, આંધ્ર, કોલ્લ, શિનય, શિવાટક, ચવૈરિક, બલદેવ, પટ્ટનક, ક્રૌંચ અને ટીવાસ પણ અહીં છે. શિલાક્ષ, રદત, નંદનંદ, અમલય — એ બધા ચિત્રકૂટ પર્વતોના વાસી અને લંકાના રક્ષકોએ વસેલા છે. દક્ષિણપશ્ચિમમાં મહારાષ્ટ્ર, સુરાષ્ટ્ર, સિંધુ, સૌવીર, શૂદ્ર, આભીર અને દ્રાવિડ લોકો વસે છે. કોઠક, શંડ, સિંધુ અને કલિરુહ પણ અહીં છે; હેમગિર અને રૈવતક પર્વતો પણ અહીં છે. મયાવન પ્રદેશ, નભુક, યવન, પહ્લવ, માર્ગણાવર્ત અને ધૂમ્રાંબષ્ઠક પણ અહીં વસે છે. લાજકણ, આમ્રગિરિવાસી, અને આગળ દરિયો છે, જ્યાં ઔર્વ અગ્નિ પ્રગટે છે—આ બધા ભગવાનની લીલાના લોકો છે. હવે, એના વિપરીત દિશા એટલે પશ્ચિમ તરફના મહાપર્વતોનું વર્ણન થાય છે. આ રીતે, યુદ્ધભૂમિમાં ભયાનક સંઘર્ષ ચાલી રહ્યો હતો, અને દરેક દિશામાંથી અનેક જાતિના, અનેક વંશના, અનેક શસ્ત્રો ધારણ કરનારા યોદ્ધાઓ એકઠા થયા હતા—ભગવાનની લીલાના અવિસ્મરણીય દ્રશ્યરૂપે.