મૈદાન પર એક અનોખું દૃશ્ય સર્જાયું હતું. યુદ્ધના મધ્યમાં, એકમાત્ર સ્થિરતા અને શાંત ચિત્તને હથિયાર તરીકે ધારણ કરીને, યોદ્ધા અન્યોના કર્મોથી અજાણ, મનમાં ઉથલપાથલ અને ક્રોધને શોધી રહ્યા હતા—યુદ્ધ જાણે ઊંઘમાં હતું. પણ એ જ સમયે, હથિયારોની અવિરત અથડામણ અને ઘાતક ઘમાસાણની અવાજે, યુદ્ધની ભયાનક આત્મા જાણે વિનાશના ઉત્સવમાં ગીત ગાઈ રહી હતી. યુદ્ધનું મૈદાન તૂટેલા હથિયારોની ધૂળથી ઢંકાઈ ગયું હતું; જાણે રેતીનું સમુદ્ર, જેમાં છત્રીઓના તૂટેલા ટુકડાઓ તરંગ બનીને ઉછળી રહ્યા હતા. આ યુદ્ધપર્વત, ભયાનક અને ઝડપી, રાજાઓના જગતમાં તૂટેલા ઢોલના ઘોંઘાટથી ગુંજી ઉઠ્યો હતો—જાણે યુગાંતે આકાશમાં તાંડવ થઇ રહ્યું હોય. હાય! એ તીક્ષ્ણ તીરસ, વીજળીની જેમ ઝળહળતા, ભયાનક ધનુષ્ય પરથી છૂટતા, પર્વતોની ટોચે વાગતા અને ભયાનક ગર્જના કરતા હતા. એ અગ્નિસમાન તીરો, અંગભંગ કરતા, હજુ સુધી અટક્યા નહોતા—એટલે, મિત્ર, આવો, ચાલો, કારણ કે ચોથી રાત પસાર થઈ ગઈ છે. પછી, ઘોડાની લહેરો ઉછળી, યુદ્ધનું સમુદ્ર જાણે ઉન્માદી નૃત્ય કરવા લાગ્યું. તીક્ષ્ણ તીરો ઢાલ અને ઢોલ પર આરામ કરતા, ઘોડા અને હાથીની લહેરોથી જમીન ધસી રહી હતી, બધે ઘમાસાણ મચી ગઈ. તે યોદ્ધા ચારે બાજુથી વિવિધ હથિયારો અને સેનાપતિઓથી ઘેરાયેલો હતો; ઉગ્ર હાથીઓના ટોળા, ચાલતા અને અચળ સેનાના સમૂહો વચ્ચે. તેનો માથું જાણે ઘાસના ગાંઠની જેમ સુસવાટા વાળા સો ચકરાવાળા રથોમાં ફસાઈ ગયું, ધૂળ અને વાદળથી ઢંકાયેલું, અને તલવારના ઝગમગાટથી પ્રકાશિત. તે જાણે વિશાળ મગરોની પાંખીઓ વચ્ચે ફસાયેલું જહાજ, તૂટી રહેલા અને તોડતાં યોદ્ધાઓથી ઘેરાયેલું, મહાન ઘમાસાણના ગર્જનાથી ગુંજી રહ્યું. તે સરખા દાણા જેવો છૂટી ગયો હતો—આગે વધતી માછલીની પાંખીઓમાં, તીરોની વરસાતમાં, અને હથિયારોની લહેરોથી ફાટેલા ધ્વજોમાં. યુદ્ધના સમુદ્રમાં હથિયારોના ઘા થી બનેલા ઘા જેવી ઘૂંટીઓથી ઘેરાયેલો, તે ઘનઘોર પ્રવાહમાં મહા-ટિમિ માછલીની જેમ તરતો હતો. કાળાં લોખંડના કવચમાં ભયાનક દેખાતો, તેની સેનાએ ભયાનક પાણીમાં ગતિ કરી; એ સેના ઘૂંટીઓ અને પર્વતોની વચ્ચે ફસાઈ ગઈ. તીરોની ઝમઝમાટથી બનેલા અંધકારના વાદળે તેને ઘેરી લીધો; એ ગાઢ અને ઊંડા અવાજથી ભરાઈ ગયો, જે બીજાં બધાં અવાજોને દબાવી દેતો હતો. કપાયેલા અને ઉછળેલા માથાંઓના ટુકડાઓથી તે વિચલિત થયો, અને તેની સેના ઘૂંટીઓના વર્તુળોમાં ફરવા લાગી. તે તોફાની તરંગ જેવો ઉછળી આવ્યો, દુઃખના ધનુષ્ય અને વિપત્તિના કુંડળ સાથે, પાતાળથી ઉદ્ભવેલા મહા-તરંગ જેવો, તેની સેના નિર્ભયપણે ફાટી નીકળી. ધ્વજ અને છત્રીની અવરજવરથી તે ફૂલી રહ્યો, લોહીની નદીના પ્રવાહથી ભરેલો, રથો અને વૃક્ષો પણ એ પ્રવાહમાં વહેતા હતા. તે લોહીથી બનેલા મહા ફુગ્ગાઓથી શોભતો, ગજ જેવા રૂપમાં, તેની સેના ઘોડા અને હાથીના પાણીમાં ચકચૂર થઈ રહી હતી. એ યુદ્ધ, માનવો માટે આશ્ચર્યજનક, જાણે આકાશમાં વસેલું ગામ, અને પૃથ્વી ધ્રુજતી પર્વતોની જેમ અસ્થિર બની ગયું. ઘોડા અને પક્ષીઓ તરતા, હાથીઓ નદીકાંઠે પડેલા, ભયભીત હરણોના ઝુંડ દોડતા, અને વાયુમંડળ ઘમાસાણના ગર્જનાથી ગુંજી ઉઠ્યું. તીરો અને ભાલાની પંક્તિઓથી યુદ્ધભૂમિ અસ્થિર, ઘોડાની દોડ અને તીરોના ભારથી ધ્રુજતી હતી. વીર યોદ્ધાઓના વિજયના નાદ, ગજના ગર્જનાની જેમ, ઢોલના ગુફાઓ ગુંજતા, સેના વાદળની જેમ ફેલાઈ અને યુદ્ધના નાયકો ગોળા ગોળા ફરતા. સેના ધૂળના વાદળે આકાશ ઢાંકી લ્યું, યોદ્ધાઓના શિખરો પડ્યા, રથના અંશ ઉડી ગયા, અને તલવારોના વર્તુળ વરસ્યા. તે ધ્વજ, છત્રી, વસ્ત્ર અને પુષ્પમાળાથી શોભીત, લાલ લોહીની નદીઓ વહાવતો, ઢાલો વિખેરી આગળ વધ્યો. તે મહાયુદ્ધના અંત જેવી સ્થિતિ, આખા જગતને ગળી જતી, પડેલા ધ્વજ, છત્રી, રથ અને પદાતિ બધે છૂટા પડેલા. હથિયારોની વરસાદ, અનેક સૂર્ય સમાન તેજस्वી, સર્વ પ્રજાને જીવના દુઃખથી પીડાવતી. ધનુષ્યના ઘૂંટીઓ અને કમળ જેવાં તીરો સતત વહેતા, તલવાર અને પથ્થર વીજળીની જેમ આકાશમાં ઝલકતા. યોદ્ધાઓના પર્વતો લોહીની સમુદ્રમાં પડી ગયા, યંત્રો અને પથ્થરો તારાઓની જેમ આકાશમાં વિખરાઈ ગયા. તીરોના વાદળે આકાશ ઘેરી લીધું, સેના હથિયારોની આગથી દાઝાઈ, જગત વચ્ચે ખાલી જગ્યા રહી ગઈ. હથિયારો અને વીજળીની વરસાદે પૃથ્વી અને પર્વતો ફાડી નાખ્યા, લોકોની ભીડ હાથીઓ અને પર્વતોની ટોળીઓ પડવાથી દબાઈ ગઈ. તીરોની પંક્તિઓ વાદળ બની, પૃથ્વી અને આકાશ ઢાંકી દીધું, મહા સેનાનો ઘર્ષણ સમુદ્રને ભયાનક ગર્જનાથી ઉથલાવતો. પ્રચંડ પવન, પાણી, સાપ, અગ્નિ અને પર્વતોથી ભરેલું યુદ્ધ, દરેક પક્ષ એકબીજા વિનાશમાં મગ્ન, હથિયારો અને વિપત્તિના પ્રભાવથી ઉદ્ભવેલું. ભાલા, તલવાર, ચક્ર, તીરો, ભિંદિપાલ, ગદા, મૂસલ અને શૂળ—all દસ દિશામાં પ્રજ્વલિત થઈ, એકબીજાને અથડાતા, જાણે પ્રલયનો તોફાન ચાલી રહ્યો હોય. પછી, જે સ્થળે પડેલા યોદ્ધાઓ પર્વત જેવા દેખાતા, અને જાતિ-જ્ઞાતિ વચ્ચે, લોહીની નદીઓ ગંગા જેવી વહેવા લાગી. કપાયેલા શરીરો躍તા, હાથ હલાવતા, તેમના સ્વજનો સાથે, અને મૃત યોદ્ધાઓ, હાથી, ઘોડા અને રથ લોહીથી ભરેલા પાણીમાં વિખરાયેલા. બધી સેનાઓ છુટાછવાયા થઈ ગઈ, ભયભીત લોકો દસ દિશામાં તૂટી ભાગી ગયા. હાથીઓના મૃત પર્વતો પર, વાદળોની પંક્તિઓ વચ્ચે, યક્ષ, રાક્ષસ અને પિશાચો લોહીના સમુદ્રમાં રમતા. મહાન ધર્મનિષ્ઠ, પવિત્ર, શક્તિશાળી, ઉન્નત કુળમાં જન્મેલા, કમળ સમાન, અને ક્યારેય પીઠ ન ફેરવનારા વીરોએ, એકબીજાને હરાવવાની ઈચ્છાથી, મેઘોની જેમ ગર્જના કરતા, મહાસાગર મળ્યા જેવી ઘર્ષણા સાથે દ્વંદ યુદ્ધ આરંભ્યું. આ રીતે, યુદ્ધના મૈદાને વિનાશ અને વીરતાનું અદ્ભુત દૃશ્ય સર્જાયું.