એક બહેન આશ્ચર્યથી પૂછે છે: “બહેન, આ આકાશમાં શું છે? બધે ઘાસફૂસ જેવું કેમ દેખાય છે?” ત્યારે તેની બહાદુર સાથીએ હળવાશથી સમજાવ્યું, “આ ઘાસફૂસ નથી, આ તો બાણોથી ભરાયેલા મેઘ છે.” યુદ્ધના મેદાનમાં, પૃથ્વી પર જેટલી ધૂળના કણો લોહીથી ભીંજાય છે, એટલા હજાર વર્ષો સુધી યોદ્ધાઓનું નિવાસ આકાશમાં રહે છે. બીજી બહેનને આશ્વાસન આપતા કહે છે: “ડરતી નહિ—આ વાદળી કમળની પાંખડી જેવી ઝગમગતી તલવારો નથી; આ તો મહાવીરોનાં પરાક્રમ જોઈ રહેલી શ્રીલક્ષ્મીજીની રમુજી નજર છે.” એ સમયે, દેવતાનો પ્રેમદેવ, સ્વર્ગની સ્ત્રીઓના કમરબંધ ખોલવા ઉત્સુક બની, જે મહાવીરોનાં આલિંગન માટે તરસી રહી છે, આગળ વધે છે. યોદ્ધાઓના હાથ કમળના ડાંઠ જેવા ચમકે છે, હાથે લાલ કળીઓ જેવી છે, આંખોમાં પુષ્પગૂચ્છ જેવી મદિરા છે, અને શરીર મધમાખી જેવા સુગંધિત પુષ્પોથી સુગંધિત છે. નંદનવનની દેવીઓ, તમારી આવકની આશામાં, મધુર વાણીએ આમંત્રણ આપે છે અને નૃત્ય શરૂ કરે છે. આ સેના, ગામની દુશ્ટ સ્ત્રી જેવી, કઠોર કસાઈથી શત્રુઓને અંદરથી તોડે છે અને પોતાના પ્રિયજનને નુકસાન પહોંચાડે છે. દુઃખથી એક યોદ્ધા કહે છે: “હાય! મારા પિતાનું માથું, તેજસ્વી કાનના કુંડળોથી શોભતું, બાણ દ્વારા સૂર્યની નજીક લઈ જવામાં આવ્યું—જેમ કાળ દ્વારા, આઠમા ગ્રહની જેમ.” એ યોદ્ધા બંને હાથ ઉંચા કરીને, પગે સાંકળથી બંધાયેલું અને બે વિશાળ પથ્થરો ફરાવતા ‘चित्रदण्ड’ નામનું ચક્ર ઝડપથી ફેરવે છે. દક્ષિણ દિશામાંથી, યમ જેવો ઊંચો યોદ્ધા, દરેક તરફથી સેના ભેગી કરી, કહે છે: “ચાલો, જેમ આવ્યા તેમ પાછા જઈએ—યમની જેમ.” મેદાનમાં માથા વગરના શરીરો, તાજા કપાયેલા માથાં સાથે, ગીધ અને શિયાળથી ઘેરાયેલા, બેફામ નૃત્ય કરે છે અને હાથ હલાવે છે. દેવમંડળોમાં ચર્ચા થાય છે: “બતાવો, આ મહાવીરો કયા લોકમાં જશે? કોણ કયાંથી જશે?” આવી ગયેલી સેનાઓને મહાસાગર નદીઓની જેમ ગળી જાય છે; તેમની વ્યૂહરચનાઓ માછલી અને મગર જેવી છે—યોદ્ધાઓ ખરેખર ભયાનક સંકટમાં છે. જમીન પર હાથીઓનાં મૃતદેહો, ભાલાથી છિદ્ર થયેલા, એવા લાગે છે જાણે ભારે વરસાદે પર્વતો વચ્ચે જળ ભર્યું હોય. “હાય! મારા માથું ભાલાથી કપાઈ ગયું!”—યોદ્ધાઓ કહેવા જ પ્રયત્ન કરે છે, પણ તેમના કપાયેલા માથાં જ આકાશમાં પંખીઓ જેવી ધ્વનિ કરે છે: “માથું કપાઈ ગયું!” જે આપણને યંત્રમય પથ્થરોના વરસાદથી ભીંજવી રહ્યા છે, તેના માટે સાંકળનું જાળ બળપૂર્વક આ સેનાએ ફેંકવું જોઈએ. તમારા પોતાના, ભ્રમિત અને અર્ધમૃત પુરુષોને, તું—સૌથી દુષ્ટ—પગના એક ઘા વડે માર અને નાશ કરી નાખ. અપ્સરાઓની ભીડમાં, વાળની વાંકડીઓ ઉછળતી, એક દિવ્ય કાયાવાળો યોદ્ધા તમારી બાજુએ આવી પહોંચ્યો છે—જુઓ. સ્વર્ગી નદીના કિનારે, ફૂટી રહેલા સુવર્ણ કમળો વચ્ચે, ઠંડા છાયામાં અને મંદ પવનમાં, દૂરથી એક વ્યક્તિ તમારી તરફ આવે છે. મહાન પર્વતોના શિખરો, વિવિધ શસ્ત્રોના અથડામણથી તૂટી, આકાશમાં તારા જેવી ધ્વનિ સાથે ફરે છે. આકાશમાં, જ્યાં ખાલી અવકાશની નદી વહે છે, બાણો તેનું જળ છે અને તે ચક્રની જેમ વંટોળે છે—even પર્વતો પણ નાનાં શૃંખલામાં રૂપાંતરિત થાય છે. ગ્રહોના માર્ગ પર, યોદ્ધા રાજાઓના કપાયેલા માથાં શસ્ત્રોના અગ્ર ભાગથી ભેદાયેલા, ફરતા રહે છે. ધ્વજ અને કમળના ડાંઠ શોભા આપે છે, બાણો ગોઠવાયેલા છે—આકાશ કમળોથી ભરાયેલા સરોવર જેવું બને છે, પવન તેની તરંગિત લહેરો છે. મૃત હાથીઓના ઢગલામાં, ભયભીત સ્ત્રીઓ પર્વતોમાં ગુમ થયેલી ચીંટીઓ જેવી, અથવા પુરૂષોના આલિંગનમાં ગુમ થયેલી સ્ત્રીઓ જેવી, અદૃશ્ય થઈ જાય છે. પવન વિદ્યા ધરા સ્ત્રીઓના વાળને રમતા રમતા ઉડાડે છે, અને તેઓ અદ્વિતીય સૌંદર્યથી શોભિત મિલનના આનંદની ઘોષણા કરે છે. જ્યારે છત્રો ફેંકી દેવામાં આવે છે અને ફાટી જાય છે, ત્યારે આકાશમાં ચાંદની તેમનો સફેદ છત્ર બની જાય છે, ચંદ્રના તેજથી રચાયેલ. મૃત્યુની મલિનતા અંતે, યોદ્ધા તરત જ અમર કાયાનું પ્રાપ્ત કરે છે, જે પોતાના કલ્પનાથી રચાય છે—જેમ સ્વપ્નમાં કોઈ શહેરમાં પ્રવેશી જાય. ભાલા, શૂળ, બાણ, ચક્રના વરસાદ, આકાશ-સાગરમાં માછલી, મગર, શાર્ક સમૂહ જેવાં ઊભા છે—કોઈ ડર નથી. આકાશ, તૂટેલા છત્રો અને બાણથી કાપેલા પંખા સાથે, એવા ઝગમગે છે જાણે પૂર્ણચંદ્રોની ગુચ્છો એકઠા થયા હોય. છત્રો, પંખા અને ધ્વજો, સંપૂર્ણપણે તૂટી ગયેલા, આકાશમાં ગોળા પડેલા ઓલાવૃષ્ટિ જેવી છવાઈ ગયા છે. જુઓ, અનગણિત બાણોમાં ઉડાવવામાં આવતા, ભાલાના વરસાદે કેવી રીતે વિનાશ લાવ્યા છે—જેમ ટીડીઓના ઝુંડ પાકના સૌંદર્યને નાશ કરે છે. આ તો મૃત્યુનો જ ભયાનક ગર્જન છે, જે યોદ્ધાઓના ફેલાયેલા હાથથી કવચના અથડામણ અને તલવારના ઘંઘાટથી જન્મે છે. પવનના ઝાટકાથી, બાણના વરસાદ જેવી, તૂટી ગયેલા દાંતમાંથી લોહીની ધારા વહે છે; લોકોના વિનાશના સમયે, તૂટેલા હાથીઓ પર્વતો જેવા પડી ગયા છે. રથ, ઘોડા અને યોદ્ધાઓ—સાથે તેમના સ્વામીઓ—લાલ લોહીના વિશાળ સરોવરમાં ડૂબી ગયા છે; “હાય! ખોવાઈ ગયા! નાશ પામ્યા!” એવી પોકાર સાથે રથ-નગરી ધરાશાયી થાય છે. કાળરાત્રિ યુદ્ધભૂમિ પર ઉગ્ર નૃત્ય કરે છે; કવચ પર તલવારના ઘંઘાટનો કઠોર, તીખો અવાજ વીના જેવી ધ્વનિ કરે છે. દિશાઓ પવનથી લાલ થઈ જાય છે, જે પુરુષો, હાથી, ઘોડા અને મૃતદેહોમાંથી પડેલા લોહીના ટીપાંથી છાંટાઈ છે. આકાશ, જે તલવારની ધારનું મહાસાગર છે, કાળી માતાના વાળમાં બાણ-કળીઓની વણાવેલી માળા વીજળી જેવી ઝગમગે છે. લોહીથી લથપથ, શસ્ત્રોથી ભરાયેલા સેના અને પૃથ્વી સાથે, જગત ઉગ્ર જ્વાળાથી તેજસ્વી બને છે—જાણે અગ્નિનું સામ્રાજ્ય હોય. ભુસુંદ અને અન્ય યોદ્ધાઓના બાણ, શૂળ, ગદા, તલવાર અને ભાલાના વરસાદ, પરસ્પર અથડાઈ અને તૂટી, માત્ર ટુકડાઓમાં પરિવર્તિત થઈ જાય છે. આ રીતે, યુદ્ધભૂમિનું આ દ્રશ્ય, ભયાનક પણ દિવ્ય, આકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચે, મહાવીરતા, મૃત્યુ અને અમરતા—all એક જ સમયે જીવંત હોય છે.