યુદ્ધભૂમિ પર હાહાકાર મચી ગયો હતો. લોકો કમળના પાંદડાંની જેમ જમીન પર પડતા જાય છે, તેમના પેટ ચીરતા ખડગો તેમને ભેદી નાખે છે. એ સમયે મહાદેવની તાંડવ નૃત્ય જેવી ભયાનક દૃશ્ય સર્જાય છે—ત્રિશૂલો ઊંચા છે, મોઢાં પર ક્રોધ છે. ધનુષધારીઓ તીરોથી ભરેલા તૂણીઓ લઈ દોડે છે, તેમનો અવાજ પક્ષીઓની ટોળીની જેમ ગુંજે છે. ગાદા અને ઢાલો ધરાવતાં યોદ્ધાઓ પોતાની શક્તિ બતાવે છે, જ્યારે કેટલાક તો યુદ્ધના નૃત્યમાં લીન છે. વિજ્ઞાત યોદ્ધાઓના ગજદંથ જેવા મજબૂત મુઠ્ઠીઓથી દબાયેલા એક યુદ્ધવીર બાજ જેવી વેગથી ગગનમાં ઉડી જાય છે, તેની રથની ધજા પવનમાં લહેરાય છે. વિક્રમશાળી રાજાઓના ધ્વજ પવનમાં ફફડે છે, ગજ અને ઘોડા અંકુશથી ઉશ્કેરાય છે, અને ગાદાના ઘા તથા યુદ્ધના ગાજવાજથી ધરતી ધ્રુજી ઉઠે છે. ઊંચાં મહેલો અને મિનારો ધરતી પર પડતાં ધરતી ખોદાઈ જાય છે; દ્વિધનુષથી છોડાયેલા તીરો પથ્થરની પંક્તિઓને તોડી નાખે છે. મદમાં ચૂર હાથીઓ બંને બાજુએ આરાથી કાપી નાખવામાં આવે છે; યુદ્ધભૂમિ પર એવું લાગે છે જાણે કોઈ વિશાળ ઓખળીમાંથી ચોખા છંટાઈ ગયા હોય; સેના પક્ષીઓ વાદળ જેવી સાંકળોથી બંધાઈ જાય છે. યોદ્ધાઓની વીરતા જેવી જ તીરોની વરસાદ પડે છે; યુદ્ધમાં ધૂંધાળપ અને હલચલમાં યોદ્ધાઓના શિખાઓ ઉછળે છે, અને યુદ્ધનો ગર્જનારો અવાજ એ રીતે ફેલાય છે જાણે પ્રલય સમયે પર્વતો હલાઈ ગયા હોય. પછી રાજાઓ, યોદ્ધાઓ, મંત્રીઓ અને ઉત્સુક દર્શકોની વચ્ચે ઉત્સાહભેર વાતો થવા લાગી. જેમ જળાશયમાં હલનારી કમળની પાંખડી કે ઉડેતી પક્ષીઓની ટોળી હોય, તેમ આકાશ વીર યોદ્ધાઓના મસ્તકોથી શોભાયમાન થઈ ઊભું છે, જાણે તારાઓ ઝગમગે છે. જુઓ, લોહીની ધારાથી લાલ થયેલા પવન સાથે આકાશ સાંજના આકાશ જેવું ચમકે છે; વાદળ-સૂર્ય જેવા યોદ્ધાઓ મધ્યાહ્નના પ્રકાશમાં તેજસ્વી લાગે છે. એક બહેન બીજીને પૂછે છે: “બહેન, આ આકાશમાં વેરાયેલું જે દેખાય છે એ શું છે? શું આ ઘાસ-પાંદડાં છે?” બીજી જવાબ આપે છે: “નહીં, વીર! આ તો તીરો ભરેલા વાદળ છે.” જેટલા ધૂળકણો લોહીથી ભીંજાય છે, એટલા હજાર વર્ષ સુધી યોદ્ધાઓનું નિવાસ આકાશમાં રહે છે. “ભય ન રાખ—આ ખડગો નથી, જે નીલકમળની પાંખડી જેવા ચમકે છે; આ તો લક્ષ્મીજીની રમણિય દૃષ્ટિ છે, જે વીર યોદ્ધાઓને નિહાળે છે.” દેવતાના કામદેવ પણ સ્વર્ગના સ્ત્રીઓના કમરબંધ ઢીલા કરવા ઉત્સુક થઈ આવ્યા છે, જે વીર યોદ્ધાઓના આલિંગન માટે આતુર છે. તેમના હાથ કમળના ડાંઠ જેવા તેજસ્વી છે, હથેળીઓ લાલ કળી જેવી છે, આંખો પુષ્પમાળા જેવી મદમસ્ત છે, અને શરીર મધમાખીના મધ જેવી સુગંધથી મહેકે છે. નંદનવનની દેવીઓ પણ તમારી રાહ જોઈને મીઠા શબ્દો બોલી નૃત્ય આરંભે છે. આ સેના તો એવી છે, જાણે ગામની દુષ્ટ સ્ત્રી, જે પોતાના પ્રેમીને નુકસાન પહોંચાડે છે; એ દુશ્મનને અંદરથી તોડી નાખે છે. “હાય! મારા પિતાનું મસ્તક, તેજસ્વી કુંડલોથી શોભિત, તીરે ઉડીને જાણે સૂર્ય પાસે પહોંચી ગયું, જાણે કાળે તે લઈ ગયું હોય, આઠમા ગ્રહની જેમ.” એક વીર ઝડપથી બંને હાથ ઊંચા કરીને ‘ચિત્રદંડ’ નામનું ચક્ર ઘુમાવે છે, એ તેના પગે સાંકળથી બંધાયેલું છે અને બે વિશાળ પથ્થરો ફરાવે છે. દક્ષિણ દિશાથી યમ જેવો એક વિશાળ યોદ્ધા આવે છે, ચારે બાજુની સેના એકઠી કરીને કહે છે: “ચાલો, આપણે જેમ આવ્યા તેમ પાછા જઈએ, યમની જેમ.” જુઓ, શિરવિહિન દેહો, તાજા કપાયેલા મસ્તકોથી, ગિદ્ધ અને શિયાળ વચ્ચે નાચે છે, તેમની બાહો લહેરાય છે. દેવસમૂહોની સભામાં ચર્ચા થાય છે: “કહો, આ વીર યોદ્ધાઓ કયા લોકમાં જશે? કોણ જશે, અને ક્યાંથી આવશે?” આ આવી ગયેલી સેનાઓ દરિયા દ્વારા નદીઓની જેમ ગળી લેવામાં આવે છે, તેમની ગોઠવણી માછલી અને મગર જેવી છે—યોદ્ધાઓ અત્યંત સંકટમાં છે. જમીન પર હાથીઓના મૃતદેહો તીરો દ્વારા છિદ્ર થયેલા છે, જાણે ભારે વરસાદ પર્વતોની ગાદી વચ્ચે ભરાઈ ગયો હોય. “હાય! મારું મસ્તક ભાલે લઈ ગયું!”—યોદ્ધાઓ કહેવા પ્રયત્ન કરે છે, પણ માત્ર તેમનાં કપાયેલા માથાં જ આકાશમાં પક્ષીઓની જેમ “મસ્તક લઈ ગયું” એમ ગુંજાવે છે. “જેણે અમારી પર યાંત્રિક પથ્થરોની વરસાદ વરસાવી છે, તેના સામે સાંકળનું જાળ ફેંકો!”—આવો આ બધી અર્ધમૃત, મૂર્ખતમ યોદ્ધાઓને પગના ઘા વડે સંહાર કરો. અપ્સરાઓના સમૂહમાં, તેમની વણીલાં વાળ ઉત્સાહથી લહેરાય છે, ત્યારે એક દિવ્યદેહધારી વીર તમારી બાજુએ આવી પહોંચે છે—જુઓ તેને. સ્વર્ગની નદીના કિનારે, ખીલેલા સુવર્ણ કમળો વચ્ચે, ઠંડા છાંયાં અને મમળતા પવનમાં, એક વ્યક્તિ દૂરથી આવી રહ્યો છે. બહુવિધ શસ્ત્રોના ઘર્ષણથી મહાન પર્વતોના શિખરો તૂટી જાય છે અને આકાશમાં ધડાકાભેર ફરતા રહે છે, જાણે તારા પડી ગયા હોય. આકાશમાં, જ્યાં ખાલી નદી વહે છે, તેના પાણી તીરો છે અને એ ચક્રની જેમ ફરતી રહે છે—even પર્વતો પણ નાના સમૂહ બની જાય છે. ગ્રહોના માર્ગમાં, વીર રાજાઓના કપાયેલા મસ્તક શસ્ત્રોના અગ્ર અને કાંટાવાળા ભાગોથી વીંધાઈને ફરતું રહે છે. ધ્વજ અને કમળના ડાંઠો શોભા આપે છે, તીરો ફસાયા છે, આકાશ કમળના સરોવર જેવું લાગે છે, અને પવન તેની લહેરિયું પાણી છે. મૃત હાથીઓના ઢગલામાં, ભયગ્રસ્ત સ્ત્રીઓ પર્વતોમાં ચીંટી જેવી ગાયબ થઈ જાય છે, અથવા પ્રેમાળ પુરૂષના આલિંગનમાં સ્ત્રીઓની જેમ. પવન રમતાં વિદ્યાાધર સ્ત્રીઓના વાળ લહેરાવે છે, જે અદ્વિતીય સૌંદર્યથી શોભિત મિલનની આનંદઘોષણા કરે છે. છત્રો ફેંકાતાં અને ફાટી જાય છે, ત્યારે આકાશનું ચાંદણી જ તેમનું સફેદ છત્ર બની જાય છે, ચંદ્રના તેજથી રચાયેલું. મૃત્યુની ક્ષીણતા પછી વીર તરત જ અમર દેહ પામે છે, જે તેની કલ્પનાથી બનેલું છે, જેમ સ્વપ્નમાં કોઈ શહેરમાં પ્રવેશે છે. ભાલા, ભિંદી, તીરો અને ચક્રોની વર્ષા આકાશ-સમુદ્રમાં માછલી, મગર અને શાર્કની ટોળી જેવી ઊભી રહે છે—નિર્ભય. તૂટેલા છત્રો અને તીરો વડે કાપેલા પંખાંથી ભરેલું આકાશ એવું લાગે છે જાણે પૂર્ણ ચાંદનીના સમૂહ એકઠાં થયાં હોય. છત્રો ઉડતા અને સુંદર પંખાંઓ, તેમનું તેજ પવનમાં હલનારી સફેદ હંસોની તરંગ જેવી લાગે છે—આ રીતે આકાશ શોભાયમાન છે.