મારો મોટો પુત્ર, શર્મા નામે, ઘરમાં બેસીને રડતો હતો; મારી ગાય મેદાનમાં ચરે છે, પણ જંગલમાં દુધ આપે છે. ઘરમાં, દહન માટે તૈયાર કરેલું, સુકું અને ક્ષારિય ધૂળીથી ઢંકાયેલું, આ મારો શરીર છે—જેને 'પાંચમય' કહે છે—ઘન અને ભારે. રસોડું, જે પરપોટા જેવી તીવ્ર દુધી વેલીઓથી ઘેરાયેલું છે, એ પણ મારો જ ભાગ છે; રસોડું પણ મારા બીજા શરીર જેવું છે. મારા સંબંધીઓ, રડવાથી આંખો લાલ થયેલી, સંસારના બંધન છે; અને જે રુદ્રાક્ષની માળા પહેરે છે, તેઓ અગ્નિ માટે લાકડું લાવે છે. દરિયાની તટ પર, ઊંચી લહેરો વેલીઓની પાંદડીઓને સ્પર્શે છે, અને પથ્થરો તથા શંખના સમૂહોથી સતત અથડાઈને છાંટા અને ફીણ ચારે બાજુ ફેલાય છે. મધ્યાહ્નના સૂર્યકિરણો જેમ તડકામાં ઝગમગે છે, તેમ કિનારા પર વૃક્ષો ફૂલોના ગુચ્છો અર્પણ કરવા આતુર છે. કિંશુકના ફૂલોથી લાલ રંગ ઝગમગે છે, અને આનંદથી ફૂટેલા ફૂલોની ઢગલીઓથી પરિસર ભરાયલું છે. ગામના બાળકો ફળો ભેગા કરવામાં વ્યસ્ત છે અને ગામની નદીના મોટાં ઘૂમતાં ઘોળમાં લિપ્ત થઈ વહેતા જાય છે. પાણીથી ધોવાયેલા કિનારાઓ ઝડપથી વળાંકે છે, અને પહોળી પાંદડાવાળા વૃક્ષોની ઘેરી છાંયામાં હંમેશાં ઠંડક રહે છે. અહીં એક સુંદર મંડપ દેખાય છે, જેમાં ફૂલવાળી વેલીઓ ગૂંથાઈ છે અને ઝાડની ડાળીઓથી ઝાંખા પડછાયાં છે. અહીં મારી પ્રભુ વસે છે—જેઓ જીવાત્મા જેવા સૂક્ષ્મ, અને ચારે દરિયાથી ઘેરાયેલી પૃથ્વીના સ્વામી છે. પૂર્વે, તેમણે અત્યંત આકાંક્ષાથી ઈચ્છા કરી હતી: "હું ઝડપથી રાજા બનું." હે પરમેશ્વરી, માત્ર આઠ દિવસમાં જ તેમણે એ સમૃદ્ધ રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું, જેને સામાન્ય રીતે લાંબા સમય પછી જ મળે. અહીં મારા પતિ, રાજાની પ્રાણશક્તિ મારા ઘરમાં, આકાશમાં, અદૃશ્ય રહી હતી—જેમ કે પવન આકાશમાં કે સુગંધ વાયુમાં. આ જ જગ્યાએ, અંગુઠાની જેટલી જગ્યા જેટલામાં, એ રાજ્ય પણ સ્થપાયું—જેમ કે આકાશમાં; પણ મારા પતિનું રાજ્ય દસ મિલિયન યોજન દૂર સુધી વિસ્તરેલું હતું. હે દેવી, અમે બંને સ્વયં આકાશ છીએ, અને એ રાજ્ય પણ આકાશ છે; છતાં એમાં હજારો પર્વતો દેખાય છે—અરે, કેવી અદભુત માયા છે! હે દેવી, હવે હું ફરી મારા પતિના પાસે જવું ઈચ્છું છું; આવો, આપણે ત્યાં જઈએ—દૃઢ મનવાળા માટે ક્યાંય અંતર રહેતું નથી. આવું કહી અને દેવીને વંદન કરીને, તે ઝડપથી મંડપમાં પ્રવેશી; અને બંને પંખી જેવી, તલવાર જેવી ઘેરી કાળી આકાશમાં ઉડી ગઈ. આકાશ કાજળના ટાપુઓથી વિભાજિત જેવું દેખાતું, એક જ સમુદ્ર જેવી સૌમ્યતા ધરાવતું, નારાયણના શરીર જેવું અને મહામધમાખીના પાંખ જેવી ચમક ધરાવતું હતું. તેઓ વાદળોના માર્ગને, પછી પવનના પ્રદેશને, પછી સૂર્યમાર્ગ અને ચંદ્રમાર્ગને પાર કરી ગઈ. ઉત્તર દિશાના ધ્રુવતારાના માર્ગથી આગળ, સાધ્યગણોના લોકને, સિદ્ધલોકને અને પૃથ્વીને પાર કરીને સ્વર્ગલોક સુધી પહોંચી. પછી બ્રહ્મલોકના આંતરિક ક્ષેત્ર અને તુષિતલોકમાં પ્રવેશી, પછી ગૌલોક, શિવલોક અને પિતૃલોકને પણ પાર કરીને, દેહરહિત દૈવિક જગતને પણ પાર કરી, અને ખૂબ દૂર જઈ કેટલીક અવરોધ અનુભવી. તેણે પાછું જોઈને, જે આકાશ પસાર કર્યું હતું, ત્યાં કંઈ—ન ચાંદ્ર, ન સૂર્ય, ન તારાઓ—કશું દેખાતું નહોતું. તે અંધકાર જોઈ—શાંત, ગાઢ, અવ્યક્ત, એકમાત્ર મહાસાગર જેવી અંદરથી ઘેરી, પર્વતની ગુફા જેવી. "હે દેવી, નીચે સૂર્યાદિ તેજ ક્યાં ગયું? આવો અંધકાર, જે પથ્થરની પેટ જેવી સ્થિર અને હાથથી પકડાય તેવી લાગે છે, એ કેવી રીતે આવ્યો?" દેવી બોલી: "તમે આટલા દૂરના, આકાશના માર્ગ પર આવી પહોંચી; અહીં સૂર્યાદિ તેજ પણ દેખાતું નથી." "જેમ ઊંડા, અંધકારમય કૂવામાંથી જ્યોત દેખાતી નથી, તેમ અહીંથી નીચે સૂર્ય પણ દેખાતો નથી. અરે, આપણે તો એટલા દૂર આવી ગયા છીએ કે નીચે સૂર્ય પણ એક સૂક્ષ્મ બિંદુ જેવો પણ દેખાતો નથી." "અહીંથી આગળ કયો માર્ગ છે? કેવો છે? અને પછી ઉતરવાનું કેવી રીતે થશે? કહો, હે દેવી." દેવી કહે છે: "આગળ, બ્રહ્માંડના બહારના આવરણ સુધી પહોંચશો, જ્યાંથી 'વજ્રરજ' જેવા કણો ઉદ્ભવે છે." આ રીતે વાત કરતાં, તેઓ બ્રહ્માંડના આવરણ સુધી પહોંચી, અને પર્વતના ગાઢ ગોળ દીવાલની આસપાસ મધમાખી જેવી ફરતાં ગયા. કોઈ પ્રયત્ન વિના, તેઓ એ આવરણમાંથી એ રીતે પસાર થઈ ગયા, જેમ આકાશમાંથી પસાર થવું. જે નિશ્ચયથી સ્થિર છે, તેનું ગતિ વજ્ર જેવી હોય છે. પછી, અવરોધરહિત જ્ઞાનથી, તેણે બ્રહ્માંડના જળ આવરણની બહાર, અત્યંત તેજસ્વી લોકોને જોયા. બ્રહ્માંડની બહાર, જળ તત્વ દસગણું મોટું છે, જેમ કે છાલ બીજને ઘેરી રાખે છે. પછી અગ્નિ દસગણું મોટું, પછી વાયુ દસગણું મોટું, પછી આકાશ દસગણું મોટું, અને એની બહાર પરમાકાશ છે. એ પરમાકાશમાં કદી મધ્ય, આરંભ કે અંત નથી—જેમ બાંઝ સ્ત્રીના પુત્રની વાર્તા હોય તેમ. એ શુદ્ધ, શાંત, અનાદિ, વિમૂઢરહિત, આરંભ-અંત-મધ્યથી રહિત, વિશાળ આત્મામાં નિવાસ કરે છે. જો મહાશક્તિથી શિવ કે વિષ્ણુ એમાં ઉઠે, તો ધ્યાનથી એ પરમાકાશના અંત સુધી પહોંચે છે, અને પવન પણ એકાગ્ર ગતિથી ત્યાં પહોંચી શકે છે.