એક ગામમાં, શાંત અને ઠંડા શરીરમાં બે દેવીઓ ઉતરી આવી હતી — જાણે આનંદ અને મુક્તિ જેવી બે શુભ શક્તિઓ, આત્મજ્ઞાની મનુષ્યના અંતરમાં પ્રવેશ કરે છે. સમય ક્રમમાં, લીલાએ પોતાના અભ્યાસ દ્વારા નિર્મળ જ્ઞાન સ્વરૂપ બની, ત્રણ કાળને નિરંતર અને નિર્મલ રીતે જોઈ શકે એવી ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરી. પોતાની સ્વભાવગત પ્રેરણા વડે, તેણે પોતાના ભૂતકાળના જન્મો, મૃત્યુ અને સંસારના તમામ પ્રવાસો યાદ કર્યા. તે સમયે લીલાએ સરસ્વતીને કહ્યું: “હે દેવી, તમારી કૃપાથી મને આ સ્થળે થયેલા તમામ ઘટનાઓ, દરેક ક્રિયા અને વિવિધ સંજોગો સ્પષ્ટપણે યાદ આવી રહ્યા છે. અહીં, હું એક વૃદ્ધ સ્ત્રી હતી — કાળાં અને પાતળાં અંગો, બ્રાહ્મણના ગૃહપતિની પત્ની, સુકા દર્ભા ઘાસ ફાડવાથી હાથ અને પેટમાં ખડખડાટ. ઘરમાં માખણ ફાટવાની કુશળતા, બાળકોની માતા અને મહેમાનોને આનંદથી આવકારતી. દેવો, બ્રાહ્મણો અને સજ્જનો માટે સમર્પિત, ઘી અને દૂધથી અંગો મલતી, ગર્ગરી, ચરુ અને કુંભ જેવા વાસણો સાફ કરતી. હંમેશા ખોરાક, મીઠું, એક કપડું, પાણીની પાતી અને ભંડારની વ્યવસ્થા કરતી, જમાઈ, દીકરી, ભાઈ, પિતા અને માતાને માન આપતી. ઘરના કામકાજ અને દિવસ-રાતના લાંબા સમયથી શરીર થાકેલું, એ જ શબ્દો વારંવાર બોલતી, ચિંતિત. ‘હું કોણ છું? આ જગત શું છે?’ — આવા પ્રશ્નો કદી ઉદભવતા નહીં, સપનામાં પણ નહીં; કારણ કે એ ગૃહપતિની પત્ની અવિદ્યા અને મોહમાં હતી. તેનું એકમાત્ર ધ્યેય ગાયના ગોળ અને લાકડું એકત્ર કરવું; ફાટેલું ઓઢણ, ભારે બોજાં વહનથી શરીર પર નિશાન. કાન, વાળ અને હાથમાંથી જીવાત કાઢતી, ઘર માટે જંગલી શાક લાવતી, હંમેશા ઘરગથ્થું કામમાં વ્યસ્ત. ગાયોને નદીની તરંગોથી ભેજવાળું ઘાસ ખવડાવતી, દરક ક્ષણે ઘરના દ્વાર પર ચંદન લગાવતી. ઘરના સેવકો અને પશુઓ માટે હંમેશા વાત કરવા તૈયાર, નિયમ અને સીમા જાળવવામાં અડગ — જાણે દરિયાની કિનારે. એક કાનમાં પાંદડાં રંગનું જૂનું કુંડળ ઝૂલતું, જીવનના કષ્ટ અને ભયના ચિહ્નો ધરાવતા, વૃદ્ધ અને શ્રમથી થાકેલી. આ રીતે વાત કરી, તે પર્વત ગામની ખીણમાં ફરી; જ્યાં સરસ્વતી સ્વયં તેના સામે પ્રગટ થઈ. લીલાએ કહ્યું: “આ ફૂલવાડી, લાલ વૃક્ષોના ગૂંચોથી શોભિત, મારી છે; આ બગીચાની પાવડી, બગીચાની જાળ જેવી, મારી છે. કમળ-પાંદાની કિનારે, વૃક્ષો અને હરીયાળ ઘાસથી ગૂંથાયેલી, મારી છે; આ ‘કર્ણિકા’ નામની તર્ણિકા, પાંદાં ખાવામાં આવી છે. આ ગરીબ, ચરબીથી નબળી અને પાણીથી વંચિત, મારી છે; આજે આઠમા દિવસે તે આંખોમાં અશ્રુ લઈને રડતી છે. હે દેવી, અહીં મેં બોલ્યું, જીવ્યું, રહેવું, સૂવું, સમય પસાર કર્યો, આપ્યું અને લીધું. મારો મોટો પુત્ર ‘શર્મા’ ઘરમાં રડતો, મારી ગાય મેદાનમાં ચરતી, જંગલમાં દૂધ આપી રહી છે. ઘરમાં, બળવા માટે તૈયાર, સૂકાં અને ક્ષારથી ઢંકાયેલું, આ ‘પાંચમૂળ’ નામનું, ઘન અને ભારે, મારું શરીર છે. રાંધણગૃહમાં, તીવ્ર કોળા વેલોથી ઘેરાયેલું — જાણે તરસ જેવી, એ જગ્યા પણ મારું બીજું શરીર છે. સંબંધીઓ, રડવાથી આંખો લાલ, આ જગતમાં બંધનરૂપ; રુદ્રાક્ષ પહેરનાર ઘરમાં અગ્નિ માટે લાકડું લાવે છે. પથ્થર અને શંખના ગૂંચથી સતત ઘસાતી, ઊંચી તરંગો કિનારે વેલના પાંદાંને સ્પર્શે છે. કિનારે છાંટા, ડોળતી ઘાસ, ફળ અને શંખના અથડામણથી ફોમ ઉઠે છે. મધ્યાહ્નના સુર્યકિરણો, બરફ જેવા, ઝળહળતા, કિનારે વૃક્ષો ફૂલોની ગૂંચ આપવા આતુર. blooming કિંચુકના વૃક્ષો, મોતી જેવા, coral જેવી તેજસ્વી, ફૂલોના ઢગલાથી ભરેલાં — જાણે આનંદથી ફૂટી પડતાં. ગામના બાળકો, ફળ એકત્ર કરતાં, ગામની નદીમાં વહેતા, મોટી, અવાજથી ભરેલી ઘૂંટમાં મગ્ન. પાણીથી ધોઇને વહેતી કિનારે, પહોળા પાંદાંવાળા વૃક્ષોની ઘાટ છાંયામાં હંમેશા ઠંડક. અહીં ઘરનું પાવડી, ફૂલોની વેલોથી ગૂંથાયેલું, વિન્ડોઝ પર શાખાઓની છાંયાં, સુંદર દેખાય છે. અહીં મારા સ્વામી રહે છે, જેનું સ્વરૂપ જીવતત્વના અણુ જેવું, ચાર મહાસાગરો વડે ઘેરાયેલા પૃથ્વીના સ્વામી. અગાઉ, એનું મન આ માટે ખૂબ તલપત હતું: ‘હું ઝડપથી રાજા બની જાઉં.’ હે પરમદેવી, માત્ર આઠ દિવસમાં, એણે એ ધ્યેયથી સુખી રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું, જે સામાન્ય રીતે લાંબા સમય પછી મળે. અહીં, મારા પતિ — રાજાનું પ્રાણતત્વ — મારા ઘરમાં, આકાશમાં, અદૃશ્ય, જાણે આકાશમાં પવન કે વાયુમાં સુગંધ. અહીં જ, અંગુઠા જેટલી જગ્યા માટે, એ રાજ્ય આકાશમાં સ્થાપિત થયું; પણ મારા પતિનું રાજ્ય દસ મિલિયન યોજન સુધી વિસ્તર્યું હતું. અમે બંને આકાશ સ્વરૂપ છીએ, અને એ રાજ્ય પણ; છતાં, એની અંદર હજારો પર્વતો ભરેલા દેખાય છે — આ માયા કેટલું અદ્ભુત છે! હે દેવી, હવે હું ફરીથી મારા પતિના પાસ જવું ઈચ્છું છું; આવો, આપણે ત્યાં જઈએ — નિશ્ચયવંતો માટે કઈ અડચણ છે? આમ કહી, દેવીને નમન કરીને, તે ઝડપથી પાવડીમાં પ્રવેશી; બંને સાથે, તલવાર જેવી કાળી આકાશમાં, પંખી જેવું ઉડી ગઈ. આકાશ જાણે કાજલના ગાઢ ઘેરાથી વિભાજિત, એકમાત્ર મહાસાગરથી સુંદર, નારાયણના શરીર જેવી, મધમાખીના પીઠ જેવી શુદ્ધ તેજસ્વી.