આ વિસ્તારની દરેક વસાહતમાં હવે મધમાખીઓ ઘટી ગઈ છે, જાણે કે કોઈએ તેમને દૂર હાંકી દીધી હોય, છતાં મહેલો અશોકના ફૂલેલા વૃક્ષોથી શોભાયમાન છે, તેમનું સૌંદર્ય લાલ રંગની જેમ ઝગમગે છે. વૃક્ષો હંમેશાં ભીંજાયેલા છે, પાંદડાં તાજા છે કારણ કે શીતળ, ઓસવાળી પવન સતત ફૂંકાય છે; કદંબના કળીઓ અને સાત પાંદડાવાળા સપ્તચ્છદ વૃક્ષોની ગાઢ જૂથો એકબીજાને ભેગી છે. ખિલેલા કેતકીના ફૂલો લતાવલીઓમાં ગૂંથાયેલા છે અને પહોળા પાંદડાવાળા છાંયાંઓમાં પક્ષીઓના કલરવથી હવા ગૂંજી ઉઠે છે. જાણે મહેલો અને ખંડોમાંથી ઠંડો પવન વહે છે, અને રાજમાર્ગો કમળના ભરપૂર તળાવોની પાંતિઓથી શુદ્ધ થાય છે. ઘનછાયાવાળા વૃક્ષોની છાંયામાં તાજી ઘાસથી જમીન ઠંડી અને શુદ્ધ છે, દરેક ફૂલની ટપકતી બૂંદોમાં તારાઓનું પ્રતિબિંબ દેખાય છે. એ વસાહતો હંમેશાં ખીલેલા ફૂલો અને હિમવર્ષાથી ઠંડી રહે છે, અને અદ્ભુત ફૂલ, પાંદડા અને કમળના જૂથોથી શોભાયમાન છે. અંદરખંડ અને ભવ્ય ગલીઓ ઘરના આંતરિક ભાગ જેવા છે, એના જૂના ખૂણા વાદળોથી છુપાયેલા છે અને ઉપરના મેઘોમાં વીજળી ઝગમગી રહી છે, જેથી બીજાં દીવા જરૂરી જ નથી. મહેલના મંડપોમાં ગુફાના પવનના ઘુંઘૂરવાટથી ગુંજારી ફેલાય છે, અને ચાલકોર પક્ષીઓ, તોતાં અને હરણના હારોથી શોભાયમાન છે. અહીં પવન નાજુક કૂંપળોની સુગંધ અને ભીની માટીની મીઠી સુગંધથી ભરેલો છે, અને રમતી, થરથરતી પાંદડાઓને હલાવતો જાય છે. લાર્ક પક્ષીઓ અને મધમાખીઓના રમૂજી ટોળાંથી સમગ્ર વિસ્તાર જીવંત છે, અને કોયલ તથા કોકિલાના મધુર સંગીતથી વાતાવરણ ગુંજાય છે. શાલ, તાળ અને તમાલ વૃક્ષોના ઘન વનોથી વિસ્તાર સમૃદ્ધ છે, નીલ કમળના તળાવોથી ઘેરાયેલો છે, અને વળાંકદાર તટ પર વહેતી નદીઓના નકશા જેવા છે. લતાવલીઓ અને પાંદડાંનાં ઘર કૂંપળોની સુગંધ અને કમળના દાંડીની મહેકથી સુગંધિત છે, ગાયોના ઝુંડ અમૃતમય વહેતા પાણી પાસે ભેગાં થાય છે, અને જમીન પર પવનથી છૂટેલા કૂંપળોના સૌંદર્યથી શોભાયમાન છે. પવિત્ર વૃક્ષોના ઘન વનમાં છુપાયેલી નદીઓ, ખીલેલી લતાવલીઓની સતત છાંયાં, ચમેલીના રસથી સુગંધિત બગીચાઓ, અને મધમાખીઓના ઝુંડ સુગંધથી મસ્ત થઈ વાદળોને ઢાંકી દે છે. અહીંના મહેલો ઈન્દ્રના મહેલ જેવી સુંદરતા ધરાવે છે, કમળના જૂથોના પરાગથી આકાશ લાલ છે, પર્વતની નદીઓના ઘોંઘાટમાં આનંદ છે, અને સફેદ વાદળોની ઝગમગાહટ ચમેલીના ફૂલ જેવી છે. મહેલો પર લતાવલીઓના ખીલેલા ફૂલો છે, રમતી કોયલાં અહીં-ત્યાં ભટકે છે, અને યુવા સ્ત્રીઓ તાજા ફૂલોના શય્યાએ આરામ કરે છે, તેમના શરીર ફૂલમાળાથી સજ્જ છે. બધું જ નવી કૂંપળોથી ઢંકાયેલું છે, સુંદર અને તાજું છે, વનલતાના જીવંત ઝાડઝાંખરમાં વળાંકદાર રસ્તાઓ છે, અને નરમ, નાની પાંદડીઓ એકબીજાને ભેગી છે, જ્યારે રહેઠાણો વરસાદના વાદળોથી ઢંકાયેલા છે. ભૂમિ હરિયાળીથી વ્યાપી છે જે ધુમ્મસ દૂર કરે છે, મહેલો પર વીજળી જેવી સ્ત્રીઓ ભેગી છે, વાતાવરણમાં ખીલેલા નીલ કમળની સુગંધ છે, અને ઠંડા પવનથી ગાયોના ઝુંડ શાંત છે. અહીંના આંગણાંમાં ડરી ગયેલા હરણછોકરાંઓને છોડીને ગયા છે, મોરોના ટોળાં ઝરણાના છંટકાવમાં આનંદથી નૃત્ય કરે છે, પવન સુગંધથી મસ્ત થઈ બધાં સુગંધોને લઈ જાય છે, અને ઔષધીય છોડના તેજમાં દીવા ભૂલાઈ જાય છે. અહીં અનેક પક્ષીઓના ટોળાંઓના કલરવથી વાતાવરણ ગુંજી ઉઠે છે, નદીઓની મધુર ગૂંજન વાતચીત જેવી લાગે છે, અને મોતીના જૂથોમાંથી ટપકતા ઠંડા ટીપાં દરેક વૃક્ષ, લતા અને ઘાસને શોભાયમાન કરે છે. આવા પર્વતમહેલોનું વૈભવ કોણ વર્ણવી શકે? જ્યાં ક્યારેય ફૂલોની ખીલી રહે છે, કદી ન કુમળાય. એ જ ગામમાં, એ દિવ્ય સ્થાને, બે દેવીઓ અવતર્યા—તેમના શરીર અંદરથી ઠંડા અને શાંત હતા, જાણે ભોગ અને મુક્તિ રૂપે દ્વૈત લક્ષ્મીઓ આત્મજ્ઞાની પુરુષમાં પ્રવેશી હોય. સમયાનુક્રમમાં, સાધનાથી, લીલાને નિર્મળ જ્ઞાન સ્વરૂપ બની, ત્રણેય કાળ (ભૂત, વર્તમાન, ભવિષ્ય)નું દોષરહિત જ્ઞાન પ્રાપ્ત થયું. પછી, પોતાની જ પ્રેરણાથી, તેણે પોતાના અનેક જન્મો, મૃત્યુ અને સંસારના બધા પૂર્વવૃત્તાંત યાદ કર્યા. "હે દેવી, આ સ્થાનને જોઈને, તમારી કૃપાથી મને અહીંના તમામ ભૂતકાળના પ્રસંગો, દરેક ક્રિયા અને વિવિધ પરિસ્થિતિઓ સ્મરણ થાય છે." "અહીં, હું વૃદ્ધ સ્ત્રી હતી—શરીર દુર્બળ, કાળી અને પાતળી, બ્રાહ્મણ પતિની પત્ની, હાથે અને પેટે સૂકા દરભ ઘાસ તોડવાથી ખડકાઈ આવી હતી. હું ઘરના વડાની પત્ની, માખણ માટે દહીં વાટવામાં નિપુણ, બાળકોની માતા અને મહેમાનોને ખુશ રાખતી. દેવ, બ્રાહ્મણ અને સદ્ગણમાં ભક્તિ ધરાવતી, ઘી અને દૂધથી અંગો લપસાવતી, અને ગર્ગરી, ચારુ, કુંભ જેવા વાસણો સાફ કરતી." "હંમેશાં અનાજ, મીઠું, એક વસ્ત્ર, પાણીની કળશી અને અનાજના ભંડાર સાથે વ્યસ્ત, જમાઈ, દીકરી, ભાઈ, પિતા અને માતાને માન આપતી. ઘરકામ અને દિવસ-રાતની ગતિથી શરીર ઘસી ગયું હતું, અને એ જ વાતો વારંવાર કહતી, કદી થાકતી નહીં." "હું કોણ છું? આ જગત શું છે?—આવા પ્રશ્નો તો સપનામાં પણ ના આવે, કારણ કે એવી ગૃહિણી મોહ અને અજ્ઞાનથી ભરેલી છે. એના માટે માત્ર ગૌમૂત્ર અને લાકડાં ભેગાં કરવું જ મહત્વનું છે; જૂની ઓઢણીમાં લપેટાયેલી, ભારે ભાર ઉઠાવવાથી શરીર પર નિશાન પડે છે." "હંમેશાં કાન, વાળ અને હાથમાંથી જીવાત કાઢવામાં વ્યસ્ત, જંગલમાંથી શાક લાવવા દોડી જાય છે, અને ઘરકામમાં સતત વ્યસ્ત રહે છે. ગાયોને નદીના તરંગોથી ભીંજાયેલા ઘાસથી ખવડાવે છે, અને દર સમયે ઘરના દરવાજે ચંદન લગાવે છે." "ઘરના સેવકો અને પશુઓ માટે હંમેશાં બોલવા તૈયાર, નિયમ અને મર્યાદામાં અડગ, જાણે દરિયાની મર્યાદા રાખતી કિનારે. એક કાનમાં જૂનું, પાંદડાં રંગનું ઝૂલતું કાનછાંદ પહેરેલું, અને સેવિકા જેવું, વર્ષો અને કઠિનતાથી થાકેલી." આ રીતે કહ્યા પછી, તે પર્વત ગામના ખોખામાં ફરવા લાગી. ફરતી ફરતી, સ્વયં સરસ્વતી એના સમક્ષ પ્રગટ થયા. "આ ફૂલોના બગીચા, લાલ વૃક્ષોના જૂથોથી શોભાયમાન, મારા છે; આ પુષ્પમંડપ, બગીચાની વાડી જેવો, મારો છે." "આ કમળ તળાવનો કિનારો, વૃક્ષો અને તાજી ઘાસથી ગૂંથાયેલો, મારો છે; આ તર્ણિકા, જેને પાંદડાં ખાઈ લીધા છે, એ કર્ણિકા મારો છે. આ દુર્બળ, ચરબીથી કમજોર અને પાણી વગર તરસેલી, મારી છે; આજે આઠમા દિવસે એ અશ્રુભીની આંખોથી રડે છે." "અહીં, હે દેવી, મેં વાત કરી, અહીં રહી, અહીં સુતી, સમય વિતાવ્યો, આપ્યું અને લીધું.