આ ગામમાં સુંદર યુવતીઓ, જેમના કાનમાં મધમાખીઓની ગુંજન ભરાઈ ગઈ છે, લિનેનના વસ્ત્રો પહેરી, ગામની ગલીઓમાં ભૂખે-તીખે ભટકતી દેખાય છે. તેઓ એકાંતની ઇચ્છા રાખે છે, પણ આસપાસના લોકોની ઉંચી વાતો અને નદીના મોજાંના ગર્જનાથી તેમના કાન દુઃખી અને ભયભીત થઈ જાય છે. ગામમાં બાળકો છે, જેમના ચહેરા અને હાથ દહીંથી મખમલી થયા છે, હોઠ પર ફૂલની વણાવેલી વેણીઓ છે, અને તેઓ નંગધડંગ દોડે છે—ક્યારેક ગાયના છાણ અને કાદવથી ચિહ્નિત—અને આંગણાંમાં રમતાં હલચલ મચાવે છે. રેતીના પટ પર પાણીની રેખાઓ દોરવામાં આવી છે, અને નદીના મોજાં લીલીછમ બાંકડીઓ પર લટકતી વેલો સાથે રમતાં તેમને દૂર લઈ જાય છે. મધમાખીઓ દહીં અને દૂધની સુગંધથી મદમસ્ત થઈને ધીમે ધીમે ભમતી રહે છે. ગામના છોકરાઓ, રડતાં અને તેમના કપડાં આંસુથી ભીંજાયાં છે, સવારે ભોજન માટે ભીખ માંગે છે. સ્ત્રીઓ હસે છે, તેમના વાળ ઉલઝળપટ છે અને રમતમાં મસ્ત છે; બાળકો, ગાયના છાણના પાણીથી છંટકાવ થતાં ગુસ્સે થાય છે અને હાથમાં ગોળાકાર ચિહ્ન બનાવે છે. આંગણાંમાં મોરનાં પાંખ, કાગડાનાં પાંખ અને ગાયની પૂંછડીના વાળ વિખેરાયેલા છે. ઘરોના પ્રવેશદ્વારો, રસ્તાઓ અને આંગણાંમાં મોગરાનાં ટોપલાં છવાયેલાં છે. ઘર પાસે વૃક્ષો છે, જે રોજે રોજ ફૂલો છાંયે છે—એટલા બધા કે પાંખા સુધી જમીન ફૂલોથી ઢંકાઈ જાય છે. પાણીલિલી અને હરણનાં ઝુંડ, જંગલી ઘાસના જૂથમાં નાનાં હરણ સૂઈ જાય છે, અને ગુંજાના વેલો વચ્ચે મધમાખીઓની ગુંજન સતત સંભળાય છે. અહીં-ત્યાં વાછરડાં એક કાન ફફડાવે છે, અને મધમાખીઓ, ગવાળાઓએ છોડેલી દહીં ચાટીને, ધીમે ધીમે ભમતી રહે છે. ઘરના અંદર મધમાખીઓ ઓછી થઈ ગઈ છે, પણ ભવ્ય મકાનો અશોકના ફૂલોની લાલિમાથી શોભાયમાન છે. વૃક્ષો સતત ભીંજાયેલા છે, પાંદડાં હંમેશાં તાજા—કારણ કે શીતળ, શબદવાહક પવનમાં ઓસનું છાંટણું સતત પડે છે; કદંબનાં કળીઓ અને સપ્તછદા ઝાડના જૂથ ગાઢ છે. કેટકાના ફૂલો વેલો સાથે ગૂંથાયેલા છે, અને પહોળા પાંદડાંવાળા વૃક્ષોમાં પક્ષીઓના અવાજથી વાતાવરણ ગૂંજી ઉઠે છે. ઝરખાં અને ખંડમાં થીજતી ઠંડી પવન વહે છે, અને રાજમાર્ગો પૂર્ણ ખીલેલા કમળના તળાવોથી શુદ્ધ થાય છે. ઘણા વૃક્ષો, ગાઢ અને અનવરત છાંયાવાળા, તાજા ઘાસથી ઠંડા અને શુદ્ધ છે, જ્યાં દરેક ફૂલમાંથી ટપકતા બિંદુઓ તારાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે. એ વસાહત હંમેશાં ફૂલો અને હિમવર્ષાથી ઠંડી રહે છે, અને અદ્ભુત ફૂલો, પાંદડાં અને કમળના જૂથોથી શોભાયમાન છે. અંદરની ઓટલા અને ગલીઓ ઘરના ખૂણાની જેમ છે, જૂના ખૂણા વાદળોથી છુપાયેલા, ઉપર વીજળીની ચમકથી પ્રકાશિત—અહીં દીવો જરાય જરૂરી નથી. ગર્ભગૃહો અને મહેલોમાં ગુફાના પવનની ગૂંજન સંભળાય છે, ચકોર, પોપટ અને હરણના હારથી મહેલ શોભાયમાન છે. હલકા પવનમાં નવાં કૂંપળ અને ભીની જમીનની સુગંધ ભળે છે, અને તે પવન રમતી, ધ્રૂજતી પાંદડાંને હલાવતો જાય છે. અહીં લાર્ક અને મધમાખીઓના ટોળાં રમે છે, અને કોયલ તથા કોકિલાના મિશ્ર અવાજોથી વાતાવરણ જીવંત બને છે. શાલ, તાળ અને તમાલના વૃક્ષોના વન, નીલા કમળના તળાવથી ઘેરાયેલા, અને વળી ગયેલી નદીઓના કિનારા આભૂષિત કરે છે. વેલો અને પાંદડાંના ઘર, ફૂટી નીકળતી કૂંપળ અને સુગંધિત કમળના દંડથી સુગંધિત છે; ગાયોના ઝુંડ મધભર્યા પાણી પાસે ભેગાં થાય છે, અને જમીન પર પવનથી વિખરાયેલા નાજુક ફૂલોની શોભા છે. નદી ઓરછા વૃક્ષોના જંગલમાં છુપાયેલી છે, ફૂલોવાળી વેલો છાંયાં આપે છે, બગીચા મોગરાના રસથી સુગંધિત છે—અને મધમાખીઓની ઝુંડ સુગંધથી મદમસ્ત થઈ વાદળને ઢાંકી દે છે. પાલખાં, જેમની શોભા ઇન્દ્રલોકને પણ ટક્કર આપે છે, કમળના પરાગથી આકાશ લાલ થાય છે, પર્વતની નદીઓના ગર્જનાથી આનંદ ફેલાય છે, અને સફેદ વાદળો મોગરાની જેમ ચમકે છે. છાજલીઓ પર ફૂલોવાળી વેલો છે, રમતાં કોયલ ફરીએ છે, અને યુવતીઓ તાજા ફૂલોની પાંખર પર આરામ કરે છે—માથાથી પગ સુધી ફૂલમાળાઓથી શોભાયમાન. દરેક જગ્યાએ નવાં કૂંપળો, તાજગી અને સૌંદર્યથી ભરપૂર છે; વનવેલો વચ્ચેના માર્ગ જીવંત છે, અને નાજુક પાંદડાં એકસાથે ગૂંથાયાં છે; ઘર વાદળના પડછાયાંથી ઢંકાયાં છે. ભૂમિ લીલીછમ પાંદડાંથી ઢંકાયેલી છે, જે ધૂંધને દૂર કરે છે; છાજલીઓ પર વીજળી જેવી શોભાયમાન સ્ત્રીઓ ભેગી છે; વાયુમાં ખીલેલા નીલા કમળની સુગંધ વ્યાપી છે; ગાયોના ઝુંડ ઠંડા પવનમાં શાંત થઈ જાય છે. આંગણાંમાં ડરપોક હરણ છોડી જાય છે, મોરોના ટોળાં આનંદમાં ઝરણાંના છાંટાંમાં નાચે છે; સુગંધથી મદમસ્ત પવન બધું સુગંધ લઈ જાય છે, અને ઔષધિ વનસ્પતિઓના પ્રકાશમાં દીવા ભૂલાઈ જાય છે. હવામાં અનેક પક્ષીઓનો કલરવ છે, અને નદીઓનું મુલાયમ ગુંજન વાતચીતમાં ભળી જાય છે; મોતીના જૂથમાંથી ટપકતા ઠંડા બિંદુઓ દરેક વૃક્ષ, વેલો અને ઘાસને શોભા આપે છે. પર્વતના મહેલોનું વૈભવ કોણ વર્ણવી શકે? એ હંમેશાં ખીલેલા ફૂલોની ક્યારેય ન વાંઝી થતી શોભાથી શણગારેલા છે. આ એવા ગામમાં, બે દેવીઓ અવતરી—તેમના શરીર અંદરથી શીતળ, જાણે ભોગ અને મોક્ષ રૂપે આત્મજ્ઞાની શાંત મનુષ્યમાં પ્રવેશી ગઈ હોય. સમય જતાં, સાધનાથી, લીલાએ પવિત્ર જ્ઞાનથી ત્રણેય કાળને નિરાકાર રીતે જાણવાનો શક્તિ પ્રાપ્ત કરી. પછી, પોતાની સ્વાભાવિક પ્રેરણાથી, તેણે પોતાના ભૂતકાળના જન્મ-મરણના સંસારચક્રને યાદ કર્યું. “હે દેવી! તમારી કૃપાથી, આ સ્થાન જોઈને મને અહીંના પૂર્વના તમામ પ્રસંગો—દરેક કર્મ અને વિવિધ પરિસ્થિતિઓ—યાદ આવે છે. અહીં, હું વૃદ્ધા સ્ત્રી હતી—પાતળી, કાળી, દુર્બળ અંગવાળી, બ્રાહ્મણ પત્ની, જેના હાથ અને પેટ સુકાયેલી દર્ભ ઘાસ તોડવાથી ખરબચા થઈ ગયા હતા. હું ઘરમુખની પત્ની હતી, માખણ બનાવવામાં કુશળ, બાળકોની માતા, અને મહેમાનોને પ્રસન્ન કરનારી. દેવ, બ્રાહ્મણ અને સજ્જનોને સમર્પિત, clarified butter અને દૂધથી અંગ લિપ્યાંકિત, ગર્ગરી, ચારુ અને કુંભ જેવા વાસણો સાફ કરતી. સતત ભોજન, મીઠું, એક વસ્ત્ર, પાણીનું પાત્ર અને અનાજના ભંડાર સાથે વ્યસ્ત; જમાઈ, દીકરીઓ, ભાઈઓ, પિતા અને માતાને માન આપતી. ઘરના કામ અને દિવસ-રાતના ચક્રથી શરીર થાકી ગયું હતું, પણ એ સ્ત્રી ચિંતામાં સતત એક જ વાક્ય પુનરાવર્તન કરતી રહેતી—ક્યારેય અટકતી નહીં. ‘હું કોણ? આ જગત શું?’—આવા પ્રશ્નો તો ક્યારેય, સપનામાં પણ, ઉઠતા નથી; એ ગૃહસ્થની પત્ની તો મોહ અને અજ્ઞાનમાં જ ડૂબેલી રહે છે.