સમુદ્રના કિનારા પરની ગુફાઓમાં, તરંગો અને ગુંજતા વનગાંઠો વચ્ચે, હું લાંબા સમય સુધી કાચબાની જેમ રહ્યો. પછી, રાજહંસ બની, સરોવરનાં હલકાં પવનમાં, કમળના ડાંઠ પર ઝૂલતો, પાંદડાંના ઝૂંપડા વચ્ચે રમ્યો. ઘાસનાં હળવાં ઝૂલતાં પાંદડાં જોઈ, ત્યાં એક થાકેલા મચ્છર પોતાના સાથી સાથે નિઃસહાય પડેલો જોયો. પર્વતોની નદીઓમાં, તરંગોથી ડોલતા પાણી પર, તરંગોનો સ્પર્શ પામતાં, યુવાન જળવલ્લી સાથે હું ફરતો રહ્યો. ગંધમાદન અને મંદરાના સુગંધિત મહલોમાં, કામથી વિહ્વલ થયેલો યુવાન વિધ્યાધર તેની પ્રેમિકા પાસે પડી ગયો. ઇચ્છાથી તડપતો, ચંદન અને કપૂરથી છાંટેલા પથારી પર, હું લાંબા સમય સુધી પડ્યો રહ્યો, જેમ ચાંદની અરીસાના ગોળ પર ડોલે. અનેક યોનિમાં મળેલી દુ:ખની રૂપો મને અશાંત કરી, મન ઉથલપાથલ થતું, મારા અંગો પણ વ્યથિત, જીવનની લાંબી નદીના પ્રવાહમાં, ભાગ્યની પવનથી હું વહેતો ગયો. એ પછી, અદમ્ય શક્તિના ઘન મર્મમાંથી, બ્રહ્માંડની ઘન દિવાલમાંથી, જે લાખો યોજન સુધી વિસ્તૃત છે, તમે બંને કેવી રીતે બહાર આવ્યા? એ બ્રહ્માંડ ક્યાં છે, એ દિવાલ ક્યાં છે, અને એ અદમ્ય ઘનતા ક્યાં છે? હે દેવી, તમે બંને તો રાજમહલના આંતરિક આકાશમાં જ રહો છો. એ જ પર્વત ગામમાં, એ જ ઘરમાં, વશિષ્ઠ નામના બ્રાહ્મણ પોતાના સ્વાધિનતા માણે છે. એ જ મંડપ, એ જ ખાલી જગ્યા, તેણે પૃથ્વી — ચાર સમુદ્રોથી ઘેરાયેલી — તરીકે અનુભવ્યો. એ પૃથ્વી-આસન પર, જે જગતનું મૂળ છે, તે અને અરુંધતિએ રાજનગર અને રાજમહલનો અનુભવ કર્યો. ત્યાં લીલા નામની એક ઉદભવી, જેણે જ્ઞાનની પૂજા કરી; જ્ઞાન સાથે, તે અદભુત અને આનંદદાયક આકાશમાં ઉછળી. ઘરની અંદર, હાથની પહોળાઈ જેટલા જગામાં, તેણે બીજું બ્રહ્માંડ, પર્વત અને ઇન્દ્રનું મહલ પ્રાપ્ત કર્યું. એ બ્રહ્માંડમાંથી, તે પોતાના ઘરમાં પાછો આવી ગયો, જેમ પથારીમાં પડેલો માણસ એક સ્વપ્નમાંથી બીજા સ્વપ્નમાં જાય છે. આ બધું માત્ર ચેતનાનો પ્રકટાવ છે, માત્ર જગ્યા — બ્રહ્માંડ, જગત, દિવાલ કે અંતર કશું નથી. માત્ર તેનો મન જ પ્રકાશિત થાય છે, બંને માટે એ જ મોહક; બ્રહ્માંડ ક્યાં, સંસારનો ચક્ર ક્યાં, જ્યારે બધું માત્ર સંસ્કારથી જ ઊભું થાય છે? જ્ઞાનનું આકાશ અવરોધરહિત અને અનંત છે; મનથી જે-કઈ ઉથળે, એ દેખાય છે, જેમ પવન ધ્વનિથી હલે છે. ચેતનાનું આકાશ જન્મરહિત અને શાંતિમય છે, સર્વત્ર અને સદાય; માત્ર મનથી, જગત પોતે જ પોતામાં પ્રગટે છે. જાગૃત વ્યક્તિ માટે, આ જગ્યા આકાશ કરતાં પણ વધુ ખાલી છે; અજાગૃત માટે, એ અદમ્ય પર્વત જેટલી ઘન અને અડગ છે. જેમ સ્વપ્નમાં, ઘર બેઠા, પ્રકાશિત શહેર દેખાય છે, તેમ ચેતનાના મૂળમાં આ અસ્થિત્વાળું જગત તેજથી ઝળહળે છે. મૃગમરીચિકા જેવી પાણી, કંગણની આકારમાં દેખાતું સોનું — તેમ આ અસત્ય જગત સાચું લાગે છે, અને દૃશ્યતા આત્મામાંથી જ ઊભી થાય છે. આ રીતે, બંને કન્યાઓ મનમાં વિચાર કરી, પોતાની સુંદર આકૃતિમાં, ઘરની બહાર, મૃદુ અને આકર્ષક પગલાંમાં, નીકળી. ગામના લોકો નજરે ન પડ્યા, અને આગળ પર્વત તરફ જોઈ — તેની ગુફાઓ આકાશથી સ્પર્શાયેલી, અને શિખરો સૂર્યના ગોળથી છવાયેલા. એ પર્વત રંગબેરંગી ફૂલો અને ઘન વનોથી ઢંકાયેલો હતો, અનેક ઝરણાંથી જીવંત, અને પક્ષીઓના ગીતથી ગુંજતો. અદભુત ફૂલોના જૂથ, કેસરથી રંગાયેલા વાદળ, અને મિકાનો પથ્થરો પર આરામ કરતા પક્ષીઓ હતા. નદીઓના કિનારા વિશાળ સારવાંજુલા વૃક્ષોથી છવાયેલા, પવન અપૂર્ણ પથ્થરો, ખીણ અને ડોલતી વલ્લીઓ વચ્ચે રમતો. વાદળો ફૂલોના જૂથ જેવા, આકાશને આવરી લેતા, વરસાદી પાણી ખાડામાં ભેગા, અને લાંબી નદીઓ તેજસ્વી મોતીના જૂથ વહેતી. પવન ડોલતા વૃક્ષો અને વનને હલાવતો, દિશાઓના કિનારા ઉથલાવતો, અને ઘન વનના કિનારે છાંયાથી સતત ઠંડક આપતો. પછી, બંને કન્યાએ પોતે એ પર્વત ગામ જોયું — જાણે સ્વર્ગનો ટુકડો જમીન પર પડ્યો હોય. નાળા અને ઝરણાં કમળ-પાંદાંવાળી તળાવનું પૂરું પાણી વહેતા, વાંકડા ચાંચવાળા પક્ષીઓ ગાતા, અને ખાડા-ગુફાઓમાં deren અવાજ ગુંજતો. વનગાંઠો ગાયના ઝુંડના ઊંડા, ગર્જનાવાળા અવાજથી ગુંજતા, મધમાખી અને ઘન ઝાડ-ગાંઠોથી ભરેલા, છાંય અને ઠંડા પવનથી શીતળ. સૂર્યકિરણો ધૂંધ અને ધૂળથી અવરોધાયેલા, ફૂલોના ઘન જૂથ વચ્ચે જગ્યા છાંયથી છવાયેલ. પહોળા, સફેદ ઝરણાં પથ્થરો અને શિલાઓ પર વહેતા, જાણે પર્વતોએ મથેલા દુધના સમુદ્રની ભવ્યતા. આંગણાં મોટા, ફળોથી લદેલા વૃક્ષોથી ભરાયેલા, deren ભારે જૂથની તેજસ્વી છાંયમાં જાણે ફૂલોનો ધન્ય ભંડાર. ઝાડો, ઝડપી અને ડોલતા પવનથી હલાતા, ઝણઝણાટ અવાજ કરતા, જાણે રસથી ભરેલા, અને ફૂલોની મહા વરસાદ છાંટતા. પક્ષીઓ — કેટલાક છુપાયેલા, કેટલાક ચપલ — નરમ અવાજ કરતા, પર્વત-શિખરો પરથી અચાનક પાણી ટપકતાં, પણ ડરતા નહીં. નદીમાં પક્ષીઓ, deren ચળવળ વળાંકો પ્રમાણે, ઉછલતી તરંગની કિનારે છાંટ ચાખવા ઉત્સુક. બાળકો, ઊંચા પામના ઝાડ પર બેઠેલા કાગડાં જોઈ, ગામના વૃદ્ધો દ્વારા ચાવેલા અને ફેંકાયેલા શેરડીના ટુકડા છૂટા કરતા. ગામના છોકરાઓ ફૂલોની વણમાળાથી શોભાતા, deren વસ્ત્રો ફૂલોની જ ભેગી, ઘન કદંબ, નીમ અને બોરના ઝાડના કિનારે, છાંયમાં ઠંડા, આનંદથી ભરેલા. આ રીતે, ચેતનાના અદભુત વિભવ અને કુદરતના સૌંદર્ય વચ્ચે, એ કન્યાઓની યાત્રા અને અનુભવ એક ઉન્મુક્ત, જ્ઞાનમય ગાથા બની.