પુનઃ, જો તમે તમારા પતિની નજીક જશો, તો તમારી તેમની સાથેની વ્યવહારિકતા પૂર્વવત્ ચાલશે. આ મહેલના આ અવકાશમાં જ, મારા પતિ બ્રાહ્મણ બની ગયા; અહીં જ, મૃત્યુ પામ્યા પછી, તેઓ પૃથ્વીના સ્વામી બની ગયા. આ જ જગ્યા પર, એ પૃથ્વીના બીજા પ્રદેશમાં, રાજધાનીના શહેરમાં, હું રાણી બની સ્થાપિત છું. અહીં જ, આંતરકક્ષમાં, મારા સ્વામી, રાજા, ત્યાં મૃત્યુ પામ્યા; અને એ જ આંતરકક્ષના અવકાશમાં, તેઓ ફરી રાજા બની ગયા. તેમણે પૃથ્વીનું સિંહાસન પ્રાપ્ત કર્યું, અનેક પ્રદેશોના સ્વામી બન્યા; આ બધું એક જ ક્ષણે અહીં જ સ્થાપિત થયું. આ ઘર-અવકાશમાં જ સમગ્ર બ્રહ્માંડના બધા લોકો સમાવાયા છે, જેમ નાના ડબ્બામાં અનેક રાયડા સમાઈ જાય છે. મને લાગે છે કે એ સ્થાન દૂર નથી; એ મારા પતિનું રાજ્ય છે. ક્યારેક એ અહીં મારી બાજુમાં દેખાય છે—હું તેને જોઈ શકું છું, તમે પણ એ જ કરો. હે પૃથ્વી પર અરુંધતીની પુત્રી, તારા પતિઓ હાલ ત્રણ નામે છે, અથવા કદાચ અનેક, શયદ સૈકડો. જે ત્રણ નજીક છે, તેમાં એક દ્વિજ ભસ્મમાં વિલીન થઈ ગયો છે; રાજા, ફૂલો અને વસ્ત્રોથી શોભિત, આંતરકક્ષમાં મૃતદેહ તરીકે પડ્યા છે. સંસારના આ રંગમંચમાં ત્રીજો પૃથ્વીનો સ્વામી મહાસાગર જેવા સંસારમાં પડ્યો છે અને ભટકી રહ્યો છે. ભોગવિલાસની લહેરો અને ભવાંગો દ્વારા તેનું મન ચંચળ છે; તેની આચરણ જડતા અને થાકથી મલિન છે, અને તે સંસારના સાગરમાં કાચબાની જેમ છે. તે અનેક રાજકિય કાર્યો કરે છે, એમાં પણ અતિ કઠિન, છતાં પોતાના તેજમાં સ્થિર રહીને સૂતો રહે છે અને સંસારના મોહમાંથી જાગતો નથી. 'હું સ્વામી છું, હું ભોગી છું, હું સિદ્ધ અને મજબૂત અને સુખી છું' એમ વિચારી, તે અનંત મહાન દોરથી બંધાઈ ગયો છે અને તેના કબજામાં આવી ગયો છે. હું પૂછું છું, હે સુન્દરી, કયો પતિ તને નજીક લાવે છે, જેમ પવન જંગલમાંથી સુગંધની લહેરને લાવે છે? આ સંસાર, હે બાળા, ખરેખર કંઈક અલગ છે—કોસ્મિક અંડાનું મંડપ છે; અને આ બધાં સંસારિક બંધન અલગ જ પ્રકારના છે. સંસારના એ ચક્રો, અહીં નજીક દેખાતા હોવા છતાં, અસંખ્ય કરોડો योजनથી અલગ છે. જુઓ, તારા સમક્ષ, તેમની આકૃતિઓ શુદ્ધ અવકાશ સિવાય કંઈ નથી; તેમા અસંખ્ય કરોડો મેરુ અને મંદર પર્વતો ઊભા છે. દરેક પરમાણુમાં નિર્વિઘ્નપણે સર્જનના જૂથો ઉદ્ભવે છે; મહાન ચેતનાના કિનારે, તેઓ પ્રકાશકણની જેમ ઝળહળે છે. છતાં, આ મહાન બ્રહ્માંડ પણ, શરૂઆતમાં જેટલા વિશાળ હોય, તુલા પર તે તલના દાણા જેટલા પણ નથી. જેમ આકાશ અનેક રત્નમય પર્વતો અને વનોના તેજથી ઝગમગે છે, તેમ ચેતના પણ જગતરૂપે ઝળહળે છે, ભલે તેમાં પૃથ્વી અને અન્ય તત્વો ન હોય. અહીં માત્ર જ્ઞાન જ 'જગત' વગેરે નામે પ્રકાશિત થાય છે; સર્જનના આરંભે પૃથ્વી વગેરે તત્વોથી બનેલું કંઈ નથી. જેમ નદીમાં તરંગ ફરી ફરી ઊઠે છે, તેમ આ જગતના વિવિધ સ્વરૂપો અને વ્યવસ્થાઓ સર્જાય છે. હે જગતજનની, આમ, હવે હું અહીં મૃત્યુ પામી છું; મારું જન્મ રજોગુણથી થયું હતું, ન તો તમોગુણથી, ન તો સત્ત્વથી. બ્રહ્મનના અવતરણથી લઈને અત્યાર સુધી, મેં આઠસો જન્મ લીધા છે; હવે હું મારા સમક્ષ એ વિવિધ યોનિઓને જોઈ રહી છું. સંસારના ચક્રમાં, હે દેવી, હું ક્યારેક બીજાં લોકમાં કમળમાં મધમાખી હતી, અને વિદ્યાાધરોમાં શ્રેષ્ઠ કન્યા હતી. દોષગ્રસ્ત વૃત્તિઓથી, પછી હું માનવ સ્ત્રી બની; બીજાં સંસારિક ક્ષેત્રમાં, હું તાંગણાના સ્વામીની પ્રિય હતી. કરંજ, કુંજ, જાંબીર અને કદંબ વૃક્ષોના વનમાં રહી, પાંદડાંનાં વસ્ત્ર પહેરી, શ્યામવર્ણની, પછી હું શબરી બની. વનમાં રહી, એ જીવનથી સરળ બની, પછી લતા બની; ગુલુચ્છા ફળ જેવી આંખો, હાથમાં પાંદડાં લઈને, વનમાં રહી. હું એ પવિત્ર આશ્રમની લતા હતી, ઋષિઓના સંગથી શુદ્ધ થઈ; વનમાં અગ્નિથી દાઝી, પછી એ મહાન ઋષીની પુત્રી બની. સ્ત્રીત્વના ફળ આપનારા કર્મોના પરિણામે, હું સુરાષ્ટ્રમાં એક સુંદર રાજા બની, સો વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું. રાજકિય દોષોથી, પામના વૃક્ષની જડમાં રહેલા ખોટા કર્મોથી, હું નવ વર્ષ માટે કુંડળીયાં વાળો, કોઢગ્રસ્ત નકુલ બની. સુરાષ્ટ્રમાં, હે દેવી, હું આઠ વર્ષ સુધી ગાય રહી, દુષ્ટ લોકોની દુઃખદાયક શરારતો અને અજ્ઞાન ગવાળાઓના આદેશ સહન કર્યા. પંખી બની, વનમેદાનમાં દુશ્મનની ફાંદમાં આવી, ઘણાં દુઃખથી મુક્તિ મેળવી, જેમ હવે આ વાસનાઓ તૂટી રહી છે. કમળના ફુલમાં મધમાખી સાથે આરામ કર્યો, ખીલેલા કમળના પાંદડાંની ખાટલીઓમાં, ગુપ્ત રીતે પરાગનો આનંદ માણ્યો. સુંદર આંખવાળા હરણ સાથે ઊંચા પર્વતોમાં ફર્યા, સુંદર વનમેળમાં, શિકારીના બાણથી જીવલેણ ઘા લાગ્યો. તમામ આઠ દિશામાં, દરિયાની લહેરો મને વહેવી રહી હતી, માછલી, ઘોડા અને કાચબાની ધ્વનિ સાથે. ચામડીયાં નદીના કિનારે પીધું, મીઠી અવાજે ગાયું; આનંદમાં, સારા અને પુણ્યશાળી લોકોથી ઘેરાયેલી, આનંદ માણ્યો. પામ અને તમાલ વૃક્ષોની વાડીમાં, ચંચળ ચહેરા અને આંખોવાળી સ્ત્રી સાથે, પ્રેમમાં મગ્ન થઈ, તેની નજરના ઉલ્લાસથી મોહિત થયો. કમળ જેવી જાંઘો, વહેતા સોનાની ધારા જેવી સુંદર, સ્વર્ગીય સરોવરની અપ્સરાએ દેવતાઓને આનંદિત કર્યા. રત્ન અને સોનાની ભૂમિ પર, મણિ અને મુક્તાથી છવાયેલી, મેરુ પર્વતના ઇચ્છાવૃક્ષ વનમાં, યુવા સાથીની સાથે મિલનનો આનંદ માણ્યો.