ક્યારેક કોઈ જગ્યાએ ઘનઘોર મેઘો ગર્જના સાથે ગાંજી ઊઠતા, તો બીજું ક્યાંક શાંત અને નિર્વિકાર વાદળો ધીમે ધીમે વહી જાય છે; ક્યાંક પવન સફેદ વાદળના ટુકડાઓને ફૂલના ગુચ્છની જેમ ઉડાવી દે છે. બીજી તરફ, ક્યાંક આકાશ આખું ખાલી, નિર્મળ અને તરત જ શાંત દેખાય છે—જેમ જ્ઞાનીએ હૃદયમાં અનુભવે એવી શાંતિ. ક્યાંક તો તોતા અને દેડકા ટોળામાં ગળું ફાડી બોલે છે, અને આકાશગંગાના ખાલી મેદાનમાં તારા ઝગમગે છે. કેટલીક જગ્યાએ મોર જેવા સુવર્ણમુકુટધારી પક્ષીઓ અને અન્ય અનેક પક્ષીઓ વસે છે, જે વિદ્યા ધરાઓની દેવીઓના વાહન અને આરામસ્થાન બને છે. ક્યાંક વાદળમાં મોરમંડળો નૃત્ય કરે છે, તો ક્યાંક ભૂમિ ફાયર-પારોટના ટોળાથી ઘેરી, ઘાસના મેદાન જેવી લાગે છે. ક્યાંક વાદળો યમરાજના મહિમાવાન મહિષના વાહન બને છે, તો ક્યાંક ઘોડાઓએ કાળા વાદળોને ઘાસ સમજીને ચાવી નાખ્યા હોય તેમ લાગે છે. કેટલાક વિસ્તારો દેવતાઓના શહેરોથી ભરેલા છે, તો ક્યાંક અસુરોના શહેરોથી; કેટલીક શહેરો પરસ્પર અપ્રાપ્ય છે, અને કેટલીક તંગ ગલીઓથી ભરેલી છે. ક્યાંક ભયાનક ભૈરવના તાંડવથી આખું ક્ષેત્ર કંપાયમાન છે, તો ક્યાંક ગંધર્વનગરોમાં દેવાંગનાઓના સમૂહથી હળવળાટ છે. ક્યાંક દરિયો હજારો ઝાડથી સૂકાઈ ગયો છે, જે કંપતા પર્વતો પરથી તૂટી પડ્યાં છે; તો ક્યાંક આકાશકમળના જલથી ઠંડક મળે છે, જે માયાથી ઉત્પન્ન થાય છે. ક્યાંક પર્વતપતિ પાંખો સાથે વિનાયકની સંગાથે નૃત્ય કરે છે, તો ક્યાંક પર્વતો ગર્જનારા પવનથી હવામાં ઉછળે છે. ક્યાંક પવન શીતળ અને આનંદદાયક છે, ચંદ્રકિરણની ફુવારાથી ભીંજાયેલો; તો ક્યાંક જળ, વૃક્ષો અને પર્વતો અગ્નિથી દહાય છે. ક્યાંક સંપૂર્ણ શાંતિ છે, પવનનો લેશમાત્ર હલચલ નથી; તો ક્યાંક સૂર્યોદય પર્વત જેટલી જ્વાળાઓ સાથે પ્રગટે છે. ક્યાંક ઘનઘોર મેઘોની ગર્જના ચોમાસાને મદમસ્ત કરે છે; તો ક્યાંક દેવ-અસુરોના યુદ્ધથી માર્ગ અવરોધાય છે. ક્યાંક આકાશની સરોવરનાં હંસ મીઠા બોલાવથી બોલાવવામાં આવે છે; તો ક્યાંક પવન મન્દાકિનીના કિનારે કમળની લૂંટ ચલાવે છે. શરીરધારી જીવ અને ગંગા જેવી નદીઓના કારણે, અંદર ખાડાઓ છે જેમાં માછલી, શાર્ક અને મગર ઉછળી-કૂદે છે. ક્યાંક-ક્યાંક તો પાતાળ જેવી ગહનતા, પૃથ્વીથી પડેલું સૂર્યનું છાંયું, કે કાગડાની અંધારી ખાડીઓ છે; અને ક્યાંક ચંદ્ર-સૂર્યની ગોળીઓ ગળી જાય છે. બીજી બાજુ, સ્વર્ગીય પવનથી હલનારા જાદુઈ ફૂલવનોમાં, દેવાંગનાઓ પર ફૂલો અને હિમવર્ષા પડે છે, અને તે હાંફી ઊઠે છે. અંજીરના વૃક્ષોની ખાડીઓમાંથી પસાર થતી, મચ્છર અને જીવજંતુઓથી ભરેલી, અને ત્રણ લોકના જીવોથી ગૂંથાયેલી એ ઉત્તમ સ્ત્રી, એ બધું પાર કરી, આકાશ છોડીને, પુનઃ પૃથ્વી પર ઊતરવા તૈયાર થાય છે. એવી રીતે, જ્યારે આ બે સ્ત્રીઓ આકાશમાંથી પર્વતોની વાડી તરફ નીચે ઉતરે છે, તેમનું ધ્યાન જ્ઞાન અને મનમાં સ્થિર છે, અને તેઓ નીચે પૃથ્વીને નિહાળે છે. ત્યારે તેમણે એક પુરુષના હૃદયનું કમળ જોયું, જે બ્રહ્માંડ જેટલું વિશાળ છે, તેની આઠ પાંખડીઓ દિશાઓ તરફ ફેલાયેલી છે, પર્વત જેવા રજકોની ભીડથી ભરેલું છે, અને પોતાની આનંદપૂર્ણ પૂર્ણતાથી સુંદર છે. એમાં નદીઓ જેવી રજકરેખાઓ, દંડીઓ અને શબદબિંદુઓ છે; રાત્રે મધમાખીઓ therein ફરમાવે છે, અને જીવોના ઝુંડ, મચ્છરો જેવી, એ જગ્યા ભરતા હોય છે. એમાં આંતરિક તંતુઓના સમૂહ છે, દેવતાઓએ કરેલા રંધ્રોથી ઢંકાયેલું છે, અને જળની ધારા વડે વહે છે, દિવસના પ્રકાશથી તેજસ્વી લાગે છે. એ રસથી ભીંજાયેલું છે, આકાશમાં હંસ ફરમાવે છે, રાત્રિના સંકોચનનું પાત્ર છે, કમળના તંતુઓ પાતાળમાં ડૂબેલા શેષનાગ સમાન છે. ક્યારેક એનું વિસ્તરણ મહાસાગરને કંપાવી દે છે, દિશાઓ હલાવી નાખે છે; નીચે તો એ અનંત અસુર-દૈત્યો માટે કાંટો બને છે, જે પાતાળના નાગોમાં વસે છે. એનું હૃદય, મહાબીજ, દૈત્ય-ઘાવના કોમળ લતાથી ઘેરાયેલું છે, જે બીજનું સ્ત્રોત છે, મિલનથી આનંદિત છે અને પર્વતપતિ પૃથ્વીને વ્યાપી જાય છે. ત્યાં જ જંબૂદ્વીપ નામે પ્રસિદ્ધ વિશાળ પ્રદેશ છે, જેમાં મધ્યસ્થ પિંડ, નદીઓ જેવી રજકરેખાઓ અને શહેર-ગામો રજક તરીકે છે. સાત સુંદર કુળપર્વતોના બીજોથી શોભાયમાન, એનું આકાશ મહાસીધુ બીજથી વ્યાપેલું છે, અને મધ્યમાં ઊંચો મેરુ પર્વત છે. એ પ્રદેશ સરોવરો, હિમકણો, વનો અને જંગલી પશુઓના ટોળાથી ભરેલો છે; તેના પોતાના રશ્મિ-વર્તુળમાં વાદળ જેવી પ્રજાઓ વસે છે. એ ભૂમિ, જે સૈંકડો યોજનથી માપી શકાય એવી છે, ચારેય બાજુ સમુદ્રો, મધમાખીઓ અને દિશાઓમાં વિસામો લઇને ઘેરી છે. આઠ પાંખડીઓ પર આરામ કરતી, કમળ તથા મધમાખીઓના ગુંજનથી ગુંજતી, એ નવ ભાઈ-રાજાઓ દ્વારા નવ ભાગમાં વિભાજિત છે. એ પ્રદેશ લાખો યોજન સુધી વિસ્તૃત છે, ધૂળના કણોથી ભરેલો છે અને અનેક પ્રદેશોની વ્યવસ્થાથી સ્થિર થયો છે, અને શબદબિંદુથી ભીંજાયેલો છે. એ દ્વીપની બહાર, એના દોઢગણા કદથી ઘેરાયેલું, મીઠા સમુદ્રની વૃત્તરેખા છે, જે બહારથી વળાંકવાળી ભુજાની જેમ છે. એપછી, એના ફરી દોઢગણા કદથી ઘેરાયેલું, કંગણના આકારની વૃત્તરેખા છે, જેમાં શાકદ્વીપનું જળ ભરેલું છે, જે જગતના વેલની જેમ ફેલાય છે. પછી, એના ફરી દોઢગણા કદથી ઘેરાયેલું, ઠંડા તાજા દૂધના મહાસાગરથી ઘેરાયેલું છે. પછી, એના ફરી દોઢગણા કદથી ઘેરાયેલું, અનેક જાતિના લોકોથી શોભાયમાન કુશદ્વીપથી ઘેરાયેલું છે. પછી, એના ફરી દોઢગણા કદથી ઘેરાયેલું, દહીંના મહાસાગરથી ઘેરાયેલું છે, જે હંમેશા દેવસમૂહને પોષે છે. પછી, એના સમાન કદના ક્રૌંચદ્વીપની વૃત્તરેખા છે, જે ખાટખડા નામના શહેરની જેમ ઘેરાયેલું છે. પછી, એના સમાન કદના ઘી-મહાસાગરથી ઘેરાયેલું છે, અને પછી, એના સમાન કદના શાલમલિદ્વીપથી ઘેરાયેલું છે, જેમાં અમર લોકો વસે છે. પછી, દેવોના મહાસાગરની રેખા છે, જે ફૂલો જેવું શ્વેત છે, અને શેષનાગના શરીરે, જાણે હરિનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હોય એમ દેખાય છે. પછી, સમાન કદના ગોમેદકદ્વીપની રેખા, અને એ જ રીતે હિમાલયની ઢાળ જેવી શુદ્ધ ઈખના દંડની રેખા પણ દેખાય છે. આ રીતે, એ સ્ત્રીઓએ આ સમગ્ર વિશ્વ, તેની રચના અને તેના રહસ્યોને એક દ્રષ્ટિએ જોયું—અનંત, વૈવિધ્યસભર અને દિવ્ય.