લિલાએ પોતાના આસપાસ નજર ફેરવી, અને તેણે જોયું કે બાળકો, યુવતીઓ, અને મંત્રીઓ પહેલાં જેમ હતા, એ જ રીતે દેખાઈ રહ્યા હતા. પૃથ્વી પર રાજાઓ, વિદ્વાન, નજીકના મિત્રો, સેવકો અને એ જ પ્રકારના અન્ય લોકો પણ એ જ રીતે દેખાયા. પછી તેણે નવા વિદ્વાન, નવા મિત્ર, વિવિધ અધિકારીઓ અને નગરના નાગરિકો પણ જોયા. મધ્યાહ્નનો સમય, દિવસ, દિશાઓ—all intense heatથી ભરાયેલા હતા; આકાશમાં ચંદ્ર અને સૂર્ય, વાદળ, પાણી અને પવનના અવાજો પણ લિલાને સંભળાયા. પૃથ્વી સરોવર, નદી, પહાડ, શહેરો અને ગામોથી શોભાયમાન હતી; અનેક શહેરો, જંગલ અને ગામોની ભીડ પણ દેખાઈ. રાજા, જે હવે પુર્વ વૃદ્ધાવસ્થાથી મુક્ત, બે-આઠ વર્ષના હતા, તથા એના પૂર્વ વાસીઓ અને ગામના લોકો પણ પહેલાં જેમ હતા, એમ દેખાયા. આ બધું જોઈને લિલા ચિંતામાં ગરકાવ થઈ ગઈ—'આ શહેરના બધા રહેવાસીઓએ ઘણું દુઃખ સહન કર્યું અને મૃત્યુ પામ્યા છે.' પછી, જાગૃત થઈ, તે પોતાના પૂર્વ આંતરિક કક્ષમાં ગઈ, અને મધરાતે ત્યાં બધું પહેલાં જેમ હતું, એમ જોઈ. તેણે પોતાના પતિને મૃતદેહ રૂપે, ફૂલોથી ઢંકાયેલા, અને સેવકોને ઊંઘમાં ડૂબેલા જોઈ. લિલાએ પોતાના સાથીઓને જાગાડવા શરૂ કર્યું અને કહ્યું, 'હું ખૂબ distressed છું; મને રાજ દરબારમાં લઈ જાવ.' 'જો હું મારા પતિના સિંહાસન પાસે ઊભી રહી, દરબારના સભ્યોને જોઈ, તો જ જીવતી રહી શકીશ; નહીં તો નહીં.' તેના શબ્દો સાંભળીને રાજકિય સેવકો, દરેક પોતાની ફરજ અનુસાર, sleepless અને highly alert થઈ, અને બધાં કામમાં લાગી ગયા. દ્વારપાલોની લાઈન નાગરિકો અને દરબારના સભ્યોને બોલાવવા, વ્યવસ્થા કરવા માટે બહાર ગઈ—જેમ સૂર્યની કિરણો પૃથ્વી પર ફેલાય છે. ભક્ત સેવકો દરબાર હોલને autumnના દિવસોની જેમ, મેઘોથી ધૂંધળી થયેલ આકાશને સાફ કરે છે, એમ સાફ કરવા લાગ્યા. હોલની આજુબાજુ પાણીથી અંધકાર દૂર થયેલી દીવાઓની પંક્તિઓ, જાણે તારાઓની લાઈન કોઈ અદ્ભુત દર્શન માટે નીચે આવી છે, એમ પ્રકાશિત થઈ. લોકોના ટોળા, દરબારના પ્રાંગણમાં, જાણે મહાપ્રલય પછી સર્જનના ઉષા સમયે સમુદ્ર પાટમાં પાણી ભરાઈ જાય છે, એમ ભરી ગયા. મંત્રીઓ અને મહાનુભાવો, નિર્દોષ, પોતપોતાના સ્થાન પર પાછા ગયા—જેમ ત્રણ લોક ફરીથી સ્થાપિત થાય ત્યારે દેવતાઓ પોતાના સ્થાન પર જાય છે. માલય પર્વતની ઠંડી પવન, વિખરાયેલા કંપૂરની સુગંધ સાથે, ફૂલોની સુગંધ લઈ, મીઠી હવા ફૂંકી. દ્વાર પર સફેદ વસ્ત્રમાં દ્વારપાલો ઊભા હતા—જાણે પર્વત શિખરો પર વાદળોની પંક્તિઓ, સૂર્યની તાપ અને વરસાદના ગર્જનાને શાંત કરી. ફૂલોના ગુચ્છ, પ્રકાશથી અંધકાર દૂર થઈ, પવન અને વાદળથી તારાઓની જેમ જમીન પર પડ્યા. રાજાઓના અનુયાયીઓ audience hallમાં, જાણે હ્રદમાં ખીલેલા કમળો વચ્ચે હંસો ભરાઈ જાય, એમ ભરી ગયા. લિલા, સિંહાસન પાસે સુવર્ણ દંડની આજુબાજુ, જાણે પ્રેમના મનમાં રમણિયતા જ બેઠી હોય, એમ બેઠી. તેણે બધાં રાજા, સેવકો, વડીલો, મહાનુભાવો, મિત્રો, સેવકો, શુભચિંતકો, સગાં, અને કુટુંબજનોને પહેલાં જેમ હતા, એમ જોયા. બધું પહેલાં જેમ હતું, એ જોઈને લિલા પરમ આનંદમાં ભરી ગઈ; અને જયારે કહેવાયું કે રાજા અને રાજ્યના લોકો જીવતા છે, ત્યારે તે ચાંદની જેવું તેજસ્વી બની. એ રીતે, 'આ દુઃખી મનને હર્ષિત કરું,' એમ વિચારી, અને રાજાઓને સંકેતથી સૂચના આપી, પછી સભામાંથી ઊભી થઈ. આંતરિક મહેલમાં જઈ, પતિના પાવિલિયનમાં, પુષ્પગુપ્તના કક્ષમાં પ્રવેશી, લિલા વિચાર કરવા લાગી. 'આ માયા કેટલાં અદ્ભુત છે! આપણા શહેરના લોકો બહાર અને ચેતનાના દર્પણમાં અંદર બંને જગ્યાએ દેખાય છે; બંનેમાં છે.' 'આ પામ, તમાલ અને હિંતાલના પહાડો, અહીં અને ત્યાં, બંને જગ્યાએ શોભાયમાન છે; ખરેખર, આ માયા બંને જગ્યાએ વ્યાપી છે.' 'જેમ પહાડ બહાર અને દર્પણમાં અંદર અનુભવાય છે, તેમ સર્જન પણ બહાર અને ચેતનાના દર્પણમાં અંદર અનુભવાય છે.' 'અહીં, કયું સર્જન માયિક છે અને કયું સાચું? હું વાણી દેવીની પૂજા કરીને, આ પરમ સંશય વિશે પૂછું છું.' એ રીતે નિશ્ચય કરીને, લિલાએ એ સમયે દેવીની પૂજા કરી, અને તેને કન્યા રૂપે સામે દેખાયેલી જોઈ. શુભાસનમાં બેઠેલી, પૃથ્વી પર સ્થિત લિલાએ પરમ તત્વની શક્તિને પ્રશ્ન કર્યો: 'હે દેવી, મહાનુભાવો જેમને દયા બતાવવી છે, તેમના માટે કદી ઉલટા નથી થતા; કહેવાય છે કે સર્જનના આરંભમાં તમે જ આ પ્રાચીન વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરી.' 'માટે, હે પરમ દેવી, હું પૂર્વની વાત વિશે વિનયપૂર્વક પૂછું છું; કૃપા કરીને કહો—નિશ્ચિતપણે, તમારી કૃપાથી મારી વિનંતિ ફળ લાવશે.' 'વિશ્વનું દર્પણ નામનું એક દર્પણ છે, આકાશથી પણ શુદ્ધ, જેની ભાગો ગણતરીથી પણ અનેક યોજન જેટલી વિશાળ છે.' 'એ seamless, solid, soft, smooth, cool છે; 'જડ-ચેતન' નામથી જાણીતા, અવિભાજ્ય અને અગ્રાહ્ય છે.' 'તેમાં બધા, જે દિશા, સમય, ગણતરી, સ્થાન, પ્રકાશ અને ભાગ્યની મર્યાદા પાર કરી ચૂક્યા છે, પ્રતિબિંબિત થાય છે.' 'હે માતા, ત્રણ લોકના પ્રતિબિંબની મહિમા ત્યાં અને અહીં, બંનેમાં છે; તેમાં કયું કૃત્રિમ અને કયું સ્વાભાવિક?' 'હે સુંદર, સાચું કહો: અકૃતિ સર્જન શું છે અને કૃત્રિમ સર્જન શું છે? મને સાચી રીતે સમજાવો.' 'જેમ હું અહીં ઊભી છું અને તમે, હે અંબિકા દેવી, હાજર છો, તેમ એ અકૃતિ સર્જન પણ છે, હે દેવીઓની રાણી—આ હું જાણું છું.