લિલા પોતાના દુઃખમાં ડૂબેલી હતી. એ સમયે તેણે શુદ્ધ જ્ઞાનની દેવી, જ્ઞાપ્તિ દેવીને સ્મરણપૂર્વક પોકારી. દેવી પ્રગટ થઈ અને પ્રેમભર્યા સ્વરે પુછ્યું: “મારી બાલા, શું તું મને યાદ કરી છે? કેમ દુઃખી છે? આ જગતમાં મૃગજળ જેવી માયા છે, વ્યર્થ છે, સાચી નથી.” લિલાએ વિનંતી કરી: “માતા, મારા પતિ ક્યાં છે? તેઓ શું કરે છે અને કેવી રીતે છે? મને એમના પાસે લઈ જાવ, હું એકલી રહી શકતી નથી.” જ્ઞાપ્તિ દેવી સમજાવતી કહે છે: “મન, ચેતનાનું આકાશ અને ભૌતિક આકાશ—આ ત્રણ છે. એમાં ચેતનાનું આકાશ સૌથી સૂક્ષ્મ છે, સુન્દરી. આ આખું જગત ખાલી છે, જેમાં ‘હું’ અને ‘તુ’ જેવી ભેદભાવની કલ્પનાઓ માત્ર દેખાવ છે, જે ચેતનાના સ્વરૂપે વિવિધતા રૂપે પ્રગટ થાય છે, પણ હકીકતમાં શૂન્ય છે.” દેવી આગળ કહે છે: “આ જગત માત્ર કલ્પના છે, દેખાવ છે, જાગૃતિનું પ્રત્યક્ષીકરણ છે, જેમાં કોઈ વાસ્તવિક માપ કે તત્વ નથી. જેનું સ્વરૂપ ચેતનાનું આકાશ છે, એ ઝડપથી અનુભવાય છે, છતાં તે વાસ્તવમાં નથી—કારણ કે ચેતનાના એકત્વનું ધ્યાન તેને દેખાડે છે. જ્યારે એક સ્થાનેથી બીજું સ્થાન જતી વેળા, જે ક્ષણે ચેતના મધ્યમાં સ્થિર રહે છે, એ જ ચેતનાનું આકાશ છે, સુન્દરી.” દેવી કહે છે: “જ્યારે તું એ સ્થિતિમાં પહોંચે, જ્યાં બધી કલ્પનાઓ અને ઇચ્છાઓ પૂરી રીતે વિલય પામે, ત્યારે તું નિશ્ચિતપણે સર્વોચ્ચ તત્વને અનુભવીશ. આ માત્ર સંપૂર્ણ શૂન્યતાની જાગૃતિથી પ્રાપ્ત થાય છે; બીજું કોઈ માર્ગ નથી. મારી કૃપાથી તું ઝડપથી એ સ્થિતિને પ્રાપ્ત કરીશ, સુન્દરી.” આ રીતે કહ્યા પછી, દેવી પોતાના દિવ્ય લોકે ચાલ્યા ગયા. લિલા નિર્વિકલ્પ, સહજ સમાધિમાં લીન રહી. થોડી જ ક્ષણે, તેણે પોતાનું શરીર અને આંતરિક ઇન્દ્રિયોના બંધનને છોડી દીધું—જેમ પક્ષી પોતાનું ગૂંજન છોડીને આકાશમાં ઉડી જાય. ત્યાં, લિલાએ પોતાના પતિ, પૃથ્વીના રક્ષક રાજાને, રાજમંડપમાં અનેક રાજાઓ વચ્ચે ઊભેલા જોયા. રાજા સિંહાસન પર બેઠા હતા, ‘જય હો! દીર્ધાયુ રહો!’ એવા ધ્વનિથી વંદિત થતા અને અનેક સભાઓના કામકાજમાં વ્યસ્ત હતા. રાજમહેલમાં રાજા ધ્વજમાળાથી શોભતા હતાં. પૂર્વ દ્વારે અસંખ્ય ઋષિ, બ્રાહ્મણ અને મુનિઓ ઊભા હતાં. દક્ષિણ દ્વારે અનગિનત સ્ત્રીઓનું સમૂહ હતું. પશ્ચિમ દ્વારે અનેક રાજાઓ અને મહારાજાઓ એકઠા હતાં. ઉત્તર દ્વારે રથ, હાથી અને ઘોડાની ભીડ હતી. દક્ષિણ માર્ગ માત્ર એક વિશ્વાસુ મંત્રી સંભાળતો હતો. પૂર્વ પ્રદેશના કાર્યો કર્ણાટના રાજા સંભાળતા, અને સમગ્ર ઉત્તર સીમા સૌરાષ્ટ્રના શાસક સંભાળતા. પશ્ચિમના બધા પ્રદેશ માલવના રાજા સંભાળતા, અને દક્ષિણ દરિયાકાંઠે લંકાના દૂતગણ આવતાં. પૂર્વ દરિયાકાંઠે મહેન્દ્ર મુનિએ વર્ણવ્યું હતું કે એ આકાશ સુધી પહોંચે છે, અને ઉત્તર દરિયાકાંઠે દૂતોએ રહસ્યમય વિગત આપી હતી. પશ્ચિમ કાંઠે, જ્યાં સૂર્ય અસ્ત જાય છે એવી પ્રાચીન નગરીમાં, અનગિનત રાજાઓ અને એમના અનુયાયીઓથી ભરેલું મહેલ હતું. યજ્ઞસ્થળ તરફ જતાં માર્ગો પર વાદ્યયંત્રોના વિજયઘોષ વાગતા, ગુફાઓમાં ભાટો અને ગાયકોએ આનંદઘોષ કર્યો હતો. આકાશમાં સંગીત અને વાદ્યના સ્વર ગૂંજી ઉઠ્યા, ઘોડા, હાથી અને રથની ધૂળ ગાઢ વાદળ જેવી છવાઈ ગઈ. પર્વતો પર ફૂલો, કપૂર અને ધૂપની સુગંધ પ્રસરી હતી. સર્વત્ર રાજકીય આદેશો અને નિયમો સ્થાપિત હતા. સભા કપૂર અને સાગરફેન જેવી સફેદ વસ્ત્રો પહેરેલા સેવકોથી શોભતી હતી. એ શોભા પૃથ્વી અને આકાશ વચ્ચેના દિવ્ય સ્તંભ જેવી, સૂર્યથી પણ તેજસ્વી હતી. રાજા મહાન કાર્યોમાં વ્યસ્ત, અને વિભિન્ન નગરો બનાવવામાં નિષ્ણાત શિલ્પીઓથી ઘેરાયેલા હતા. એ સમયે એ મહાન, અદ્ભુત, સ્વર્ગીય અને આકાશમય સભા ધૂંધાળાં વનમાં જેમ આકાશમાંથી નીચે ઉતરી. જ્યાં એ જતી હતી, ત્યાં કોઈએ તેને જોઈ નહોતી, કેમ કે એ બીજાની કલ્પનાથી સર્જાઈ હતી—જેમ સ્વપ્નમાં સ્ત્રી દેખાય છે તેમ. તે જ રીતે, કોઈએ લિલાને આગળ જતી જોઈ નહોતી, કેમ કે એ પણ બીજાની કલ્પનાથી જ સર્જાઈ હતી—જેમ પોતાના શહેરમાં હોવા છતાં તે દેખાતું નથી. લિલાએ એ બધાને જોઈ લીધા, જેમ રાજા બીજા શહેર પહોંચે ત્યારે સાથે આવેલા લોકો જોઈ શકે છે. એ જ બાળકો, એ જ રૂપ અને વર્તનવાળી યુવતીઓ, એ જ મંત્રીગણ, એ જ પૃથ્વીના રાજાઓ, એ જ વિદ્વાનો, એ જ સ્નેહી, એ જ સેવકો—all એણે ફરી જોઈ લીધા. પછી એણે નવા વિદ્વાન, મિત્ર, વિવિધ અધિકારીઓ અને અન્ય નાગરિકો પણ જોયા. એણે મધ્યાહ્ન, દિવસ, દિશાઓમાં તીવ્ર તાપ, આકાશમાં ચંદ્ર-સૂર્ય, વાદળ, પાણી અને પવનના ધ્વનિ જોઈ-સાંભળ્યા. પૃથ્વી સરોવર, નદીઓ, પર્વતો, નગરો, વન અને ગામો સાથે શોભતી હતી. એણે રાજાને, જે હવે સોળ વર્ષના અને પૂર્વ વયથી મુક્ત હતાં, જૂના લોકો અને ગામવાસીઓને પણ ફરી જોયા. આ બધું જોઈ, લિલા વ્યાકુળ થઈ ગઈ—વિચાર્યું: ‘આ શહેરના બધા રહેવાસીઓએ ઘણું સહન કર્યું અને મૃત્યુ પામ્યા.’ પછી, જ્ઞાનમાં આવી, એણે પોતાના પૂર્વ કક્ષોમાં પ્રવેશ કર્યો અને મધરાતે બધું પહેલાં જેવું જ જોયું. એણે પોતાના પતિને મૃતદેહરૂપે, ફૂલોથી ઢંકાયેલા જોયા અને સેવકોને ઊંઘમાં મસ્ત જોયા. પછી એણે ઊંઘમાં મસ્ત સાથીઓ જાગૃત કરવા માંડ્યા અને કહ્યું: “હું ખૂબ દુઃખી છું, મને મહેલમાં લઈ જાવ.