સ્વપ્નમાં જે રીતે પર્વત હોય છે, પણ તેમાં કોઈ વાસ્તવિક માપદંડ કે કદ નથી, એ જ રીતે આ જગતના બધા દેખાતા રૂપ માત્ર ખાલી જગ્યા છે, જે કલ્પના દ્વારા ભરાયેલી છે, પણ તેમાં કોઈ વાસ્તવિક પદાર્થ નથી. 'જગત', 'બ્રહ્મ' અને 'આકાશ'—આ શબ્દોના અર્થમાં, અજ્ઞાનીઓ દ્વારા વિચારો ઉપરાંત, કોઈ વાસ્તવિક ભેદ નથી; તેઓ એક જ અર્થ ધરાવે છે. ચેતન અને અચેતનનો જે તેજ છે, એ માત્ર પ્રકાશ જ છે, અને એ આકાશ સાથે એટલી જ સૂક્ષ્મ રીતે સંબંધિત છે, જેટલી કલ્પનાની વાદળ વાસ્તવિક વાદળ સાથે. જેમ સ્વપ્નમાં શહેર સ્પષ્ટ લાગે છે, એ જ રીતે આ જગત કલ્પિત જગત કરતાં વધુ સ્પષ્ટ દેખાય છે. એટલે, આ જગત, જે ચેતન અને અચેતન રૂપે દેખાય છે, વાસ્તવમાં શુદ્ધ આકાશ જ છે; 'શૂન્ય' અને 'આકાશ-જગત' શબ્દો એક જ છે, બંને ચેતન સ્વરૂપ છે. અત્યારે, અહીં કંઈ જ ઉત્પન્ન થયું નથી—ન તો જગત, ન તો તેનું આરંભ, ન તો કોઈ દેખાતું વસ્તુ; એ જેવું છે, એ જ રીતે રહે છે, નામરહિત અને અપ્રગટ. જગત પોતે મહા-આકાશ છે, ચેતન-આકાશ છે, જેમાં કોઈ વિભાજન નથી; એ એટલું નાનું છે, જેમ પરમાણુનું ક્ષેત્ર, અથવા એવું માપદંડ, જે ક્યારેય ભરાઈ શકે નહીં. એ માત્ર આકાશ સ્વરૂપ છે—પવિત્ર, સ્વરૂપની પકડીથી મુક્ત; આકાશમાં, એક અદભુત દૃશ્ય ઊભું છે, જે આકાશથી બનેલું છે, જેમ કલ્પનાથી બનેલું શહેર હોય છે. હવે, તમે પાવિલિયનની વાર્તા સાંભળો, જે કાનને અલંકાર છે; જે દ્વારા, નિશ્ચયથી, આ અર્થ તમારા મનને શાંતિ આપશે. હે બ્રાહ્મણ, સાચી સમજની વૃદ્ધિ માટે, મને પાવિલિયનની આખી વાર્તા સંક્ષિપ્તમાં કહો, જેથી જ્ઞાન વધે. પૃથ્વી પર, એક મહાન કુટુંબમાંથી, સંપૂર્ણ ખીલેલા કમળ સમાન, એક પ્રખ્યાત રાજા પદ્મ હતો, અનેક પુત્રો અને વિશાળ સંપત્તિ ધરાવતો. સીમાઓ જાળવવામાં એ સમુદ્ર હતો; દુશ્મનો માટે એ સૂર્ય, અંધકાર હટાવતો; પ્રિયજનો માટે એ ચંદ્ર, રાતના કમળો માટે; ખામીઓ માટે એ અગ્નિ, ઘાસ દહન કરતો. એ વિદ્વાન સભામાં મેરુ પર્વત હતો, પ્રસિદ્ધિનો ચંદ્ર એના સમુદ્રમાંથી ઉગતો, સદ્ગુણોના હંસ માટે સરોવર, કલાઓના કમળ માટે સૂર્ય. એ દુશ્મનોના સમુદ્રને વિખેરતો પવન, ગર્વીલા હાથીઓમાં સિંહ, તમામ શાખાઓના જ્ઞાનમાં પ્રિય, અદભુત ગુણોનો ખજાનો હતો. એ મન્દાર પર્વત જેવો, દુશ્મનોના સમુદ્રને ઉલાળતો, અનેક ખીલેલા ગુણોની મધ, અને સદ્ભાગ્યના પુષ્પોથી સજ્જ પ્રેમદેવ હતો. એ રમણિયતા ની લતાના રમતમાં પવન, શૌર્યના ઉત્સવમાં નાયક, રાતના કમળ માટે ચંદ્ર, રમણિયતાની દુર્લભ લતા માટે અગ્નિ. એના ભાગ્યશાળી પત્ની લીલા હતી, જે સૌંદર્યથી પરિપૂર્ણ, તમામ શુભ ગુણોથી સજ્જ, પૃથ્વી પર તાજા ખીલેલા કમળ જેવી દેખાતી. એ સર્વ સમૃદ્ધિથી શોભિત, રમતમાં મીઠી બોલતી, હળવી તેજસ્વિતા સાથે આનંદથી પ્રકાશિત, એનું સ્મિત બીજા ચંદ્રના ઉદય જેવું. એનું કમળમુખ અલકાનગરના વાસીઓના મનને મોહી લેતું, એનું શરીર શીતળ અને હૃદય કમળના હૃદય જેટલું પવિત્ર, જીવતું કમળ સ્વરૂપ. એ લતાના રમતમાં ચમેલીના સમૂહ જેવી તેજસ્વી, સ્વાદથી ભરપૂર, એના હાથે નાની કળીઓ જેવી કોમળ, પુષ્પોથી અલંકૃત, મનુષ્ય રૂપે ભાગ્યલક્ષ્મી. એનું શરીર તેજસ્વી, શુદ્ધ અને શુભ, લોકોમાં આનંદ લાવતું, પૃથ્વી પર ગંગા જેવી પ્રવેશતી, હંસોની સંગતમાં આનંદ કરતી. રાજાને માટે, એક નવી આનંદની લાગણી ઉદભવી, જાણે નવી પ્રિય, પૃથ્વી પરના પુષ્પોની સેવા કરવી, જે સર્વ આનંદ આપે. જ્યારે રાજા ચિંતિત, એ પણ ચિંતિત; રાજા આનંદિત, એ પણ આનંદિત; રાજા વિક્ષિપ્ત, એ પણ વિક્ષિપ્ત; જેમ પ્રતિબિંબ હોય, એ પ્રિય પણ રાજાની ક્રોધમાં ડરી જાય. પૃથ્વીની આ દિવ્ય નારી સાથે, રાજાએ, બીજી કોઈ પત્ની ન હોય, અનાયાસ પ્રેમનો સ્વાદ માણ્યો. બગીચામાં, જંગલની ઝાડીઓમાં, તામલા વૃક્ષોની ઘન છાયામાં, પુષ્પોથી છવાયેલા પથારી પર, લતાવૃત ઘરોમાં, પુષ્પોથી શોભિત મહેલના પથારી પર, ફૂલોથી સજ્જ માર્ગોમાં, વસંતના બગીચાના ઝૂલાઓમાં, રમણિય કમળ-પાંદમાં, ચંદનના વનમાં, સંતાન વૃક્ષની છાયામાં, કદંબ અને નીમના ઘરોમાં, પરિભદ્ર વૃક્ષના ખોખામાં, પર્વતની ગુફામાં અને ખીણમાં, જાળીઓવાળા રૂમોમાં, નદીના કિનારાની છત પર, હાથીઓ ઉપરના મહેલમાં, ગરમીમાં, બરફ જેવા મહેલમાં, લતાવૃત બાવડીમાં, સુવર્ણ મહેલ અને વૃક્ષોમાં, મોતી અને મણિથી શોભિત દિવાલોમાં, જ્યાં ચમેલી અને પલાશ વૃક્ષ ખીલેલા, પરાગ સુગંધિત, વસંતના બગીચામાં, કોયલ ટોળામાં ગાય છે, સોફ્ટ અને તેજસ્વી ઘાસથી ઢંકેલા જમીન પર, અનેક રત્નોથી શોભિત, ઝરણાના ધોધમાં ચમકતા જળકણ, પર્વત પર સુવર્ણ અને મણિથી શોભિત પથ્થરો, ઋષિઓના ઘરોમાં, દૂરના પવિત્ર આશ્રમોમાં, સફેદ કમળથી ખીલેલા તળાવમાં, સ્મિત કરતા જલકુમુદમાં, ખીલેલા જંગલની સાફ જગ્યામાં, પૂર્ણ ખીલેલા નીલકમળના પથારીમાં, પહેલીઓ, વાર્તાઓ, અક્ષર-રમતો, અનેક પ્રકારના પાટરમતો અને ગુપ્ત પાંસાં રમતમાં, નાટકો, કાવ્ય, બિંદુઓના જટિલ નમૂનાઓ, પ્રાદેશિક બોલી, શહેર અને ગામના રિવાજોમાં, માળાઓ, પુષ્પ-માળા, વિવિધ અલંકારો, રમતા, સુંદર હલનચલનમાં, વિવિધ આનંદની વાસણમાં, તાજા પાન, સુપારી, કપૂર ચાવામાં, રમણીય અંકલાપમાં, આનંદદાયક ઝૂલાની હલનચલનમાં, ઘરે, પુષ્પોવાળી ઝૂલામાં, એકબીજાને ઝૂલાવવાની લયમાં, ખીલેલા લતાના બાવડીમાં, ફૂલોથી શરીર છુપાવતાં, નાવ, રથ, હાથી, ઘોડા અને ઊંટ પર પ્રવાસમાં, જળમાં રમતા, એકબીજાને છાંટતા, નૃત્ય, ગીત, કલાત્મક પ્રદર્શન, તાંડવ નૃત્ય, સંગીત, સંવાદ, વીના અને ઢોલ વગાડવામાં, રાજા પદ્મ અને રાણી લીલાએ અનાયાસ પ્રેમ, આનંદ અને રમણિયતાનો અનુભવ કર્યો, સર્વ ભૌતિક અને કલ્પિત જગતની મધ્યે, આકાશ સ્વરૂપમાં, એક અદભુત જીવન જીવ્યું.