ఓం శం నో మిత్రః శం వరుణః । శం నో భవత్వర్యమా । శం న ఇన్ద్రో బృహస్పతిః । శం నో విష్ణురురుక్రమః । నమో బ్రహ్మణే । నమస్తే వాయో । త్వమేవ ప్రత్యక్షం బ్రహ్మాసి । త్వమేవ ప్రత్యక్షం బ్రహ్మ వదిష్యామి । ఋతం వదిష్యామి । సత్యం వదిష్యామి । తన్మామవతు । తద్వక్తారమవతు । అవతు మామ్ । అవతు వక్తారమ్ । ఓం శాన్తిః శాన్తిః శాన్తిః ॥ ఇతి శిక్షావల్యాం ప్రథమోఽనువాకః
ఓం. మిత్రుడు మనకు శుభం కలిగించాలి. వరుణుడు మనకు శుభం కలిగించాలి. అర్యమన్ మనకు శుభం కలిగించాలి. ఇంద్రుడు, బృహస్పతి మనకు శుభం కలిగించాలి. విస్తారమైన అడుగుల విష్ణువు మనకు శుభం కలిగించాలి. బ్రహ్మకు నమస్కారం. వాయువుకు నమస్కారం. నీవే ప్రత్యక్ష బ్రహ్మవు. నేను నిన్నే ప్రత్యక్ష బ్రహ్మ అని పలుకుతాను. నేను ధర్మాన్ని పలుకుతాను. నేను సత్యాన్ని పలుకుతాను. అది నన్ను కాపాడాలి. అది ఉపాధ్యాయునిని కాపాడాలి. నన్ను కాపాడాలి. ఉపాధ్యాయునిని కాపాడాలి. ఓం శాంతి శాంతి శాంతి.
యైరిమే గిరిభిః పూర్వం పదవాక్యప్రమాణతః। వ్యాఖ్యాతాః సర్వవేదాన్తాస్తాన్నిత్యం ప్రణతోఽస్మ్యహం
ఈ ఉపదేశాలను పదాలు, వాక్యాలు, ప్రమాణాలతో పురాతన కాలంలో వివరించిన వేదాంతాచార్యులకు నేను ఎప్పుడూ నమస్కరిస్తాను.
తైత్తిరీయకసారస్య మయాచార్యప్రసాదదః। విస్పష్టార్థరుచీనాం హి వ్యాఖ్యేయం సంప్రణీయతే
నా గురువు అనుగ్రహంతో, స్పష్టమైన అర్థాన్ని ఇష్టపడే నేను, తైత్తిరీయ సంప్రదాయ సారాన్ని వివరంగా రచించాను.
ఓం శీక్షాం వ్యాఖ్యాస్యామః । వర్ణః స్వరః । మాత్రా బలమ్ । సామ సన్తానః । ఇత్యుక్తః శీక్షాధ్యాయః
ఓం. నేను శిక్షను వివరించబోతున్నాను. అక్షరాలు, స్వరాలు, మాపు, బలం, గానం, అనుసంధానం — ఇవే శిక్షాధ్యాయంగా చెప్పబడింది.
సహ నౌ యశః । సహ నౌ బ్రహ్మవర్చసమ్ । అథాతః సంహితాయా ఉపనిషదం వ్యాఖ్యాస్యామః । పఞ్చస్వధికరణేషు । అధిలోకమధిజ్యౌతిషమధివిద్యమధిప్రజమధ్యాత్మమ్ । తా మహాసఁహితా ఇత్యాచక్షతే । అథాధిలోకమ్ । పృథివీ పూర్వరూపమ్ । ద్యౌరుత్తరరూపమ్ । ఆకాశః సన్ధిః
సన్ధానమ్ । ఇత్యధిలోకమ్ । అథాధిజౌతిషమ్ । అగ్నిః పూర్వరూపమ్ । ఆదిత్య ఉత్తరరూపమ్ । ఆపః సన్ధిః । వైద్యుతః సన్ధానమ్ । ఇత్యధిజ్యౌతిషమ్ । అథాధివిద్యమ్ । ఆచార్యః పూర్వరూపమ్
అనుసంధానం — ఇదే లోకాలపై. ఇప్పుడు జ్యోతిష్కాలకు సంబంధించినది: అగ్ని ముందరి రూపం, ఆదిత్యుడు తరువాతి రూపం, నీరు అనుసంధానం, మెరుపు అనుసంధానం — ఇదే జ్యోతిష్కాలపై. ఇప్పుడు విద్యకు సంబంధించినది: గురువు ముందరి రూపం.
అన్తేవాస్యుత్తరరూపమ్ । విద్యా సన్ధిః । ప్రవచనఁసన్ధానమ్ । ఇత్యధివిద్యమ్ । అథాధిప్రజమ్ । మాతా పూర్వరూపమ్ । పితోత్తరరూపమ్ । ప్రజా సన్ధిః । ప్రజననఁసన్ధానమ్ । ఇత్యధిప్రజలమ్
శిష్యుడు తరువాతి రూపం, విద్య అనుసంధానం, ఉపదేశం అనుసంధానం — ఇదే విద్యపై. ఇప్పుడు సంతానానికి సంబంధించినది: తల్లి ముందరి రూపం, తండ్రి తరువాతి రూపం, సంతానం అనుసంధానం, ప్రసవం అనుసంధానం — ఇదే సంతానంపై.
అథాధ్యాత్మమ్ । అధరా హనుః పూర్వరూపమ్ । ఉత్తరా హనురుత్తరరూపమ్ । వాక్సన్ధిః । జిహ్వా సన్ధానమ్ । ఇత్యధ్యాత్మమ్ । ఇతీమా మహాసఁహితాః । య ఏవమేతా మహాసఁహితా వ్యాఖ్యాతా వేద । సన్ధీయతే ప్రజయా పశుభిః బ్రహ్మవర్చసేనాన్నాద్యేన సువర్గేణ లోకేన
ఇప్పుడు ఆత్మకు సంబంధించినది: దిగువ దవడ ముందరి రూపం, పై దవడ తరువాతి రూపం, మాట అనుసంధానం, నాలుక అనుసంధానం — ఇదే ఆత్మపై. ఇవే మహాసంహితలు. ఈ మహాసంహితలను ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు సంతానంతో, పశువులతో, బ్రహ్మవర్చసుతో, అన్నపాన్యాలతో, స్వర్గలోకంతో అనుసంధానమవుతారు.
యశ్ఛన్దసామృషభో విశ్వరూపః । ఛన్దోభ్యోఽధ్యమృతాత్సంబభూవ । స మేన్ద్రో మేధయా స్పృణోతు । అమృతస్య దేవ ధారణో భూయాసమ్ । శరీరం మే విచర్షణమ్ । జిహ్వా మే మధుమత్తమా । కర్ణాభ్యాం భూరి విశ్రువమ్ । బ్రహ్మణః కోశోఽసి మేధయా పిహితః । శ్రుతం మే గోపాయ
ఆవహన్తీ వితన్వానా కుర్వాణాఽచీరమాత్మనః । వాసాఁసి మమ గావశ్చ । అన్నపానే చ సర్వదా । తతో మే శ్రియమావహ । లోమశాం పశుభిః సహ స్వాహా । ఆమాయన్తు బ్రహ్మచారిణః స్వాహా । విమాయన్తు బ్రహ్మచారిణః స్వాహా । ప్రమాయన్తు బ్రహ్మచారిణః స్వాహా । దమాయన్తు బ్రహ్మచారిణః స్వాహా । శమాయన్తు బ్రహ్మచారిణః స్వాహా
సువరితి వా ఏతాస్తిస్రో వ్యాహృతయః । తాసాముహ స్మైతాం చతుర్థీం మాహాచమస్యః ప్రవేదయతే । మహ ఇతి । తద్ బ్రహ్మ । స ఆత్మా । అఙ్గాన్యన్యా దేవతాః । భూరితి వా అయం లోకః । భువ ఇత్యన్తరిక్షమ్ । సువరిత్యసౌ లోకః
భూ, భువ, స్వ — ఇవి మూడు వ్యాహృతులు. మహాచమస్యుడు నాలుగవదాన్ని వివరించాడు — మహః అని. అది బ్రహ్మ, అదే ఆత్మ. మిగతా దేవతలు దాని అవయవాలు. భూ అంటే ఈ లోకం, భువ అంటే మధ్యలోకం, స్వ అంటే పరలోకం.
మహ ఇత్యాదిత్యః । ఆదిత్యేన వావ సర్వే లోకా మహీయన్తే । భూరితి వా అగ్నిః । భువ ఇతి వాయుః । సువరిత్యాదిత్యః । మహ ఇతి చన్ద్రమాః । చన్ద్రమసా వావ సర్వాణి జ్యోతీఁషి మహీయన్తే । భూరితి వా ఋచః । భువ ఇతి సామాని । సువరితి యజూఁషి
మహః అంటే సూర్యుడు. సూర్యుని వల్ల అన్ని లోకాలు మహత్తుగా ఉంటాయి. భూ అంటే అగ్ని, భువ అంటే వాయువు, స్వ అంటే సూర్యుడు, మహః అంటే చంద్రుడు. చంద్రుని వల్ల అన్ని జ్యోతులు మహత్తుగా ఉంటాయి. భూ అంటే ఋగ్వేదం, భువ అంటే సామవేదం, స్వ అంటే యజుర్వేదం.
మహ ఇతి బ్రహ్మ । బ్రహ్మణా వావ సర్వే వేదా మహీయన్తే । భూరితి వై ప్రాణః । భువ ఇత్యపానః । సువరితి వ్యానః । మహ ఇత్యన్నమ్ । అన్నేన వావ సర్వే ప్రాణా మహీయన్తే । తా వా ఏతాశ్చతస్రశ్చతుర్ధా । చతస్రశ్చతస్రో వ్యాహృతయః । తా యో వేద । స వేద బ్రహ్మ । సర్వేఽస్మై దేవా బలిమావహన్తి
స య ఏషోఽన్తరహృదయ ఆకాశః । తస్మిన్నయం పురుషో మనోమయః । అమృతో హిరణ్మయః । అన్తరేణ తాలుకే । య ఏష స్తన ఇవావలమ్బతే | సేన్ద్రయోనిః । యత్రాసౌ కేశాన్తో వివర్తతే । వ్యపోహ్య శీర్షకపాలే | భూరిత్యగ్నౌ ప్రతితిష్ఠతి । భువ ఇతి వాయౌ
ఈ హృదయంలో ఉన్న ఆకాశంలో, మనస్సుతో కూడిన, అమృతమైన, బంగారు వర్ణమైన పురుషుడు నివసిస్తున్నాడు. నోటిలో మధ్యలో, తాలువులో, సెన్సుల మూలంలో, జుట్టు విడిపడే చోట, కపాలాన్ని దాటి — భూ అగ్నిలో నిలుస్తుంది, భువ వాయువులో నిలుస్తుంది.
సువరిత్యాదిత్యే । మహ ఇతి బ్రహ్మణి । ఆప్నోతి స్వారాజ్యమ్ । ఆప్నోతి మనసస్పతిమ్ । వాక్పతిశ్చక్షుష్పతిః । శ్రోత్రపతిర్విజ్ఞానపతిః । ఏతత్తతో భవతి । ఆకాశశరీరం బ్రహ్మ । సత్యాత్మ ప్రాణారామం మన ఆనన్దమ్ । శాన్తిసమృద్ధమమృతమ్ । ఇతి ప్రాచీనయోగ్యోపాస్స్వ
స్వ సూర్యునిలో, మహః బ్రహ్మలో నిలుస్తుంది. అతడు రాజ్యాధికారం పొందుతాడు. మనస్సుపై, మాటపై, చూపుపై, వినికిడిపై, జ్ఞానంపై అధికారం పొందుతాడు. ఇలానే అవుతాడు. బ్రహ్మకు ఆకాశం శరీరం, సత్యమే స్వరూపం, ప్రాణంలో ఆనందం, మనస్సే ఆనందం, శాంతి, సంపూర్ణత, అమృతత్వం. ఇదే విధంగా ధ్యానం చేయాలి, ఓ పురాతనుడా.
అహం వృక్షస్య రేరివా కీర్తిః పృష్ఠం గిరేరివ । ఊర్ధ్వపవిత్రో వాజినీవస్వమృతమస్మి । ద్రవిణఁసవర్చసమ్ । సుమేధా అమృతోక్షితః । ఇతి త్రిశఙ్కోర్వేదానువచనమ్
నేనే ఈ లోకవృక్షాన్ని కదిలించేవాడిని; నా కీర్తి పర్వత శిఖరంలా ఎత్తుగా వెలుగుతుంది. నేను పవిత్రుడను, పైకి ఎదిగినవాడిని; ధనవంతుడిని, శక్తివంతుడిని, అమృతుడిని. నాకు తేజస్సు ఉంది, మంచి బుద్ధి ఉంది, అమృతంలో తడిసినవాడిని. ఇదే త్రిశంకువు వేదానువచనం.
మాతృదేవో భవ । పితృదేవో భవ । ఆచార్యదేవో భవ । అతిథిదేవో భవ । యాన్యనవద్యాని కర్మాణి తాని సేవితవ్యాని । నో ఇతరాణి । యాన్యస్మాకꣳ సుచరితాని తాని త్వయోపాస్యాని । నో ఇతరాణి
నీ తల్లిని దేవతలా గౌరవించు. నీ తండ్రిని దేవతలా గౌరవించు. నీ గురువును దేవతలా గౌరవించు. నీ అతిథిని దేవతలా గౌరవించు. నిందించదగినవి కాని పనులను మాత్రమే చేయాలి; ఇతర పనులను చేయకూడదు. మనం మంచిగా చేసిన పనులను నువ్వు అనుసరించాలి; ఇతర పనులను కాదు.
యే కే చాస్మచ్ఛ్రేయాఁసో బ్రాహ్మణాః తేషాం త్వయాఽఽసనేన ప్రశ్వసితవ్యమ్ । శ్రద్ధయా దేయమ్ । అశ్రద్ధయాఽదేయమ్ । శ్రియా దేయమ్ । హ్రియా దేయమ్ । భియా దేయమ్ । సంవిదా దేయమ్ । అథ యది తే కర్మవిచికిత్సా వా వృత్తవిచికిత్సా వా స్యాత్
మనకంటే గొప్ప బ్రాహ్మణులకు నీవు ఆసనం ఇచ్చి గౌరవించాలి. విశ్వాసంతో దానం చేయాలి. విశ్వాసం లేకుండా దానం చేయకూడదు. ఆనందంగా దానం చేయాలి. లజ్జతో దానం చేయాలి. భయంతో దానం చేయాలి. జ్ఞానంతో దానం చేయాలి. ఏదైనా పని లేదా ప్రవర్తనపై సందేహం కలిగితే—
యే యత్ర బ్రాహ్మణాః సంమర్శినః । యుక్తా ఆయుక్తాః । అలూక్షా ధర్మకామాః స్యుః । యథా తే తత్ర వర్తేరన్ । తథా వర్తేథాః । అథాభ్యాఖ్యాతేషు । యే తత్ర బ్రాహ్మణాః సంమర్శినః । యుక్తా ఆయుక్తాః । అలూక్షా ధర్మకాయాః స్యుః । యథా తే తేషు వర్తేరన్ । తథా తేషు వర్తేథాః । ఏష ఆదేశః । ఏష ఉపదేశః । ఏషా వేదోపనిషత్ । ఏతదనుశాసనమ్ । ఏవముపాసితవ్యమ్ । ఏవము చైతదుపాస్యమ్
మనిద్దరం కీర్తిని పొందుదాం. మనిద్దరం బ్రహ్మవర్చసును పొందుదాం. ఇప్పుడు సంహితలోని రహస్యార్థాన్ని ఐదు భాగాల్లో వివరించబోతున్నాను. అవి లోకానికి, జ్యోతిష్కాలకు, విద్యకు, సంతానానికి, ఆత్మకు సంబంధించినవి. వీటిని మహాసంహితలు అంటారు. లోకానికి సంబంధించినది: భూమి ముందరి రూపం, ద్యులు తరువాతి రూపం, ఆకాశం అనుసంధానం.
ఛందస్సుల్లో రుషభుడు, అనేక రూపాలవాడు, అమృతమైన వేదాల నుండి ఉద్భవించిన వాడు — ఆ ఇంద్రుడు నాకు మేధను ప్రసాదించాలి. దేవా! నేను అమృతాన్ని మోయగలవాడిని కావాలి. నా శరీరం బలంగా ఉండాలి. నా నాలుక మధురంగా ఉండాలి. నా చెవులు ఎక్కువ వినగలవిగా ఉండాలి. నీవు బ్రహ్మణికి పాత్రవు, మేధతో కప్పబడి ఉన్నావు. నేను వినినదాన్ని కాపాడు.
వస్త్రాలు, పశువులు, అన్నపాన్యాలు ఎల్లప్పుడూ నాకు లభించాలి. అందువల్ల నాకు శ్రేయస్సు కలుగజేయి, మేకలతో కూడిన పశువులతో కలిపి. స్వాహా! బ్రహ్మచారులు నా దగ్గరకు రావాలి. స్వాహా! బ్రహ్మచారులు నా దగ్గరకు చేరాలి. స్వాహా! బ్రహ్మచారులు నా చుట్టూ చేరాలి. స్వాహా! బ్రహ్మచారులు నా దగ్గర దమంతో ఉండాలి. స్వాహా! బ్రహ్మచారులు నా దగ్గర శాంతితో ఉండాలి. స్వాహా!
యశో జనేఽసాని స్వాహా । శ్రేయాన్ వస్యసోఽసాని స్వాహా । తం త్వా భగ ప్రవిశాని స్వాహా । స మా భగ ప్రవిశ స్వాహా । తస్మిన్ సహస్రశాఖే । నిభగాహం త్వయి మృజే స్వాహా । యథాఽఽపః ప్రవతాయన్తి యథా మాసా అహర్జరమ్ । ఏవం మాం బ్రహ్మచారిణః ధాతరాయన్తు సర్వతః స్వాహా । ప్రతివేశోఽసి ప్ర మా భాహి ప్ర మా పద్యస్వ
జనంలో నాకు కీర్తి కలగాలి. స్వాహా! ధనికులకంటే నేను శ్రేష్ఠుడిని కావాలి. స్వాహా! భగవా! నేను నిన్ను చేరాలి. స్వాహా! భగవా! నువ్వు నన్ను చేరాలి. స్వాహా! వేల కొమ్మలతో నీవులో నేను పవిత్రుడిని కావాలి. స్వాహా! నీళ్లలా ఎలా ప్రవహిస్తాయో, మాసాలు సంవత్సరాలవైపుకు ఎలా పోతాయో, అలాగే అన్ని వైపుల నుంచి బ్రహ్మచారులు నన్ను చేరాలి. స్వాహా! నువ్వు పొరుగువాడివి; నన్ను హాని చేయవద్దు, నన్ను వదిలిపెట్టవద్దు.
మహః అంటే బ్రహ్మ. బ్రహ్మ వల్ల అన్ని వేదాలు మహత్తుగా ఉంటాయి. భూ అంటే ప్రాణం, భువ అంటే అపానం, స్వ అంటే వ్యానం, మహః అంటే అన్నం. అన్నం వల్ల అన్ని ప్రాణులు మహత్తుగా ఉంటాయి. ఇవి నాలుగు నాలుగు విధాలుగా ఉన్నాయి. నాలుగు నాలుగు వ్యాహృతులు. వాటిని ఎవరు తెలుసుకుంటారో వారు బ్రహ్మను తెలుసుకుంటారు. అన్ని దేవతలు వారికి బలిని సమర్పిస్తాయి.
పృథివ్యన్తరిక్షం ద్యౌర్దిశోఽవాన్తరదిశాః । అగ్నిర్వాయురాదిత్యశ్చన్ద్రమా నక్షత్రాణి । ఆప ఓషధయో వనస్పతయ ఆకాశ ఆత్మా । ఇత్యధిభూతమ్ । అథాధ్యాత్మమ్ । ప్రాణో వ్యానోఽపాన ఉదానః సమానః । చక్షుః శ్రోత్రం మనో వాక్ త్వక్ । చర్మ మాఁసఁస్నావాస్థిమజ్జా । ఏతదధి విధాయ ఋషిరవోచత్ । పాఙ్క్తం వా ఇదఁ సర్వమ్ । పాఙ్క్తేనైవ పాఙ్క్తఁ స్పృణోతీతి
భూమి, మధ్యలోకం, ఆకాశం, దిక్కులు, ఉపదిక్కులు; అగ్ని, వాయువు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, నక్షత్రాలు; నీళ్లు, మొక్కలు, వృక్షాలు, ఆకాశం, ఆత్మ — ఇవే బాహ్యప్రపంచం. ఇప్పుడు అంతర్గతంగా: ప్రాణం, వ్యానం, అపానం, ఉదాన, సమాన; కంటి, చెవి, మనస్సు, మాట, చర్మం; మాంసం, పేశీలు, నరాలు, ఎముకలు, మజ్జ. వీటిని ఏర్పాటు చేసి ఋషి ఇలా అన్నాడు: "ఇది అంతా అయిదు భాగాలుగా ఉంది; అయిదుతో అయిదు నిండిపోతుంది."
ఓమితి బ్రహ్మ । ఓమితీదఁసర్వమ్ । ఓమిత్యేతదనుకృతిర్హస్మ వా అప్యో శ్రావయేత్యాశ్రావయన్తి । ఓమితి సామాని గాయన్తి । ఓఁశోమితి శస్త్రాణి శఁసన్తి । ఓమిత్యధ్వర్యుః ప్రతిగరం ప్రతిగృణాతి । ఓమితి బ్రహ్మా ప్రసౌతి । ఓమిత్యగ్నిహోత్రమనుజానాతి । ఓమితి బ్రాహ్మణః ప్రవక్ష్యన్నాహ బ్రహ్మోపాప్నవానీతి బ్రహ్మైవోపాప్నోతి
ఓం అనేది బ్రహ్మ. ఓం అనేది ఇది అంతా. ఓంతోనే "మాకు శ్రావణం చేయించు" అని పఠిస్తారు. ఓంతోనే సామగానం చేస్తారు. ఓంతోనే శాస్త్రాలు పలుకుతారు. ఓంతోనే అధ్వర్యువు ప్రతిగ్రహాన్ని స్వీకరిస్తాడు. ఓంతోనే బ్రహ్మా అనుమతిస్తాడు. ఓంతోనే అగ్నిహోత్రాన్ని అనుమతిస్తారు. ఓంతోనే బ్రాహ్మణుడు ఉపదేశించబోతూ "నాకు బ్రహ్మను పలికినాను" అంటాడు. అప్పుడు అతడు బ్రహ్మను పొందుతాడు.
ఋతం చ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ । సత్యం చ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ । తపశ్చ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ । దమశ్చ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ । శమశ్చ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ । అగ్నయశ్చ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ । అగ్నిహోత్రం చ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ । అతిథయశ్చ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ । మానుషం చ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ । ప్రజా చ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ । ప్రజనశ్చ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ । ప్రజాతిశ్చ స్వాధ్యాయప్రవచనే చ । సత్యమితి సత్యవచా రాథీతరః । తప ఇతి తపోనిత్యః పౌరుశిష్టిః । స్వాధ్యాయప్రవచనే ఏవేతి నాకో మౌద్గల్యః । తద్ధి తపస్తద్ధి తపః
సత్యం, స్వాధ్యాయం, బోధన; నిజాయితీ, స్వాధ్యాయం, బోధన; తపస్సు, స్వాధ్యాయం, బోధన; ఇంద్రియ నియమం, స్వాధ్యాయం, బోధన; మనశ్శాంతి, స్వాధ్యాయం, బోధన; అగ్ని ఆరాధన, స్వాధ్యాయం, బోధన; అగ్నిహోత్రం, స్వాధ్యాయం, బోధన; అతిథి సేవ, స్వాధ్యాయం, బోధన; మానవ సేవ, స్వాధ్యాయం, బోధన; సంతానం, స్వాధ్యాయం, బోధన; సంతానోత్పత్తి, స్వాధ్యాయం, బోధన; వంశ పరంపర, స్వాధ్యాయం, బోధన. "సత్యమే" అని సత్యవాచ రాథీతరుడు అన్నారు. "తపస్సే" అని తపోనిత్య పౌరుషిష్ఠుడు చెప్పారు. "స్వాధ్యాయం, బోధన మాత్రమే ముఖ్యం" అని నాక మౌద్గల్యుడు చెప్పారు. ఇదే తపస్సు, ఇదే తపస్సు.
వేదమనూచ్యాచార్యోఽన్తేవాసినమనుశాస్తి । సత్యం వద । ధర్మం చర । స్వాధ్యాయాన్మా ప్రమదః । ఆచార్యాయ ప్రియం ధనమాహృత్య ప్రజాతన్తుం మా వ్యవచ్ఛేత్సీః । సత్యాన్న ప్రమదితవ్యమ్। ధర్మాన్న ప్రమదితవ్యమ్ । కుశలాన్న ప్రమదితవ్యమ్ । భూత్యై న ప్రమదితవ్యమ్ । స్వాధ్యాయప్రవచనాభ్యాం న ప్రమదితవ్యమ్ । దేవపితృకార్యాభ్యాం న ప్రమదితవ్యమ్
వేదాన్ని పఠించిన తరువాత గురువు శిష్యుడిని ఇలా ఉపదేశిస్తాడు: "సత్యం చెప్పు. ధర్మాన్ని ఆచరించు. స్వాధ్యాయాన్ని, బోధనను నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు. గురువుకి ఇష్టమైన దానాన్ని సమర్పించి, వంశాన్ని నిలిపివేయవద్దు. సత్యాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు. ధర్మాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు. శ్రేయస్సును నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు. సంపదను నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు. స్వాధ్యాయాన్ని, బోధనను నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు. దేవతలు, పితృదేవతలకు సంబంధించిన కర్తవ్యాలను నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు."
ఎక్కడైతే ధర్మాన్ని కోరే, స్వార్థం లేని బ్రాహ్మణులు చర్చిస్తారో, వారు ఎలా ప్రవర్తిస్తారో, నువ్వు కూడా అలా ప్రవర్తించాలి. ఇదే విధంగా, ఇప్పటికే చెప్పిన విషయాల్లో కూడా, అలాంటి బ్రాహ్మణులు ఎలా ప్రవర్తిస్తారో, నువ్వు కూడా అలా ప్రవర్తించాలి. ఇదే ఆదేశం. ఇదే ఉపదేశం. ఇదే వేదోపనిషత్తు రహస్యము. ఇదే ఆజ్ఞ. ఇలా ఆచరించాలి. ఇదే విధంగా అనుసరించాలి.
శం నో మిత్రః శం వరుణః । శం నో భవత్వర్యమా । శం న ఇన్ద్రో బృహస్పతిః । శం నో విష్ణురురుక్రమః । నమో బ్రహ్మణే । నమస్తే వాయో । త్వమేవ ప్రత్యక్షం బ్రహ్మాసి । త్వామేవ ప్రత్యక్షం బ్రహ్మావాదిషమ్ । ఋతమవాదిషమ్ । సత్యమవాదిషమ్ । తన్మామావీత్ । తద్వక్తారమావీత్ । ఆవీన్మామ్ । ఆవీద్వక్తారమ్ । ఓం శాన్తిః శాన్తిః శాన్తిః
మిత్రుడు మనకు శుభం కలిగించాలి. వరుణుడు మనకు శుభం కలిగించాలి. అర్యమా మనకు శుభం కలిగించాలి. ఇంద్రుడు, బృహస్పతి మనకు శుభం కలిగించాలి. విష్ణువు, విశాలంగా అడుగేసేవాడు, మనకు శుభం కలిగించాలి. బ్రహ్మకు నమస్కారం. వాయువుకు నమస్కారం. నీవే ప్రత్యక్ష బ్రహ్మ. నిన్నే ప్రత్యక్ష బ్రహ్మ అని నేను ప్రకటించాను. నేను ధర్మాన్ని చెప్పాను. నేను సత్యాన్ని చెప్పాను. అది నన్ను కాపాడాలి. అది ఉపాధ్యాయునిని కాపాడాలి. నన్ను కాపాడాలి. ఉపాధ్యాయునిని కాపాడాలి. ఓం శాంతి శాంతి శాంతి.
ఓం బ్రహ్మవిదాప్నోతి పరమ్ । తదేషాఽభ్యుక్తా । సత్యం జ్ఞానమనన్తం బ్రహ్మ । యో వేద నిహితం గుహాయాం పరమే వ్యోమన్ । సోఽశ్నుతే సర్వాన్ కామాన్ సహ బ్రహ్మణా విపశ్చితేతి ॥ తస్మాద్వా ఏతస్మాదాత్మన ఆకాశః సంభూతః । ఆకాశాద్వాయుః । వాయోరగ్నిః । అగ్నేరాపః । అద్భ్యః పృథివీ । పృథివ్యా ఓషధయః । ఓషధీభ్యోఽన్నమ్ । అన్నాత్పురుషః । స వా ఏష పురుషోఽన్నరసమయః । తస్యేదమేవ శిరః । అయం దక్షిణః పక్షః । అయముత్తరః పక్షః । అయమాత్మా । ఇదం పుచ్ఛం ప్రతిష్ఠా । తదప్యేష శ్లోకో భవతి
ఓం. బ్రహ్మను తెలిసినవాడు పరమాన్ని పొందుతాడు. దీనిపై ఇలా చెప్పబడింది: బ్రహ్మ సత్యం, జ్ఞానం, అనంతం. ఎవడు ఆ బ్రహ్మను, గుహలో, పరమాకాశంలో నిగూఢంగా ఉన్నదాన్ని తెలుసుకుంటాడో, వాడు జ్ఞానంతో కూడిన బ్రహ్మతో కలిసి అన్ని కోరికలను అనుభవిస్తాడు. ఈ ఆత్మ నుంచే ఆకాశం పుట్టింది; ఆకాశం నుంచి వాయువు; వాయువు నుంచి అగ్ని; అగ్ని నుంచి నీరు; నీటిలో నుంచి భూమి; భూమిలో నుంచి మొక్కలు; మొక్కల నుంచి అన్నం; అన్నం నుంచి మనిషి. ఈ మనిషి అన్నరసంతో కూడినవాడు. అతనికి ఇది తల, ఇది కుడి వైపు, ఇది ఎడమ వైపు, ఇది శరీరం, ఇది పుచ్చం, ఆధారం. దీనిపైనా ఒక శ్లోకం ఉంది.
అన్నాద్వై ప్రజాః ప్రజాయన్తే । యాః కాశ్చ పృథివీఁ శ్రితాః । అథో అన్నేనైవ జీవన్తి । అథైనదపి యన్త్యన్తతః । అన్నఁ హి భూతానాం జ్యేష్ఠమ్ । తస్మాత్ సర్వౌషధముచ్యతే । సర్వం వై తేఽన్నమాప్నువన్తి । యేఽన్నం బ్రహ్మోపాసతే । అన్నఁ హి భూతానాం జ్యేష్ఠమ్ । తస్మాత్ సర్వౌషధముచ్యతే । అన్నాద్ భూతాని జాయన్తే । జాతాన్యన్నేన వర్ధన్తే । అద్యతేఽత్తి చ భూతాని । తస్మాదన్నం తదుచ్యత ఇతి । తస్మాద్వా ఏతస్మాదన్నరసమయాత్ । అన్యోఽన్తర ఆత్మా ప్రాణమయః । తేనైష పూర్ణః । స వా ఏష పురుషవిధ ఏవ । తస్య పురుషవిధతామ్। అన్వయం పురుషవిధః । తస్య ప్రాణ ఏవ శిరః । వ్యానో దక్షిణః పక్షః । అపాన ఉత్తరః పక్షః । ఆకాశ ఆత్మా । పృథివీ పుచ్ఛం ప్రతిష్ఠా । తదప్యేష శ్లోకో భవతి
అన్నం వల్లే భూతాలు పుడతాయి; భూమిపై ఉన్నవారు అన్నం వల్లే బ్రతుకుతారు. చివరికి అన్నంలోనే లీనమవుతారు. అన్నం భూతాల్లో పెద్దది కాబట్టి, అన్నాన్ని అన్ని ఔషధంగా అంటారు. అన్నాన్ని బ్రహ్మగా భావించి ఆరాధించే వారికి అన్నం లభిస్తుంది. అన్నం వల్లే భూతాలు పుడతాయి; పుట్టినవారు అన్నం వల్ల పెరుగుతారు. అన్నాన్ని భూతాలు తింటాయి, భూతాలను అన్నం తింటుంది; అందుకే దాన్ని అన్నం అంటారు. ఈ అన్నరసమయ ఆత్మలోపల మరో ఆత్మ ఉంది, అది ప్రాణమయం. దానివల్ల ఇది నిండి ఉంటుంది. అది కూడా మనిషి రూపంలో ఉంటుంది. దానికి ప్రాణమే తల, వ్యానము కుడి వైపు, అపానము ఎడమ వైపు, ఆకాశం శరీరం, భూమి పుచ్చం, ఆధారం. దీనిపైనా ఒక శ్లోకం ఉంది.
ప్రాణం దేవా అను ప్రాణన్తి । మనుష్యాః పశవశ్చ యే । ప్రాణో హి భూతానామాయుః । తస్మాత్ సర్వాయుషముచ్యతే । సర్వమేవ త ఆయుర్యన్తి । యే ప్రాణం బ్రహ్మోపాసతే । ప్రాణో హి భూతానామాయుః । తస్మాత్ సర్వాయుషముచ్యత ఇతి । తస్యైష ఏవ శారీర ఆత్మా । యః పూర్వస్య తస్మాద్వా ఏతస్మాత్ ప్రాణమయాత్ । అన్యోఽన్తర ఆత్మా మనోమయః । తేనైష పూర్ణః । స వా ఏష పురుషవిధ ఏవ । తస్య పురుషవిధతామ్ । అన్వయం పురుషవిధః । తస్య యజురేవ శిరః । ఋగ్దక్షిణః పక్షః । సామోత్తరః పక్షః । ఆదేశ ఆత్మా । అథర్వాఙ్గిరసః పుచ్ఛం ప్రతిష్ఠా । తదప్యేష శ్లోకో భవతి
దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు ప్రాణంతో బ్రతుకుతారు. ప్రాణమే భూతాల ఆయువు; అందుకే దాన్ని సర్వాయుషం అంటారు. ప్రాణాన్ని బ్రహ్మగా భావించి ఆరాధించే వారు సంపూర్ణ ఆయువు పొందుతారు. ప్రాణమే భూతాల ఆయువు; అందుకే దాన్ని సర్వాయుషం అంటారు. దీనికి శరీర ఆత్మ పూర్వంలాగే ఉంటుంది. ఈ ప్రాణమయ ఆత్మలోపల మరో ఆత్మ ఉంది, అది మనోమయం. దానివల్ల ఇది నిండి ఉంటుంది. అది కూడా మనిషి రూపంలో ఉంటుంది. దానికి యజుర్వేదమే తల, ఋగ్వేదం కుడి వైపు, సామవేదం ఎడమ వైపు, ఉపదేశం శరీరం, అథర్వాంగిరసు పుచ్చం, ఆధారం. దీనిపైనా ఒక శ్లోకం ఉంది.
యతో వాచో నివర్తన్తే । అప్రాప్య మనసా సహ । ఆనన్దం బ్రహ్మణో విద్వాన్ । న బిభేతి కదాచనేతి । తస్యైష ఏవ శారీర ఆత్మా । యః పూర్వస్య తస్మాద్వా ఏతస్మాన్మనోమయాత్ । అన్యోఽన్తర ఆత్మా విజ్ఞానమయః । తేనైష పూర్ణః । స వా ఏష పురుషవిధ ఏవ । తస్య పురుషవిధతామ్ । అన్వయం పురుషవిధః । తస్య శ్రద్ధైవ శిరః । ఋతం దక్షిణః పక్షః । సత్యముత్తరః పక్షః । యోగ ఆత్మా । మహః పుచ్ఛం ప్రతిష్ఠా । తదప్యేష శ్లోకో భవతి
అది మాటలు, మనసు చేరని ఆనందం. బ్రహ్మానందాన్ని తెలిసినవాడు ఎప్పుడూ ఎలాంటి భయాన్నీ అనుభవించడు. దీనికి శరీర ఆత్మ పూర్వంలాగే ఉంటుంది. ఈ మనోమయ ఆత్మలోపల మరో ఆత్మ ఉంది, అది విజ్ఞానమయం. దానివల్ల ఇది నిండి ఉంటుంది. అది కూడా మనిషి రూపంలో ఉంటుంది. దానికి విశ్వాసమే తల, ఋతం కుడి వైపు, సత్యం ఎడమ వైపు, ఏకాగ్రత శరీరం, మహత్తు పుచ్చం, ఆధారం. దీనిపైనా ఒక శ్లోకం ఉంది.
విజ్ఞానం యజ్ఞం తనుతే । కర్మాణి తనుతేఽపి చ । విజ్ఞానం దేవాః సర్వే । బ్రహ్మ జ్యేష్ఠముపాసతే । విజ్ఞానం బ్రహ్మ చేద్వేద । తస్మాచ్చేన్న ప్రమాద్యతి శరీరే పాప్మనో హిత్వా । సర్వాన్కామాన్సమశ్నుత ఇతి । తస్యైష ఏవ శారీర ఆత్మా । యః పూర్వస్య । తస్మాద్వా ఏతస్మాద్విజ్ఞానమయాత్ । అన్యోఽన్తర ఆత్మాఽఽనన్దమయః । తేనైష పూర్ణః । స వా ఏష పురుషవిధ ఏవ । తస్య పురుషవిధతామ్ । అన్వయం పురుషవిధః । తస్య ప్రియమేవ శిరః । మోదో దక్షిణః పక్షః । ప్రమోద ఉత్తరః పక్షః । ఆనన్ద ఆత్మా । బ్రహ్మ పుచ్ఛం ప్రతిష్ఠా । తదప్యేష శ్లోకో భవతి
విజ్ఞానం యజ్ఞాన్ని చేస్తుంది; అది కర్మలను కూడా చేస్తుంది. అన్ని దేవతలు విజ్ఞానాన్ని బ్రహ్మగా ఆరాధిస్తారు. ఎవడు విజ్ఞానాన్ని బ్రహ్మగా తెలుసుకుంటాడో, అతను తప్పు చేయకుండా ఉంటే, శరీరాన్ని వదిలిన తర్వాత అన్ని కోరికలను పొందుతాడు. దీనికి శరీర ఆత్మ పూర్వంలాగే ఉంటుంది. ఈ విజ్ఞానమయ ఆత్మలోపల మరో ఆత్మ ఉంది, అది ఆనందమయం. దానివల్ల ఇది నిండి ఉంటుంది. అది కూడా మనిషి రూపంలో ఉంటుంది. దానికి ప్రియమే తల, మోదం కుడి వైపు, ప్రమోదం ఎడమ వైపు, ఆనందం శరీరం, బ్రహ్మ పుచ్చం, ఆధారం. దీనిపైనా ఒక శ్లోకం ఉంది.