ஒரு காலத்தில், ஆத்மாவின் உண்மையைத் தேடும் ஒரு ஆன்மிகப் பயணம் தொடங்குகிறது. இதில் முதலில் ஒரு பிரார்த்தனை எழுகிறது: “மக்களிடையே எனக்கு புகழ் கிடைக்க வேண்டும்! செல்வந்தர்களை விட நான் சிறந்தவராக வேண்டும்! ஐஸ்வர்யத்தில் நான் புகுந்து, ஐஸ்வர்யம் என்னுள் புக வேண்டும்! ஆயிரம் கிளைகளுடன் நீர்போல் பரிபூரணமாக நான் தூய்மையடைய வேண்டும்! மாதங்கள் வருடங்களாக மாறும் போல், அனைத்து திசைகளிலிருந்தும் மாணவர்கள் என்னை நோக்கி வர வேண்டும்! என் அருகிலுள்ள சக்தியே, எனக்கு தீங்கிழைக்க வேண்டாம், என்னை விட்டு விலக வேண்டாம்!” எனும் மனப்பூர்வமான வேண்டுகோள் எழுகிறது. பின், உலகின் மூன்று முக்கிய உச்சரிப்புகள்—‘பூ꞉’, ‘புவ꞉’, ‘ஸ்வ꞉’—இவை ப்ரஹ்மாண்டத்தின் மூன்று நிலைகளை குறிக்கின்றன. ஆனால் மஹாசமஸ்ய ஆசான், நான்காவது ஒரு உச்சரிப்பைச் சொன்னார்—‘மஹ꞉’. இதுவே பரப்ரம்மம்; இதுவே ஆத்மா; மற்ற தெய்வங்கள் இதன் அங்கங்கள். பூ꞉ என்பது இந்த பூமி, புவ꞉ என்பது அந்தரிக்ஷம், ஸ்வ꞉ என்பது பரலோகத்தை குறிக்கும். ‘மஹ꞉’ என்பது சூரியனை; சூரியனால் எல்லா உலகங்களும் பெருமை பெறுகின்றன. பூ꞉ என்பது அக்னி, புவ꞉ என்பது வாயு, ஸ்வ꞉ என்பது சூரியன், மஹ꞉ என்பது சந்திரன்; சந்திரனால் எல்லா ஒளிகளும் பெருமை பெறுகின்றன. பூ꞉ என்பது ரிக் வேதம், புவ꞉ என்பது சாம வேதம், ஸ்வ꞉ என்பது யஜுர் வேதம். மஹ꞉ என்பது பிரம்மம்; பிரம்மனால் எல்லா வேதங்களும் பெருமை பெறுகின்றன. பூ꞉ என்பது உயிர், புவ꞉ என்பது கீழ் செல்லும் உயிர், ஸ்வ꞉ என்பது பரவலாகும் உயிர், மஹ꞉ என்பது அன்னம்; அன்னத்தால் எல்லா உயிர்களும் பெருமை பெறுகின்றன. இவ்வாறு, நான்கு நான்காக நான்கு வகையான உச்சரிப்புகள் அமைந்துள்ளன. இவற்றை அறிந்தவன், பிரம்மத்தை அறிந்தவன்; எல்லா தேவர்கள் அவனுக்கு அர்ப்பணம் செய்கின்றனர். இதன் பின், இதயத்திலுள்ள அந்த அகலமான இடத்தில், மனத்தால் ஆன, அமரத்துவம் பெற்ற, பொன்னிறமான அந்த ஆத்மா உறைகின்றாள். நாக்கின் நடுவில், பால் சொட்டும் பாய்ச்சல்போல் தொங்கும் இடத்தில், நரம்புகளின் தொடக்கத்தில், முடி பிரியும் இடத்தில், தலையைத் துளைத்து, அந்த ஆத்மா புகுந்திருக்கும். ‘பூ꞉’ அக்னியில், ‘புவ꞉’ வாயுவில், ‘ஸ்வ꞉’ சூரியனில், ‘மஹ꞉’ பிரம்மத்தில் உறைகின்றன. இவனை அடைந்தவன், மனதில், வாக்கில், பார்வையில், செவியில், அறிவில் ஆதிக்கம் பெறுகிறான். இவ்வாறு அவன் உருவாகிறான். பிரம்மத்திற்கு அகலம் அதன் உடல், சத்தியம் அதன் இயல்பு, உயிரில் ஆனந்தம், மனதில் பேரின்பம், அமைதி, பரிபூரணத்துவம், அமரத்துவம்—all these are its qualities. இதையே தியானிக்க வேண்டும், ஓ பழையவரே! புற உலகில், பூமி, அந்தரிக்ஷம், பரலோகம், திசைகள், இடைத் திசைகள்; அக்னி, வாயு, சூரியன், சந்திரன், நட்சத்திரங்கள்; நீர், செடிகள், மரங்கள், ஆகாசம், ஆத்மா—இவை அனைத்தும் வெளிப்புறம். உட்புறமாக, உயிர், பரவல், கீழ் செல்லும் உயிர், மேலே செல்லும் உயிர், சமப்படுத்தும் உயிர்; கண், காது, மனம், வாக்கு, தோல்; இறைச்சி, தசை, நரம்பு, எலும்பு, மஜ்ஜை—இவை எல்லாம் ஐந்தடங்கலாக அமைந்துள்ளன; ஐந்தில் ஐந்து நிறைந்திருக்கின்றன என்று முனிவர் அறிவித்தார். ‘ஓம்’ என்பது பிரம்மம்; ஓம் என்பது அனைத்தும். ஓம்-ஐ வைத்து வேதங்களைப் பாடுகிறார்கள், ஓம்-ஐ வைத்து சாமன்களைப் பாடுகிறார்கள், ஓம்-ஐ வைத்து யாகங்களை நடத்துகிறார்கள், ஓம்-ஐ வைத்து ஆசாரியர் அறிவிப்பைத் தருகிறார்கள், ஓம்-ஐ வைத்து அக்னிஹோத்ரம் செய்ய அனுமதி தரப்படுகிறது, ஓம்-ஐ வைத்து ஆசாரியர் “நான் பிரம்மத்தைப் பேசுவேன்” என்று அறிவிக்கிறார். இவ்வாறு அவன் பிரம்மத்தை அடைகிறான். உண்மை, தவம், சமயம், தன்னடக்கம், அமைதி, வேதபாராயணம், யாகம், அத்திதி சேவை, மனித சேவை, சந்ததி, குல பரம்பரை—இவை அனைத்தும் வேதபாராயணத்துடன் இணைந்து செய்ய வேண்டும். “உண்மை” என்று சத்யவாசர் கூறினார்; “தவம்” என்று தபோநித்யர் கூறினார்; “வேதபாராயணமே தவம்” என்று நக மகரிஷி கூறினார். “நான் உலக மரத்தை அசைக்கும் வன்; என் புகழ் மலையின் உச்சியில் உயர்கிறது; நான் தூயவன், உயர்வானவன்; செல்வமும், குதிரைகளும் உடையவன்; அமரத்துவம் பெற்றவன்; பிரகாசமானவன்; கூரிய அறிவு உடையவன்; அமரத்துவத்தில் நனையப்பட்டவன்”—இது திரிசங்குவின் வேதப் பாராயணம். வேதத்தைப் பாடிய பின், ஆசாரியர் மாணவனை அறிவுறுத்துகிறார்: “உண்மையை பேசு; தர்மத்தை நடத்து; வேதபாராயணத்தையும் கற்றலும் கற்பிப்பதையும் விட்டுவிடாதே; ஆசாரியருக்குப் பிரியமானதை வழங்கி, குல பரம்பரையைத் துண்டிக்காதே; உண்மையை விட்டுவிடாதே; தர்மத்தை விட்டுவிடாதே; நன்மையை விட்டுவிடாதே; செல்வத்தை விட்டுவிடாதே; வேதபாராயணத்தையும் விட்டுவிடாதே; தெய்வ, பித்ரு கடமைகளை விட்டுவிடாதே.” “உன் தாயை தெய்வமாகக் கருது; உன் தந்தையை தெய்வமாகக் கருது; உன் ஆசாரியரை தெய்வமாகக் கருது; உன் அத்திதியை தெய்வமாகக் கருது. குற்றமற்ற செயல்களை மட்டும் செய்ய வேண்டும். நம்முடைய நல்ல செயல்களை நீயும் பின்பற்ற வேண்டும்.” “நம்மைவிட உயர்ந்த ப்ராமணர்களுக்கு ஆசனத்தை வழங்கி மரியாதை செய்ய வேண்டும். நம்பிக்கையுடன் கொடு; நம்பிக்கையில்லாமல் கொடுக்காதே; மனப்பூர்வமாகவும், மரியாதையுடனும், பயத்துடனும், அறிவுடனும் கொடு. ஒரு செயலிலும், நடத்தையிலும் சந்தேகம் ஏற்பட்டால், அங்கு தர்மத்தில் ஈடுபட்ட ப்ராமணர்கள் செய்வதைப் போல நீயும் செய். இதுவே உபதேசம்; இதுவே போதனை; இதுவே வேதத்தின் ரகசியம்; இதுவே கட்டளை; இப்படியே செய்ய வேண்டும்.” “மித்ரன், வருணன், அரியமன், இந்திரன், ப்ரஹஸ்பதி, விசுவை படர்ந்த விஷ்ணு—all these deities—நமக்கு மங்களம் செய்யட்டும்! பிரம்மனுக்கு வணக்கம்; வாயுவுக்கு வணக்கம்; நீயே வெளிப்பட்ட பிரம்மன்; நான் நீயாகவே பிரம்மனை அறிவித்தேன்; நான் நியாயமாகவும், உண்மையாகவும் பேசியுள்ளேன்; அது என்னையும் ஆசாரியரையும் காப்பாற்றட்டும்! ஓம்! அமைதி, அமைதி, அமைதி.” பிறகு, பிரம்மத்தை அறிந்தவன் பரமத்தை அடைகிறான். “பிரம்மம் என்பது சத்தியம், ஞானம், அனந்தம்” என்று அறிவிக்கப்படுகிறது. அந்த பிரம்மம், இதயத்தின் உள்ளிருக்கும் அந்த குகையில் மறைந்திருக்கும் பரப்ரம்மம்; அதனை அறிந்தவன், எல்லா ஆசைகளையும் அனுபவிக்கிறான். அந்த ஆத்மாவிலிருந்து, ஆகாசம் பிறந்தது; ஆகாசத்திலிருந்து வாயு; வாயுவிலிருந்து அக்னி; அக்னியிலிருந்து நீர்; நீரிலிருந்து பூமி; பூமியிலிருந்து செடிகள்; செடிகளிலிருந்து அன்னம்; அன்னத்திலிருந்து மனிதன். மனிதன் உணவின் சாரமாக உருவானவன்; அவனுக்கு தலை, வலது, இடது, உடல், அடித்தளம் என்று அமைந்துள்ளது. அன்னத்திலிருந்து எல்லா உயிர்களும் பிறக்கின்றன; அன்னத்தால் வாழ்கின்றன; அன்னத்திலேயே சேர்கின்றன. அன்னம் எல்லா உயிர்களிலும் முதன்மை பெற்றது; அதனால் அதை சர்வௌஷதம் என்று அழைக்கின்றனர். அன்னத்தை பிரம்மமாக வணங்குபவர்கள் எல்லா அன்னத்தையும் பெறுகின்றனர். அன்னத்திலிருந்து பிறக்கும் உயிர்கள், அன்னத்தால் வளர்கின்றன; அவை அன்னத்தை உண்ணுகின்றன, அன்னத்தால் உண்ணப்படுகின்றன. அன்னவயில் உள்ள ஆத்மாவின் உள்ளே இன்னொரு உயிரால் ஆன ஆத்மா இருக்கிறது. அதுவும் மனித வடிவம் கொண்டது; அதற்கு உயிர் தலை, வியாணம் வலது, அபானம் இடது, ஆகாசம் உடல், பூமி அடித்தளம். தேவர்கள், மனிதர்கள், விலங்குகள்—all live by breath. உயிர் எல்லா உயிர்களுக்கும் ஆதாரம்; அதனால் அது ப்ராணதா என்று அழைக்கப்படுகிறது. உயிரை பிரம்மமாக வணங்குபவர்கள் முழு ஆயுளையும் பெறுகிறார்கள். உயிரின் உடல், முன்பே சொன்னபடி. உயிர் மண்டலத்திற்குள் உள்ளே, மனத்தால் ஆன மற்றொரு ஆத்மா இருக்கிறது; அது மனித வடிவம் கொண்டது; யஜுர் தலை, ரிக் வலது, சாமன் இடது, உபதேசம் உடல், அதர்வா அடித்தளம். மனத்திலிருந்து வார்த்தைகள், மனமும் திரும்பிவிடுகின்றன; அதனை அடைய முடியவில்லை. அந்த பிரம்மானந்தத்தை அறிந்தவன் எப்போதும் பயமற்றவனாக இருக்கிறான். மனமண்டலத்திற்குள் அறிவால் ஆன மற்றொரு ஆத்மா இருக்கிறது; அது மனித வடிவம் கொண்டது; நம்பிக்கை தலை, ஒழுங்கு வலது, சத்தியம் இடது, தியானம் உடல், மஹிமை அடித்தளம். அறிவுதான் யாகங்களைச் செய்கிறது; எல்லா தெய்வங்களும் அறிவை உச்ச பிரம்மமாக வணங்குகின்றனர். அறிவை பிரம்மமாக அறிந்தவன் தவறாமல் வாழ்ந்தால், உடலை விட்டு பிரிந்த பின் எல்லா ஆசைகளையும் அடைகிறான். அறிவு மண்டலத்திற்குள் ஆனந்தம் கொண்டு ஆன மற்றொரு ஆத்மா இருக்கிறது; அது மனித வடிவம் கொண்டது; ஆனந்தம் தலை, சந்தோஷம் வலது, மகா சந்தோஷம் இடது, ஆனந்தம் உடல், பிரம்மம் அடித்தளம். பிரம்மத்தை இல்லாததாக அறிந்தவன், அவனும் இல்லாதவனாகிப் போகிறான்; பிரம்மத்தை இருப்பதாக அறிந்தவன், அவனை எல்லோரும் இருப்பதாக அறிகின்றனர். இப்போது, ஒரு விசாரணை: இந்த உலகை விட்டு பிரிந்த பின், அறியாதவன் அடுத்த உலகை அடைகிறானா, அல்லது அறிந்தவன் அடுத்த உலகை அடைகிறானா? பிரம்மன், “நான் பலராக வேண்டும், பிறக்க வேண்டும்” என்று விரும்பினார்; தவம் செய்தார்; எல்லாவற்றையும் படைத்தார்; பிறகு அதில் நுழைந்தார்; அவ்வாறு நுழைந்த பின், வெளிப்பட்டதும், மறைந்ததும், வரையறுக்கப்பட்டதும், வரையறையில்லாததும், ஆதாரமும், ஆதாரமற்றதும், அறிவும், அறியாமையும், சத்தியமும், அசத்தியமும்—all became him. சத்தியமே எல்லாவற்றும் ஆனது; இருப்பவை அனைத்தும் சத்தியம் என அழைக்கப்படுகிறது. ஆரம்பத்தில், இது இல்லாமையாக இருந்தது. அதிலிருந்து இருப்பு பிறந்தது. அது தன்னைத் தானாக உருவாக்கிக் கொண்டது; அதனால் அது “நன்றாக உருவானது” என்று அழைக்கப்படுகிறது. “நன்றாக உருவானது” என்பது சாரம்; சாரத்தைப் பெற்றால் ஆனந்தம் கிடைக்கும். இந்த ஆகாசம் ஆனந்தமில்லாமல் இருந்தால், யார் உயிர் வாழ முடியும்? ஆனந்தமே உயிர் அளிக்கிறது. இந்த மறைபட்ட, உடம்பற்ற, வரையறையற்ற, ஆதாரமற்ற நிலையில் ஒருவர் உறுதியாக இருக்கும்போது, பயமற்றவனாகிறான். சிறு வேறுபாடும் செய்தால், அங்கு பயம் உண்டாகிறது; இரட்டைத்தன்மையைப் பார்க்கிறவனுக்கு பயம் உண்டாகிறது. அந்த பரம பிரம்மனுக்குப் பயந்து, காற்று ஊதுகிறது; சூரியன் உதயமாகிறது; அக்னி, இந்திரன், மரணம்—இவை அனைத்தும் தங்கள் பணி செய்யும். இப்போது ஆனந்தத்தின் விசாரணை: ஒரு இளம் மனிதன், அறிவும், வலிமையும், உலக செல்வமும் உடையவன்—அவனது ஆனந்தம் ஒரு அளவு. அதைவிட நூறு மடங்கு மனித கந்தர்வர்களுக்கான ஆனந்தம்; அதைவிட நூறு மடங்கு தெய்வ கந்தர்வர்களுக்கான ஆனந்தம்; அதைவிட நூறு மடங்கு பித்ருக்கள்; அதைவிட நூறு மடங்கு தெய்வம் பெற்ற தேவர்கள்; அதைவிட நூறு மடங்கு கர்மத்தால் தேவரானவர்கள்; அதைவிட நூறு மடங்கு தேவர்கள்; அதைவிட நூறு மடங்கு இந்திரன்; அதைவிட நூறு மடங்கு ப்ரஹஸ்பதி; அதைவிட நூறு மடங்கு பிரஜாபதி; அதைவிட நூறு மடங்கு பிரம்மன். உடலில் உள்ளவன், சூரியனில் உள்ளவன்—இருவரும் ஒருவரே. இதை அறிந்தவன், உணவால் ஆன ஆத்மாவையும், உயிரால் ஆன ஆத்மாவையும், மனதால் ஆன ஆத்மாவையும், அறிவால் ஆன ஆத்மாவையும், ஆனந்தம் கொண்டு ஆன ஆத்மாவையும் அடைகிறான். மனமும், வார்த்தைகளும் அதனை அடைய முடியாமல் திரும்பிச் செல்கின்றன; பிரம்மானந்தத்தை அறிந்தவன் எதிலும் பயப்படுவதில்லை; அவனுக்கு “நல்லது செய்யவில்லை, தீமை செய்தேன்” என்று வருத்தம் இல்லை. இதை அறிந்தவன், தன்னை இந்த ஆத்மாக்களால் நிரப்புகிறான்; இரண்டையும் நிரப்புகிறான்; இதை அறிந்தவன்—இதுவே போதனை. பிறகு, ப்ருகு எனும் மகன், தன் தந்தை வருணனை அணுகி, “அய்யா, எனக்கு பிரம்மத்தை உபதேசிக்கவும்” என்று கேட்டான். வருணன் கூறினார்: “அன்னம், உயிர், பார்வை, கேட்கும் சக்தி, மனம், வாக்கு—இவை எல்லாம். எதிலிருந்து உயிர்கள் பிறக்கின்றன, எதனால் வாழ்கின்றன, எதில் சேர்கின்றன—அதை அறி; அதுவே பிரம்மம்.” ப்ருகு தவம் செய்தான். முதலில், “அன்னமே பிரம்மம்” என்று உணர்ந்தான். அன்னத்திலிருந்து உயிர்கள் பிறக்கின்றன; அன்னத்தால் வாழ்கின்றன; அன்னத்தில் சேர்கின்றன. பிறகு மீண்டும் தந்தையை அணுகி, “பிரம்மத்தை உபதேசிக்கவும்” என்று கேட்டான். “தவம் செய்து அறி; தவமே பிரம்மம்” என்றார். தவம் செய்தான். பிறகு, “உயிரே பிரம்மம்” என்று உணர்ந்தான். உயிரிலிருந்து உயிர்கள் பிறக்கின்றன; உயிரால் வாழ்கின்றன; உயிரில் சேர்கின்றன. மீண்டும் தந்தையை அணுகி, “பிரம்மத்தை உபதேசிக்கவும்” என்று கேட்டான். “தவம் செய்து அறி; தவமே பிரம்மம்” என்றார். தவம் செய்தான். பிறகு, “மனமே பிரம்மம்” என்று உணர்ந்தான். மனத்திலிருந்து உயிர்கள் பிறக்கின்றன; மனத்தால் வாழ்கின்றன; மனத்தில் சேர்கின்றன. மீண்டும் தந்தையை அணுகி, “பிரம்மத்தை உபதேசிக்கவும்” என்று கேட்டான். “தவம் செய்து அறி; தவமே பிரம்மம்” என்றார். தவம் செய்தான். பிறகு, “அறிவே பிரம்மம்” என்று உணர்ந்தான். அறிவிலிருந்து உயிர்கள் பிறக்கின்றன; அறிவால் வாழ்கின்றன; அறிவில் சேர்கின்றன. மீண்டும் தந்தையை அணுகி, “பிரம்மத்தை உபதேசிக்கவும்” என்று கேட்டான். “தவம் செய்து அறி; தவமே பிரம்மம்” என்றார். தவம் செய்தான். இறுதியில், “ஆனந்தமே பிரம்மம்” என்று உணர்ந்தான். ஆனந்தத்திலிருந்து உயிர்கள் பிறக்கின்றன; ஆனந்தத்தால் வாழ்கின்றன; ஆனந்தத்தில் சேர்கின்றன. இதுவே ப்ருகு-வருணனின் அறிவு; அது பரம ஆகாயத்தில் நிலைத்துள்ளது. இதை அறிந்தவன், உணவிலும், உணவை உண்ணும் சக்தியிலும், சந்ததியிலும், மாடுகளில், பிரம்மத்தின் பிரகாசத்தில், புகழில்—all these—பெருமை பெறுகிறான்.