ତୈତ୍ତିରୀଯୋପନିଷଦ୍

ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ତୈତ୍ତିରୀୟ ଉପନିଷଦର ଅନୁସୃତିରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ପାଉଛୁ। ଯେଉଁଠି କହାଯାଏ—ଯେଉଁଜଣେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେ ନିଜେ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଯେଉଁଜଣେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱଶୀଳ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ଲୋକେ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱଶୀଳ ବୋଲି ଚିହ୍ନନ୍ତି। ଏଠାରେ ଦେହୀଆତ୍ମା ପୂର୍ବରୁ ଯେମିତି ଥିଲେ, ସେମିତି ରହିଥାଏ। ଏହି ପରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—ଏହି ଦେହ ଛାଡି ଯିବା ପରେ, ଅଜ୍ଞାନୀ କି ସେଉଁଠିକୁ ଯାଏ, କି ଜ୍ଞାନୀ ସେଉଁଠିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ? ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ହେଲା—"ମୁଁ ବହୁ ହେବି, ଜନ୍ମ ନେବି।" ସେ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତପସ୍ୟା କରି ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ଅଛି। ତାପରେ ସେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପ୍ରବେଶ କରି ସେ ଜଡ ଓ ଅଜଡ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅସ୍ପଷ୍ଟ, ଆଧାରିତ ଓ ନିରାଧାର, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ—ସମସ୍ତ ହେଇଗଲେ। ସତ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ହେଲା; ଯେଉଁଠି ଯାହା କିଛି ଅଛି, ତାକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏହା ଅସତ୍ (ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ) ଥିଲା। ତାହାରୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେ ନିଜକୁ ନିଜ ରୂପରେ ଗଢ଼ିଲେ, ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ 'ସୁକୃତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯାହା ସୁକୃତ, ସେଇ ରସ। ଏହି ରସ ପାଇଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ଯଦି ଏହି ଆକାଶ ଆନନ୍ଦ ନ ଥାଏ, କିଏ ଶ୍ୱାସ ନେବ, କିଏ ବଞ୍ଚିବ? ଏହି ଆନନ୍ଦ ନିଜେ ଆନନ୍ଦକୁ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ, ଅଶରୀରୀ, ଅନିର୍ଦିଷ୍ଟ ଓ ନିରାଧାରରେ ନିଜକୁ ଦୃଢ଼ କରିଥାଏ, ସେ ଭୟହୀନ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଅଳ୍ପମାତ୍ର ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ଭୟ ଆସେ। ଯେଉଁଠି ଦ୍ୱୈତ ଅନୁଭୂତି, ସେଠି ଭୟ ଅଛି। ବାୟୁ ବହୁଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଛି, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର, ଓ ମୃତ୍ୟୁ—ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କର ଭୟରେ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ଏହା ଆନନ୍ଦର ଅନ୍ୱେଷଣ। ଧର, ଏକ ଯୁବକ ଅଛି, ଶିକ୍ଷିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପଦର ମାଲିକ—ଏହି ମାନବ ଆନନ୍ଦର ଏକ ମାପ। ଏହାର ଶତଗୁଣ ମାନବ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଶିକ୍ଷିତ ଓ କାମନାହୀନ, ସେଉଁଠି। ତା'ପରେ ଦେବ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ପିତୃମାନେ, ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ବୃହସ୍ପତି, ପ୍ରଜାପତି, ବ୍ରହ୍ମା—ପ୍ରତ୍ୟେକର ଶତଗୁଣ ଆନନ୍ଦ ଏଭଳି ଅନୁଭୂତି ହୁଏ। ଏହି ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଏକ ପରମ ଆନନ୍ଦର ଉପାସନା ଅଟୁଟ ଅନ୍ୱେଷଣ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ତାହା ସେ ତାଙ୍କର ଶରୀର, ପ୍ରାଣ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦକୁ ଯେଉଁଠି ଶବ୍ଦ ଓ ମନସ୍ ଅପହୃତ ହୁଏ, ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁଜଣେ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେ କେବେ ଭୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୁଃଖିତ ଓ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କରନ୍ତି ନାହିଁ—"ମୁଁ କାହିଁକି ଭଲ କାମ କରିଲି ନାହିଁ? କିମ୍ବା ମୁଁ କାହିଁକି ଖରାପ କାମ କଲି?" ଯେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି, ସେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଉପାସନା ଓ ଜ୍ଞାନର ଗଭୀର ଅନ୍ୱେଷଣରେ ବୃଗୁ, ଯିଏ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ, "ପିତାଜୀ, ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମ ବିଷୟରେ ଶିଖାନ୍ତୁ।" ବରୁଣ କହିଲେ, "ଖାଦ୍ୟ, ପ୍ରାଣ, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ, ମନ, ଓ ବାଣୀ—ଏହି ସବୁ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ କର।