ତୈତ୍ତିରୀଯୋପନିଷଦ୍

ଓଁ। ଆମ ପାଇଁ ମିତ୍ର, ବରୁଣ, ଆର୍ୟମାନ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି, ବିଶ୍ୱକ୍ରମା ବିଷ୍ଣୁ ଶୁଭ ହେଉନ୍ତୁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବାୟୁ, ତୁମେ ଦୃଶ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା। ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୃଶ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛି। ମୁଁ ଧର୍ମ କଥା କହିଛି, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିଛି। ଏହା ଆମକୁ, ଆମ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁ। ଓଁ, ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯେଉଁ ଗୁରୁମାନେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ଶବ୍ଦ, ବାକ୍ୟ ଓ ଅନୁଶାସନ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ବେଦାନ୍ତ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ନମସ୍କାର କରେ। ମୋ ଗୁରୁଙ୍କ ଦୟାରେ, ମୁଁ ଏହି ତୈତିରୀୟ ପରମ୍ପରାର ସାର ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛି। ଓଁ। ଏବେ ମୁଁ ପାଠ ଶିକ୍ଷା ର ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି—ଧ୍ୱନି, ସ୍ୱର, ମାପ, ଶକ୍ତି, ରାଗ ଓ ଅବିରତତା। ଏହି ପାଠ ଅଧ୍ୟାୟ ଏପରି ଘୋଷିତ। ମୁଁ ଓ ମୋ ଶିକ୍ଷକ ଦୁଇଜଣେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଓ ଦିବ୍ୟତା ଉପରେ ପ୍ରାପ୍ତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁ। ଏବେ ମୁଁ ଶବ୍ଦ ଯୋଗର ଗୁପ୍ତ ଅର୍ଥ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି—ଭୂଲୋକ, ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନ, ଜ୍ଞାନ, ସନ୍ତାନ ଓ ଆତ୍ମା। ଏହି ମହାଯୋଗ ଅଟୁଟ ଅଛି। ଭୂଲୋକ ସଂପର୍କରେ: ପୃଥିବୀ ପ୍ରଥମ ଆକୃତି, ଦିବ୍ୟ ଆକୃତି ପରେ, ଆକାଶ ଯୋଗସ୍ଥଳ। ଏହି ଯୋଗ ଭୂଲୋକ ଅଧ୍ୟାୟ। ଦିବ୍ୟ ଚିହ୍ନରେ: ଅଗ୍ନି ପ୍ରଥମ ଆକୃତି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରେ, ଜଳ ଯୋଗସ୍ଥଳ, ତଡିତ ଯୋଗ। ଜ୍ଞାନରେ: ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରଥମ ଆକୃତି, ଶିଷ୍ୟ ପରେ, ଜ୍ଞାନ ଯୋଗସ୍ଥଳ, ଶିକ୍ଷା ଯୋଗ। ସନ୍ତାନରେ: ମା ପ୍ରଥମ ଆକୃତି, ବାପା ପରେ, ସନ୍ତାନ ଯୋଗସ୍ଥଳ, ସୃଷ୍ଟି ଯୋଗ। ଆତ୍ମାରେ: ତଳ ଜାଉ ପ୍ରଥମ ଆକୃତି, ଉପର ଜାଉ ପରେ, ଓଠ ଯୋଗସ୍ଥଳ, ଜିହ୍ବା ଯୋଗ। ଏହି ମହାଯୋଗ ଯେଉଁ ଜଣେ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସନ୍ତାନ, ଗୋ, ଦିବ୍ୟ ତେଜ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଏକତା ପାଉଛନ୍ତି। ଅନେକ ଛନ୍ଦରେ ବୃଷଭ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅମୃତ ଵେଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମୋତେ ବୁଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ। ଦେବତା, ମୁଁ ଅମୃତ ଧାରଣ କରିବି। ମୋ ଦେହ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୋ ଜିହ୍ବା ମଧୁର, ମୋ କାନ ଅଧିକ ଶୁଣିପାରିବ। ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମା ର ପାତ୍ର, ବୁଦ୍ଧିରେ ଆବୃତ। ମୋ ପାଠ ସୁରକ୍ଷିତ କର। ଏହି ଦେବତା, ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ ସାମଗ୍ରୀ, ପଶୁ, ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ ସବୁ ସମୟ ମିଳୁ। ମୋ ପାଖକୁ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଆସନ୍ତୁ, ନିୟମିତ ଆସନ୍ତୁ, ଏକତ୍ରିତ ହେଉନ୍ତୁ, ନିୟମିତ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖନ୍ତୁ, ଶାନ୍ତି ରଖନ୍ତୁ। ମୋ ନାମ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତି ପାଉ, ଧନୀମାନେ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ମିଳୁ, ଶ୍ରୀ ମୋ ଭିତରେ ଆସନ୍ତୁ, ମୁଁ ଶ୍ରୀ ଭିତରକୁ ଯାଉ, ଶ୍ରୀର ହଜାର ଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ। ଯେପରି ଜଳ ତଳକୁ ବହିଯାଏ, ମାସ ବର୍ଷକୁ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ଏପରି ଶିଷ୍ୟମାନେ ଚାରିଦିଗରୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତୁ। ତୁମେ ପାଖରେ ଅଛ, ମୋତେ କ୍ଷତି ଦିଅନି, ତ୍ୟାଗ କରନି। ତିନି ଉଚ୍ଚାରଣ—‘ଭୂଃ’, ‘ଭୁଵଃ’, ‘ସ୍ୱଃ’—ଏହି ଭ୍ୟାହୃତି। ମହାଚମସ୍ୟ ଶିକ୍ଷକ ଚତୁର୍ଥ—‘ମହଃ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ବ୍ରହ୍ମା, ଏହା ଆତ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା ତାହାର ଅଙ୍ଗ। ‘ଭୂଃ’ ଏହି ଭୂଲୋକ, ‘ଭୁଵଃ’ ମଧ୍ୟ ଲୋକ, ‘ସ୍ୱଃ’ ପରଲୋକ। ‘ମହଃ’ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ବଡ଼। ‘ଭୂଃ’ ଅଗ୍ନି, ‘ଭୁଵଃ’ ବାୟୁ, ‘ସ୍ୱଃ’ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ‘ମହଃ’ ଚନ୍ଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୀପ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ‘ଭୂଃ’ ଋଗ୍ ଵେଦ, ‘ଭୁଵଃ’ ସାମ ଵେଦ, ‘ସ୍ୱଃ’ ଯଜୁର୍ ଵେଦ, ‘ମହଃ’ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଵେଦ ବଡ଼। ‘ଭୂଃ’ ପ୍ରାଣ, ‘ଭୁଵଃ’ ଅପାନ, ‘ସ୍ୱଃ’ ବ୍ୟାନ, ‘ମହଃ’ ଖାଦ୍ୟ, ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ବଡ଼। ଏହି ଚାରି ଚାରି ପ୍ରକାର; ଚାରି ଉଚ୍ଚାରଣ। ଏହା ଜାଣିଥିବା ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମା ଜାଣନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଏହି ହୃଦୟ ଭିତର ଆକାଶରେ ମନରେ ଏକ ଅମୃତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମା ବସିଛି। ଜିହ୍ବାର ମଧ୍ୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ସ, ଚୁଲିର ଭାଗରେ, ଖୋପର ଭିତରେ—‘ଭୂଃ’ ଅଗ୍ନିରେ, ‘ଭୁଵଃ’ ବାୟୁରେ, ‘ସ୍ୱଃ’ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ, ‘ମହଃ’ ବ୍ରହ୍ମାରେ ବସିଛି। ଏହି ଆତ୍ମା ଦିବ୍ୟତା, ମନ, ଓଠ, ଚକ୍ଷୁ, କାନ, ଜ୍ଞାନର ଉପରେ ଶାସନ କରେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେହ ଆକାଶ, ସ୍ୱଭାବ ସତ୍ୟ, ଜୀବନରେ ଆନନ୍ଦ, ମନରେ ଆନନ୍ଦ, ଶାନ୍ତି, ପୂର୍ଣ୍ଣତା, ଅମୃତତା। ଏହିପରି ଧ୍ୟାନ କର। ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟ ଲୋକ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଦିଗ୍, ଉପଦିଗ; ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ତାରା; ଜଳ, ଉଦ୍ଭିଦ, ଗଛ, ଆକାଶ, ଆତ୍ମା—ଏହା ବାହ୍ୟ ଜଗତ। ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀ ଜଗତ—ପ୍ରାଣ, ବ୍ୟାନ, ଅପାନ, ଉଦାନ, ସମାନ; ଚକ୍ଷୁ, କାନ, ମନ, ଓଠ, ଚର୍ମ; ମାଂସ, ପେଶୀ, ସନ୍ଧି, ହାଡ଼, ମଜ୍ଜା। ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ପଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ, ପଞ୍ଚରେ ପଞ୍ଚ ଭରିଥିବା। ଓଁ ବ୍ରହ୍ମା। ଓଁ ସମସ୍ତ। ଓଁ ଦ୍ୱାରା ପାଠ ହୁଏ, ସାମ ଗୀତ ହୁଏ, ଶାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ, ଅଧ୍ଵର୍ୟୁ ବ୍ୟବହାର କରେ, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ ବୃହସ୍ପତି ଅନୁମୋଦନ କରେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅନୁମତି ମିଳେ। ଓଁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବ୍ରହ୍ମା ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତି। ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ସତ୍ୟ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶିକ୍ଷା; ସତ୍ୟବାଚନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶିକ୍ଷା; ତପ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶିକ୍ଷା; ନିୟମ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶିକ୍ଷା; ଶାନ୍ତି, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶିକ୍ଷା; ଅଗ୍ନି, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶିକ୍ଷା; ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶିକ୍ଷା; ଅତିଥି, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶିକ୍ଷା; ମନୁଷ୍ୟ ସେବା, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶିକ୍ଷା; ସନ୍ତାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶିକ୍ଷା; ସୃଷ୍ଟି, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶିକ୍ଷା; ବଂଶ ଧାରଣ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶିକ୍ଷା। ସତ୍ୟବାଚ ରଥୀତର କହିଛନ୍ତି, “ସତ୍ୟ”; ପୌରୁଶିଷ୍ଟ ତପନିତ୍ୟ କହିଛନ୍ତି, “ତପ”; ମୁଦ୍ଗଳପୁତ୍ର ନକା କହିଛନ୍ତି, “କେବଳ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଶିକ୍ଷା ଏହା ତପ।” ମୁଁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ତଳ ଉପରେ ଉତ୍କଳିତ କରୁଛି; ମୋ ଖ୍ୟାତି ପାହାଡ଼ ଶିର ଭଳି ଉଠିଛି। ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ, ଉନ୍ନତ, ଧନ ଓ ଅଶ୍ୱର ମାଲିକ, ଅମୃତତାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ। ମୁଁ ଦିବ୍ୟ ତେଜର ଅଧିକାରୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି, ଅମୃତରେ ସ୍ନାନ କରିଛି। ଏହି ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ର ଵେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ। ଵେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ ପରେ ଶିକ୍ଷକ ଶିଷ୍ୟକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ କହନ୍ତି: ସତ୍ୟ କହ। ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର।