തൈത്തിരീയോപനിഷദ്

അസദ്വാ ഇദമഗ്ര ആസീത് । തതോ വൈ സദജായത । തദാത്മാനഁ സ്വയമകുരുത । തസ്മാത്തത്സുകൃതമുച്യത ഇതി । യദ്വൈ തത് സുകൃതമ് । രസോ വൈ സഃ । രസഁ ഹ്യേവായം ലബ്ധ്വാഽഽനന്ദീ ഭവതി । കോ ഹ്യേവാന്യാത്കഃ പ്രാണ്യാത് । യദേഷ ആകാശ ആനന്ദോ ന സ്യാത് । ഏഷ ഹ്യേവാനന്ദയാതി । യദാ ഹ്യേവൈഷ ഏതസ്മിന്നദൃശ്യേഽനാത്മ്യേഽനിരുക്തേഽനിലയനേഽഭയം പ്രതിഷ്ഠാം വിന്ദതേ । അഥ സോഽഭയം ഗതോ ഭവതി । യദാ ഹ്യേവൈഷ ഏതസ്മിന്നുദരമന്തരം കുരുതേ । അഥ തസ്യ ഭയം ഭവതി । തത്ത്വേവ ഭയം വിദുഷോഽമന്വാനസ്യ । തദപ്യേഷ ശ്ലോകോ ഭവതി

ആദ്യത്തിൽ ഇത് അസത്തായിരുന്നു. അതിൽ നിന്ന് സത്തുണ്ടായി. അതു തന്നെ സ്വയം രൂപപ്പെടുത്തി; അതുകൊണ്ട് അതിനെ സുകൃതം എന്ന് പറയുന്നു. യഥാർത്ഥത്തിൽ സുകൃതം എന്നത് രസമാണ്. രസം ലഭിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു. ഈ ആകാശത്തിൽ ആനന്ദം ഇല്ലെങ്കിൽ, ആരാണ് ശ്വാസം എടുക്കുക, ആരാണ് ജീവിക്കുക? ഈ ആനന്ദം തന്നെയാണ് സന്തോഷം നൽകുന്നത്. ഈ ദൃശ്യരഹിതമായ, ശരീരമില്ലാത്ത, നിർവചിക്കാനാവാത്ത, അടിസ്ഥാനമില്ലാത്തതിൽ ഭയരഹിതമായ അടിസ്ഥാനമുണ്ടാക്കുമ്പോൾ, അവൻ ഭയരഹിതനാകുന്നു. എന്നാൽ ഇതിൽ ചെറിയൊരു വ്യത്യാസം പോലും കാണുമ്പോൾ ഭയം ഉണ്ടാകും. ഇരട്ടത്വം കാണുന്നവർക്കാണ് ഭയം. ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു ശ്ലോകം ഉണ്ട്.

പവതേ । ഭീഷോദേതി സൂര്യഃ । ഭീഷാഽസ്മാദഗ്നിശ്ചേന്ദ്രശ്ച । മൃത്യുര്ധാവതി പഞ്ചമ ഇതി । സൈഷാഽഽനന്ദസ്യ മീമാഁസാ ഭവതി । യുവാ സ്യാത്സാധുയുവാഽധ്യായകഃ । ആശിഷ്ഠോ ദ്രഢിഷ്ഠോ ബലിഷ്ഠഃ । തസ്യേയം പൃഥിവീ സര്വാ വിത്തസ്യ പൂര്ണാ സ്യാത് । സ ഏകോ മാനുഷ ആനന്ദഃ । തേ യേ ശതം മാനുഷാ ആനന്ദാഃ । സ ഏകോ മനുഷ്യഗന്ധര്വാണാമാനന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമഹതസ്യ । തേ യേ ശതം മനുഷ്യഗന്ധര്വാണാമാനന്ദാഃ । സ ഏകോ ദേവഗന്ധര്വാണാമാനന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമഹതസ്യ । തേ യേ ശതം ദേവഗന്ധര്വാണാമാനന്ദാഃ । സ ഏകഃ പിതൃണാം ചിരലോകലോകാനാമാനന്ദഃ । സ ഏക ആജാനജാനാം ദേവാനാമാനന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമഹതസ്യ । തേ യേ ശതമാജാനജാനാം ദേവാനാമാനന്ദാഃ । സ ഏകഃ കര്മദേവാനാം ദേവാനാമാനന്ദഃ । യേ കര്മണാ ദേവാനപി യന്തി । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമഹതസ്യ । തേ യേ ശതം കര്മദേവാനാം ദേവാനാമാനന്ദാഃ । സ ഏകോ ദേവാനാമാനന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമഹതസ്യ । തേ യേ ശതം ദേവാനാമാനന്ദാഃ । സ ഏക ഇന്ദ്രസ്യാഽഽനന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമഹതസ്യ । തേ യേ ശതമിന്ദ്രസ്യാഽഽനന്ദാഃ । സ ഏകോ ബൃഹസ്പതേരാനന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമഹതസ്യ । തേ യേ ശതം ബൃഹസ്പതേരാനന്ദാഃ । സ ഏകഃ പ്രജാപതേരാനന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമഹതസ്യ । തേ യേ ശതം പ്രജാപതേരാനന്ദാഃ । സ ഏകോ ബ്രഹ്മണ ആനന്ദഃ । ശ്രോത്രിയസ്യ ചാകാമഹതസ്യ । സ യശ്ചായം പുരുഷേ । യശ്ചാസാവാദിത്യേ । സ ഏകഃ । സ യ ഏവംവിത് । അസ്മാല്ലോകാത്പ്രേത്യ । ഏതമന്നമയമാത്മാനമുപസങ്ക്രാമതി । ഏതം പ്രാണമയമാത്മാനമുപസങ്ക്രാമതി । ഏതം മനോമയമാത്മാനമുപസങ്ക്രാമതി । ഏതം വിജ്ഞാനമയമാത്മാനമുപസങ്ക്രാമതി । ഏതമാനന്ദമയമാത്മാനമുപസങ്ക്രാമതി । തദപ്യേഷ ശ്ലോകോ ഭവതി

കാറ്റ് വീശുന്നു; അവന്റെ ഭയത്താൽ സൂര്യൻ ഉദയിക്കുന്നു. അവന്റെ ഭയത്താൽ അഗ്നിയും ഇന്ദ്രനും മരണനും അവരുടെ ദൗത്യം നിർവഹിക്കുന്നു. ഇതാണ് ആനന്ദത്തിന്റെ അന്വേഷണമാണ്. ഒരു യുവാവു ഉണ്ടാകട്ടെ, നല്ല വിദ്യയുള്ളവൻ, ശക്തനും ബലവാനുമാണ്; അവനു ഭൂമിയിലെ മുഴുവൻ സമ്പത്തും ലഭിച്ചാൽ, അതാണ് ഒരു മനുഷ്യന്റെ ആനന്ദം. അതിന്റെ നൂറിരട്ടി ആനന്ദം മനുഷ്യഗന്ധർവന്മാർക്കാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ശ്രോത്രിയനും ആഗ്രഹരഹിതനുമാണ്. അതിന്റെ നൂറിരട്ടി ആനന്ദം ദൈവഗന്ധർവന്മാർക്കാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ശ്രോത്രിയനും ആഗ്രഹരഹിതനുമാണ്. അതിന്റെ നൂറിരട്ടി ആനന്ദം പിതൃകൾക്കാണ്, അതിന്റെ നൂറിരട്ടി ആനന്ദം ജന്മനാ ദേവന്മാർക്കാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ശ്രോത്രിയനും ആഗ്രഹരഹിതനുമാണ്. അതിന്റെ നൂറിരട്ടി ആനന്ദം കർമ്മദേവന്മാർക്കാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ശ്രോത്രിയനും ആഗ്രഹരഹിതനുമാണ്. അതിന്റെ നൂറിരട്ടി ആനന്ദം ദേവന്മാർക്കാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ശ്രോത്രിയനും ആഗ്രഹരഹിതനുമാണ്. അതിന്റെ നൂറിരട്ടി ആനന്ദം ഇന്ദ്രനാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ശ്രോത്രിയനും ആഗ്രഹരഹിതനുമാണ്. അതിന്റെ നൂറിരട്ടി ആനന്ദം ബൃഹസ്പതിക്കാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ശ്രോത്രിയനും ആഗ്രഹരഹിതനുമാണ്. അതിന്റെ നൂറിരട്ടി ആനന്ദം പ്രജാപതിക്കാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ശ്രോത്രിയനും ആഗ്രഹരഹിതനുമാണ്. അതിന്റെ നൂറിരട്ടി ആനന്ദം ബ്രഹ്മാവിനാണ്, അതുപോലെ തന്നെ ശ്രോത്രിയനും ആഗ്രഹരഹിതനുമാണ്. മനുഷ്യനിലെയും സൂര്യനിലെയും ആ ആത്മാവ് ഒരുവൻ തന്നെയാണ്. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ ഈ ലോകം വിട്ട്, അന്നരസമായ ആത്മാവിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; പ്രാണരൂപമായ ആത്മാവിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; മനസ്സുരൂപമായ ആത്മാവിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; വിജ്ഞാനരൂപമായ ആത്മാവിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; ആനന്ദരൂപമായ ആത്മാവിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു ശ്ലോകം ഉണ്ട്.

യതോ വാചോ നിവര്തന്തേ അപ്രാപ്യ മനസാ സഹ । ആനന്ദം ബ്രഹ്മണോ വിദ്വാന് । ന ബിഭേത കുതശ്ചനേതി । ഏതഁ ഹ വാവ ന തപതി । കിമഹഁ സാധു നാകരവമ് । കിമഹം പാപമകരവമിതി । സ യ ഏവം വിദ്വാനേതേ ആത്മാനഁ സ്പൃണുതേ । ഉഭേ ഹ്യേവൈഷ ഏതേ ആത്മാനഁ സ്പൃണുതേ । യ ഏവം വേദ । ഇത്യുപനിഷത്

വാക്കും മനസ്സും അതിനെ എത്തിപ്പെടാതെ തിരികെ പോകുന്നിടത്ത്, ബ്രഹ്മാനന്ദം അറിയുന്നവൻ ഒരിക്കലും ഭയപ്പെടുന്നില്ല. അവനു പിന്നെ ഒരു പിശുകും ഇല്ല: 'എന്തുകൊണ്ട് ഞാൻ നല്ലത് ചെയ്തില്ല? എന്തുകൊണ്ട് ഞാൻ പാപം ചെയ്തു?' ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ ഈ ആത്മാക്കളാൽ തനിയെ നിറയ്ക്കുന്നു; അവൻ ഇരുവിധമായ ആത്മാക്കളാലും തനിയെ നിറയ്ക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ—ഇതാണ് ഉപദേശം.

ഭൃഗുര്വൈ വാരുണിഃ । വരുണം പിതരമുപസസാര । അധീഹി ഭഗവോ ബ്രഹ്മേതി । തസ്മാ ഏതത്പ്രോവാച । അന്നം പ്രാണം ചക്ഷുഃ ശ്രോത്രം മനോ വാചമിതി । തഁ ഹോവാച । യതോ വാ ഇമാനി ഭൂതാനി ജായന്തേ । യേന ജാതാനി ജീവന്തി । യത്പ്രയന്ത്യഭിസംവിശന്തി । തദ്വിജിജ്ഞാസസ്വ । തദ് ബ്രഹ്മേതി । സ തപോഽതപ്യത । സ തപസ്തപ്ത്വാ

ഭൃഗു, വരുണന്റെ പുത്രൻ, തന്റെ അച്ഛനായ വരുണനെ സമീപിച്ചു: 'ഭഗവൻ, ബ്രഹ്മം എന്നെ പഠിപ്പിക്കണമേ.' അതിനുവേണ്ടി വരുണൻ പറഞ്ഞു: 'അന്നം, പ്രാണൻ, കൺ, ചെവി, മനസ്സ്, വാക്ക്.' അവൻ പറഞ്ഞു: 'എവിടുനിന്നാണ് ഈ ജീവികൾ ജനിക്കുന്നത്, ജനിച്ചശേഷം എവിടെയാണ് ജീവിക്കുന്നത്, മരിച്ചശേഷം എവിടെയാണ് പ്രവേശിക്കുന്നത്—അത് അന്വേഷിക്കണം. അതാണ് ബ്രഹ്മം.' അവൻ തപസ്സു ചെയ്തു. തപസ്സു ചെയ്തശേഷം—

അന്നം ബ്രഹ്മേതി വ്യജാനാത് । അന്നാദ്ധ്യേവ ഖല്വിമാനി ഭൂതാനി ജായന്തേ । അന്നേന ജാതാനി ജീവന്തി । അന്നം പ്രയന്ത്യഭിസംവിശന്തീതി । തദ്വിജ്ഞായ । പുനരേവ വരുണം പിതരമുപസസാര । അധീഹി ഭഗവോ ബ്രഹ്മേതി । തഁ ഹോവാച । തപസാ ബ്രഹ്മ വിജിജ്ഞാസസ്വ । തപോ ബ്രഹ്മേതി സ തപോഽതപ്യത । സ തപസ്തപ്ത്വാ

അവൻ മനസ്സിലാക്കി: 'അന്നം ബ്രഹ്മമാണ്.' അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ ജീവികൾ ജനിക്കുന്നത്; അന്നം കൊണ്ടാണ് ജീവിക്കുന്നത്; അന്നത്തിലേക്കാണ് മരിച്ചശേഷം പ്രവേശിക്കുന്നത്. ഇത് മനസ്സിലാക്കിയശേഷം, വീണ്ടും വരുണനെ സമീപിച്ചു: 'ഭഗവൻ, ബ്രഹ്മം എന്നെ പഠിപ്പിക്കണമേ.' വരുണൻ പറഞ്ഞു: 'തപസ്സിലൂടെ ബ്രഹ്മം അന്വേഷിക്കണം; തപസ്സാണ് ബ്രഹ്മം.' അവൻ തപസ്സു ചെയ്തു. തപസ്സു ചെയ്തശേഷം—

പ്രാണോ ബ്രഹ്മേതി വ്യജാനാത് । പ്രാണാദ്ധ്യേവ ഖല്വിമാനി ഭൂതാനി ജായന്തേ । പ്രാണേന ജാതാനി ജീവന്തി । പ്രാണം പ്രയന്ത്യഭിസംവിശന്തീതി । തദ്വിജ്ഞായ പുനരേവ വരുണം പിതരമുപസസാര । അധീഹി ഭഗവോ ബ്രഹ്മേതി । തഁ ഹോവാച । തപസാ ബ്രഹ്മ വിജിജ്ഞാസസ്വ । തപോ ബ്രഹ്മേതി । സ തപോഽതപ്യത । സ തപസ്തപ്ത്വാ

അവന് മനസ്സിലാക്കി: "ശ്വാസം തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം." ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളും ശ്വാസത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; ജനിച്ചവ ശ്വാസത്തിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു; മരിച്ചാൽ അവ ശ്വാസത്തിലേക്കാണ് ലയിക്കുന്നത്. ഇതറിഞ്ഞ്, അവൻ വീണ്ടും വരുൺ എന്ന തന്റെ പിതാവിനരികിൽ ചെന്നു: "ഭഗവനേ, ബ്രഹ്മം എന്നെ പഠിപ്പിക്കണമേ." വരുൺ പറഞ്ഞു: "തപസ്സിലൂടെ ബ്രഹ്മം അറിയണം; തപസ്സാണ് ബ്രഹ്മം." അങ്ങനെ അവൻ തപസ്സ് ചെയ്തു; തപസ്സു പൂർത്തിയാക്കി...

മനോ ബ്രഹ്മേതി വ്യജാനാത് । മനസോ ഹ്യേവ ഖല്വിമാനി ഭൂതാനി ജായന്തേ । മനസാ ജാതാനി ജീവന്തി । മനഃ പ്രയന്ത്യഭിസംവിശന്തീതി । തദ്വിജ്ഞായ । പുനരേവ വരുണം പിതരമുപസസാര । അധീഹി ഭഗവോ ബ്രഹ്മേതി । തഁ ഹോവാച । തപസാ ബ്രഹ്മ വിജിജ്ഞാസസ്വ । തപോ ബ്രഹ്മേതി । സ തപോഽതപ്യത । സ തപസ്തപ്ത്വാ

അവന് മനസ്സിലാക്കി: "മനസാണ് ബ്രഹ്മം." ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളും മനസിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; ജനിച്ചവ മനസിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു; മരിച്ചാൽ അവ മനസിലേക്കാണ് ലയിക്കുന്നത്. ഇതറിഞ്ഞ്, അവൻ വീണ്ടും വരുൺ എന്ന പിതാവിനരികിൽ ചെന്നു: "ഭഗവനേ, ബ്രഹ്മം എന്നെ പഠിപ്പിക്കണമേ." വരുൺ പറഞ്ഞു: "തപസ്സിലൂടെ ബ്രഹ്മം അറിയണം; തപസ്സാണ് ബ്രഹ്മം." അങ്ങനെ അവൻ തപസ്സ് ചെയ്തു; തപസ്സു പൂർത്തിയാക്കി...

വിജ്ഞാനം ബ്രഹ്മേതി വ്യജാനാത് । വിജ്ഞാനാദ്ധ്യേവ ഖല്വിമാനി ഭൂതാനി ജായന്തേ । വിജ്ഞാനേന ജാതാനി ജീവന്തി । വിജ്ഞാനം പ്രയന്ത്യഭിസംവിശന്തീതി । തദ്വിജ്ഞായ പുനരേവ വരുണം പിതരമുപസസാര । അധീഹി ഭഗവോ ബ്രഹ്മേതി । തഁ ഹോവാച । തപസാ ബ്രഹ്മ വിജിജ്ഞാസസ്വ । തപോ ബ്രഹ്മേതി । സ തപോഽതപ്യത । സ തപസ്തപ്ത്വാ

അവന് മനസ്സിലാക്കി: "അറിയലാണ് ബ്രഹ്മം." ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളും അറിവിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; ജനിച്ചവ അറിവിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു; മരിച്ചാൽ അവ അറിവിലേക്കാണ് ലയിക്കുന്നത്. ഇതറിഞ്ഞ്, അവൻ വീണ്ടും വരുൺ എന്ന പിതാവിനരികിൽ ചെന്നു: "ഭഗവനേ, ബ്രഹ്മം എന്നെ പഠിപ്പിക്കണമേ." വരുൺ പറഞ്ഞു: "തപസ്സിലൂടെ ബ്രഹ്മം അറിയണം; തപസ്സാണ് ബ്രഹ്മം." അങ്ങനെ അവൻ തപസ്സ് ചെയ്തു; തപസ്സു പൂർത്തിയാക്കി...

ആനന്ദോ ബ്രഹ്മേതി വ്യജാനാത് । ആനന്ദാധ്യേവ ഖല്വിമാനി ഭൂതാനി ജായന്തേ । ആനന്ദേന ജാതാനി ജീവന്തി । ആനന്ദം പ്രയന്ത്യഭിസംവിശന്തീതി । സൈഷാ ഭാര്ഗവീ വാരുണീ വിദ്യാ । പരമേ വ്യോമന്പ്രതിഷ്ഠിതാ । സ യ ഏവം വേദ പ്രതിതിഷ്ഠതി । അന്നവാനന്നാദോ ഭവതി । മഹാന്ഭവതി പ്രജയാ പശുഭിര്ബ്രഹ്മവര്ചസേന മഹാന് കീര്ത്യാ

അവന് മനസ്സിലാക്കി: "ആനന്ദമാണ് ബ്രഹ്മം." ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാ ജീവികളും ആനന്ദത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്; ജനിച്ചവ ആനന്ദത്തിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു; മരിച്ചാൽ അവ ആനന്ദത്തിലേക്കാണ് ലയിക്കുന്നത്. ഇതാണ് ഭൃഗുവും വരുൺനും പഠിച്ച ജ്ഞാനം, പരമാകാശത്തിൽ സ്ഥാപിതമായത്. ആരെങ്കിലും ഇതറിയുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ ധാന്യസമ്പന്നനാകും, ഭക്ഷണത്തിന്റെ ആസ്വാദകനാകും; സന്തതിയിലും, പശുക്കളിലും, ബ്രഹ്മതേജസ്സിലും, മഹത്തായ കീർത്തിയിലും വലിയവനാകും.

അന്നം ന നിന്ദ്യാത് । തദ്വ്രതമ് । പ്രാണോ വാ അന്നമ് । ശരീരമന്നാദമ് । പ്രാണേ ശരീരം പ്രതിഷ്ഠിതമ് । ശരീരേ പ്രാണഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ । തദേതദന്നമന്നേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് । സ യ ഏതദന്നമന്നേ പ്രതിഷ്ഠിതം വേദ പ്രതിതിഷ്ഠതി । അന്നവാനന്നാദോ ഭവതി । മഹാന്ഭവതി പ്രജയാ പശുഭിര്ബ്രഹ്മവര്ചസേന മഹാന് കീര്ത്യാ

ഭക്ഷ്യത്തെ ഒരിക്കലും അവഹേളിക്കരുത്—ഇതാണ് വ്രതം. ശ്വാസം ഭക്ഷ്യമാണ്; ശരീരം ഭക്ഷണത്തിന്റെ ആസ്വാദകനാണ്. ശരീരം ശ്വാസത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്; ശ്വാസം ശരീരത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്. അങ്ങനെ, ഭക്ഷ്യം ഭക്ഷ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്. ആരെങ്കിലും ഭക്ഷ്യം ഭക്ഷ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണെന്നു മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ ധാന്യസമ്പന്നനാകും, ഭക്ഷണത്തിന്റെ ആസ്വാദകനാകും; സന്തതിയിലും, പശുക്കളിലും, ബ്രഹ്മതേജസ്സിലും, മഹത്തായ കീർത്തിയിലും വലിയവനാകും.

അന്നം ന പരിചക്ഷീത । തദ്വ്രതമ് । ആപോ വാ അന്നമ് । ജ്യോതിരന്നാദമ് । അപ്സു ജ്യോതിഃ പ്രതിഷ്ഠിതമ് । ജ്യോതിഷ്യാപഃ പ്രതിഷ്ഠിതാഃ । തദേതദന്നമന്നേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് । സ യ ഏതദന്നമന്നേ പ്രതിഷ്ഠിതം വേദ പ്രതിതിഷ്ഠതി । അന്നവാനന്നാദോ ഭവതി । മഹാന്ഭവതി പ്രജയാ പശുഭിര്ബ്രഹ്മവര്ചസേന മഹാന് കീര്ത്യാ

ഭക്ഷ്യത്തെ ഒരിക്കലും തള്ളിക്കളയരുത്—ഇതാണ് വ്രതം. വെള്ളമാണ് ഭക്ഷ്യം; പ്രകാശം ഭക്ഷണത്തിന്റെ ആസ്വാദകനാണ്. വെള്ളത്തിൽ പ്രകാശം അധിഷ്ഠിതമാണ്; പ്രകാശത്തിൽ വെള്ളം അധിഷ്ഠിതമാണ്. അങ്ങനെ, ഭക്ഷ്യം ഭക്ഷ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്. ആരെങ്കിലും ഭക്ഷ്യം ഭക്ഷ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണെന്നു മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ ധാന്യസമ്പന്നനാകും, ഭക്ഷണത്തിന്റെ ആസ്വാദകനാകും; സന്തതിയിലും, പശുക്കളിലും, ബ്രഹ്മതേജസ്സിലും, മഹത്തായ കീർത്തിയിലും വലിയവനാകും.

അന്നം ബഹു കുര്വീത । തദ്വ്രതമ് । പൃഥിവീ വാ അന്നമ് । ആകാശോഽന്നാദഃ । പൃഥിവ്യാമാകാശഃ പ്രതിഷ്ഠിതഃ । ആകാശേ പൃഥിവീ പ്രതിഷ്ഠിതാ । തദേതദന്നമന്നേ പ്രതിഷ്ഠിതമ് । സ യ ഏതദന്നമന്നേ പ്രതിഷ്ഠിതം വേദ പ്രതിതിഷ്ഠതി । അന്നവാനന്നാദോ ഭവതി । മഹാന്ഭവതി പ്രജയാ പശുഭിര്ബ്രഹ്മവര്ചസേന മഹാന്കീര്ത്യാ

ഭക്ഷ്യം ധാരാളം ഉണ്ടാക്കണം—ഇതാണ് വ്രതം. ഭൂമി ഭക്ഷ്യമാണ്; ആകാശം ഭക്ഷണത്തിന്റെ ആസ്വാദകനാണ്. ഭൂമിയിൽ ആകാശം അധിഷ്ഠിതമാണ്; ആകാശത്തിൽ ഭൂമി അധിഷ്ഠിതമാണ്. അങ്ങനെ, ഭക്ഷ്യം ഭക്ഷ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്. ആരെങ്കിലും ഭക്ഷ്യം ഭക്ഷ്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണെന്നു മനസ്സിലാക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ ഉറപ്പോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ ധാന്യസമ്പന്നനാകും, ഭക്ഷണത്തിന്റെ ആസ്വാദകനാകും; സന്തതിയിലും, പശുക്കളിലും, ബ്രഹ്മതേജസ്സിലും, മഹത്തായ കീർത്തിയിലും വലിയവനാകും.

ന കഞ്ചന വസതൌ പ്രത്യാചക്ഷീത । തദ്വ്രതമ് । തസ്മാദ്യയാ കയാ ച വിധയാ ബഹ്വന്നം പ്രാപ്നുയാത് । അരാധ്യസ്മാ അന്നമിത്യാചക്ഷതേ । ഏതദ്വൈ മുഖതോഽന്നഁരാദ്ധമ് । മുഖതോഽസ്മാ അന്നഁരാധ്യതേ । ഏതദ്വൈ മധ്യതോഽന്നഁരാദ്ധമ് । മധ്യതോഽസ്മാ അന്നഁരാധ്യതേ । ഏദദ്വാ അന്തതോഽന്നഁരാദ്ധമ് । അന്തതോഽസ്മാ അന്നഁരാധ്യതേ

ആശ്രയം തേടുന്ന ആരെയും ഒരിക്കലും നിരസിക്കരുത്—ഇതാണ് വ്രതം. അതുകൊണ്ട്, എങ്ങനെയായാലും ധാരാളം ഭക്ഷ്യം ലഭിക്കുമെങ്കിൽ, ആളുകൾ പറയുന്നു: "അവനിൽ നിന്ന് ഭക്ഷ്യം തേടണം." ഇതാണ് വായിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഭക്ഷ്യം; വായിലൂടെ അവനിൽ നിന്ന് ഭക്ഷ്യം തേടുന്നു. ഇതാണ് നടുവിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഭക്ഷ്യം; നടുവിലൂടെ അവനിൽ നിന്ന് ഭക്ഷ്യം തേടുന്നു. ഇതാണ് അറ്റത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഭക്ഷ്യം; അറ്റത്തിലൂടെ അവനിൽ നിന്ന് ഭക്ഷ്യം തേടുന്നു.

തഥാ പൃഥിവ്യാകാശോപാസകസ്യ വസതൌ വസതിനിമിത്തം കംചന കംചിദപി ന പ്രത്യാചക്ഷീത, വസത്യര്ഥമാഗതം ന നിവാരയേദിത്യര്ഥഃ। വാസേ ച ദത്തേ അവശ്യം ഹി അശനം ദാതവ്യമ്। തസ്മാദ്യയാ കയാ ച വിധയാ യേന കേന ച പ്രകാരേണ ബഹ്വന്നം പ്രാപ്നുയാത് ബഹ്വന്നസംഗ്രഹം കുര്യാദിത്യര്ഥഃ। യസ്മാദന്നവന്തോ വിദ്വാംസഃ അഭ്യാഗതായ അന്നാര്ഥിനേ അരാധി സംസിദ്ധമ് അസ്മൈ അന്നമ് ഇത്യാചക്ഷതേ, ന നാസ്തീതി പ്രത്യാഖ്യാനം കുര്വന്തി, തസ്മാച്ച ഹേതോഃ ബഹ്വന്നം പ്രാപ്നുയാദിതി പൂര്വേണ സംബന്ധഃ। അപി ച അന്നദാനസ്യ മാഹാത്മ്യമുച്യതേ -- യഥാ യത്കാലം പ്രയച്ഛത്യന്നമ്, തഥാ തത്കാലമേവ പ്രത്യുപനമതേ। കഥമിതി തദേതദാഹ -- ഏതദ്വൈ അന്നം മുഖതഃ മുഖ്യേ പ്രഥമേ വയസി മുഖ്യയാ വാ വൃത്ത്യാ പൂജാപുരഃസരമഭ്യാഗതായാന്നാര്ഥിനേ രാദ്ധം സംസിദ്ധം പ്രയച്ഛതീതി വാക്യശേഷഃ। തസ്യ കിം ഫലം സ്യാദിതി, ഉച്യതേ -- മുഖതഃ പൂര്വേ വയസി മുഖ്യയാ വാ വൃത്ത്യാ അസ്മൈ അന്നദായ അന്നം രാധ്യതേ; യഥാദത്തമുപതിഷ്ഠത ഇത്യര്ഥഃ। ഏവം മധ്യതോ മധ്യമേ വയസി മധ്യമേന ച ഉപചാരേണ; തഥാ അന്തതഃ അന്തേ വയസി ജഘന്യേന ച ഉപചാരേണ പരിഭവേന തഥൈവാസ്മൈ രാധ്യതേ സംസിധ്യത്യന്നമ്।। യ ഏവം വേദ । ക്ഷേമ ഇതി വാചി । യോഗക്ഷേമ ഇതി പ്രാണാപാനയോഃ । കര്മേതി ഹസ്തയോഃ । ഗതിരിതി പാദയോഃ । വിമുക്തിരിതി പായൌ । ഇതി മാനുഷീഃ സമാജ്ഞാഃ । അഥ ദൈവീഃ । തൃപ്തിരിതി വൃഷ്ടൌ । ബലമിതി വിദ്യുതി

ഭൂമിയെയും ആകാശത്തെയും ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവൻ, ആശ്രയത്തിനായി വരുന്ന ആരെയും ഒരിക്കലും നിരസിക്കരുത്; താമസത്തിനായി വരുന്നവരെ തടയരുത്. താമസത്തിന് അവസരം നൽകിയാൽ, ഭക്ഷണം നൽകേണ്ടതും നിർബന്ധമാണ്. അതുകൊണ്ട്, എങ്ങനെയായാലും ധാരാളം ഭക്ഷ്യം സമ്പാദിക്കണം. ധാന്യസമ്പന്നരായ ജ്ഞാനികൾക്ക്, ഭക്ഷണം തേടുന്ന അതിഥി വന്നാൽ, "അവനു ഭക്ഷണം ഒരുക്കിയിട്ടുണ്ട്" എന്നാണ് പറയുന്നത്; "ഇല്ല" എന്ന് ഒരിക്കലും പറയാറില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ധാരാളം ഭക്ഷ്യം സമ്പാദിക്കണമെന്ന് പറയുന്നത്. ഭക്ഷ്യദാനത്തിന്റെ മഹത്വവും പറയുന്നു: ഒരുവൻ എപ്പോഴാണ് ഭക്ഷ്യം നൽകുന്നത്, അതേ സമയത്ത് തന്നെ അതു തിരിച്ചുകിട്ടും. എങ്ങനെ എന്നാൽ—ഇതാണ് വായിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഭക്ഷ്യം: ജീവിതത്തിലെ ആദ്യകാലത്ത്, ഏറ്റവും നല്ല രീതിയിൽ, ആദരവോടെ, ഭക്ഷണം തേടുന്ന അതിഥിക്ക് നൽകുന്നു. അതിന്റെ ഫലം എന്ത്? ജീവിതത്തിലെ ആദ്യകാലത്ത്, ഏറ്റവും നല്ല രീതിയിൽ, അവനു ഭക്ഷ്യം തിരിച്ചുകിട്ടും. അതുപോലെ, നടുവിൽ—മധ്യവയസ്സിൽ, മിതമായ രീതിയിൽ; അങ്ങനെ, അറ്റത്ത്—വൃദ്ധാവസ്ഥയിൽ, കുറഞ്ഞ രീതിയിലും, അപ്പോഴും ഭക്ഷ്യം തിരിച്ചുകിട്ടും. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ—വാക്കിൽ സുരക്ഷ; ശ്വാസത്തിൽ സമ്പാദ്യവും സംരക്ഷണവും; കൈകളിൽ പ്രവർത്തനം; കാലുകളിൽ സഞ്ചാരം; ഗുദയിൽ മോക്ഷം—ഇവ മനുഷ്യഗുണങ്ങൾ. ദൈവികഗുണങ്ങൾ: മഴയിൽ തൃപ്തി; മിന്നലിൽ ശക്തി—

യ ഏവം വേദ യ ഏവമന്നസ്യ യഥോക്തം മാഹാത്മ്യം വേദ തദ്ദാനസ്യ ച ഫലമ്, തസ്യ യഥോക്തം ഫലമുപനമതേ। ഇദാനീം ബ്രാഹ്മണ ഉപാസനപ്രകാരഃ ഉച്യതേ -- ക്ഷേമ ഇതി വാചി। ക്ഷേമോ നാമ ഉപാത്തപരിരക്ഷണമ്। ബ്രാഹ്മ വാചി ക്ഷേമരൂപേണ പ്രതിഷ്ഠിതമിത്യുപാസ്യമ്। യോഗക്ഷേമ ഇതി, യോഗഃ അനുപാത്തസ്യോപാദാനമ്। തൌ ഹി യോഗക്ഷേമൌ പ്രാണപാനയോഃ ബലവതോഃ സതോര്ഭവതഃ യദ്യപി, തഥാപി ന പ്രാണാപാനനിമിത്താവേവ; കിം തര്ഹി, ബ്രാഹ്മനിമിത്തൌ। തസ്മാദ്ബ്രാഹ്മ യോഗക്ഷേമാത്മനാ പ്രാണാപാനയോഃ പ്രതിഷ്ഠിതമിത്യുപാസ്യമ്। ഏവമുത്തരേഷ്വന്യേഷു തേന തേന ആത്മനാ ബ്രാഹ്മൈവോപാസ്യമ്। കര്മണോ ബ്രാഹ്മനിര്വത്ര്യത്വാത് ഹസ്തയോഃ കര്മാത്മനാ ബ്രാഹ്മ പ്രതിഷ്ഠിതമിത്യുപാസ്യമ്। ഗതിരിതി പാദയോഃ। വിമുക്തിരിതി പായൌ। ഇത്യേതാ മാനുഷീഃ മനുഷ്യേഷു ഭവാ മാനുഷ്യാഃ സമാജ്ഞാഃ, ആധ്യാത്മിക്യഃ സമാജ്ഞാ ജ്ഞാനാനി വിജ്ഞാനാന്യുപാസനാനീത്യര്ഥഃ। അഥ അനന്തരം ദൈവീഃ ദൈവ്യഃ ദേവേഷു ഭവാഃ സമാജ്ഞാ ഉച്യന്തേ। തൃപ്തിരിതി വൃഷ്ടൌ। വൃഷ്ടേരന്നാദിദ്വാരേണ തൃപ്തിഹേതുത്വാദ്ബ്രാഹ്മൈവ തൃപ്ത്യാത്മനാ വൃഷ്ടൌ വ്യവസ്ഥിതമിത്യുപാസ്യമ്; തഥാ അന്യേഷു തേന തേനാത്മനാ ബ്രാഹ്മൈവോപാസ്യമ്। തഥാ ബലരൂപേണ വിദ്യുതി।। യശ ഇതി പശുഷു । ജ്യോതിരിതി നക്ഷത്രേഷു । പ്രജാതിരമൃതമാനന്ദ ഇത്യുപസ്ഥേ । സര്വമിത്യാകാശേ । തത്പ്രതിഷ്ഠേത്യുപാസീത । പ്രതിഷ്ഠാവാന് ഭവതി । തന്മഹ ഇത്യുപാസീത । മഹാന്ഭവതി । തന്മന ഇത്യുപാസീത । മാനവാന്ഭവതി

ഇങ്ങനെ ആരെങ്കിലും ഭക്ഷ്യത്തിന്റെ മഹത്വവും, ദാനത്തിന്റെ ഫലവും അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, അവന് അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും. ഇപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്റെ ധ്യാനരീതി പറയുന്നു: വാക്കിൽ സുരക്ഷ—സമ്പാദിച്ചതു സംരക്ഷിക്കുന്നത്; വാക്കിൽ ബ്രഹ്മം സുരക്ഷരൂപത്തിൽ ധ്യാനിക്കണം. ശ്വാസത്തിൽ സമ്പാദ്യവും സംരക്ഷണവും—ഇവ രണ്ടും ശ്വാസത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും, അതിനാൽ മാത്രം അല്ല, ബ്രഹ്മം എന്നതായാണ് ധ്യാനിക്കേണ്ടത്. കൈകളിൽ പ്രവർത്തനം; കാലുകളിൽ സഞ്ചാരം; ഗുദയിൽ മോക്ഷം—ഇവ മനുഷ്യഗുണങ്ങൾ, അകത്തുള്ള ജ്ഞാനവും ധ്യാനവുമാണ്. ദൈവികഗുണങ്ങൾ: മഴയിൽ തൃപ്തി—മഴ ഭക്ഷ്യത്തിലൂടെ തൃപ്തിക്ക് കാരണമാകുന്നതുകൊണ്ട്, മഴയിൽ ബ്രഹ്മം തൃപ്തിരൂപത്തിൽ ധ്യാനിക്കണം; അങ്ങനെ, മിന്നലിൽ ശക്തി. പശുക്കളിൽ കീർത്തി; നക്ഷത്രങ്ങളിൽ പ്രകാശം; ഗർഭേന്ദ്രിയത്തിൽ സന്താനവും അമൃതവും ആനന്ദവും; ആകാശത്തിൽ സകലവും. അതിനെ അടിസ്ഥാനമെന്നു ധ്യാനിക്കണം; അടിസ്ഥാനഗുണം ധ്യാനിച്ചാൽ, അവൻ ഉറച്ചവനാകും. അതിനെ മഹത്വം എന്നതായും ധ്യാനിക്കണം; മഹത്തായവനാകും. അതിനെ മനസ്സ് എന്നതായും ധ്യാനിക്കണം; മനസ്സു സമ്പന്നനാകും.

യശോരൂപേണ പശുഷു। ജ്യോതിരൂപേണ നക്ഷത്രേഷു। പ്രജാതിഃ അമൃതമ് അമൃതത്വപ്രാപ്തിഃ പുത്രേണ ഋണവിമോക്ഷദ്വാരേണ ആനന്ദഃ സുഖമിത്യേതത്സര്വമുപസ്ഥനിമിത്തം ബ്രാഹ്മൈവ അനേനാത്മനാ ഉപസ്ഥേ പ്രതിഷ്ഠിതമിത്യുപാസ്യമ്। സര്വം ഹി ആകാശേ പ്രതിഷ്ഠിതമ്; അതോ യത്സര്വമാകാശേ തദ്ബ്രാഹ്മൈവേത്യുപാസ്യമ്; തച്ചാകാശം ബ്രാഹ്മൈവ। തസ്മാത് തത് സര്വസ്യ പ്രതിഷ്ഠേത്യുപാസീത। പ്രതിഷ്ഠാഗുണോപാസനാത് പ്രതിഷ്ഠാവാന് ഭവതി। ഏവം സര്വേഷ്വപി। യദ്യത്രാധിഗതം ഫലമ്, തത് ബ്രാഹ്മൈവ; തദുപാസനാംത്തദ്വാന്ഭവതീതി ദ്രഷ്ടവ്യമ്; ശ്രുത്യന്തരാച്ച -- ' തം യഥാ യഥോപാസതേ തദേവ ഭവതി ' ഇതി। തന്മഹ ഇത്യുപാസീത। മഹഃ മഹത്ത്വഗുണവത് തദുപാസീത। മഹാന്ഭവതി ഇത്യുപാസീത। മനനം മനഃ। മാനവാന്ഭവതി മനനസമര്ഥോ ഭവതി।। തന്നമ ഇത്യുപാസീത । നമ്യന്തേഽസ്മൈ കാമാഃ । തദ്ബ്രഹ്മേത്യുപാസീത । ബ്രഹ്മവാന്ഭവതി । തദ്ബ്രഹ്മണഃ പരിമര ഇത്യുപാസീത । പര്യേണ മ്രിയന്തേ ദ്വിഷന്തഃ സപത്നാഃ । പരി യേഽപ്രിയാ ഭ്രാതൃവ്യാഃ । സ യശ്ചായം പുരുഷേ । യശ്ചാസാവാദിത്യേ । സ ഏകഃ

പശുക്കളിൽ കീർത്തി; നക്ഷത്രങ്ങളിൽ പ്രകാശം; ഗർഭേന്ദ്രിയത്തിൽ സന്താനവും അമൃതവും ആനന്ദവും—ഇവയൊക്കെയും ബ്രഹ്മം ആ സ്ഥാനങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതമായതായാണ് ധ്യാനിക്കേണ്ടത്. എല്ലാം ആകാശത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്; അതുകൊണ്ട്, ആകാശത്തിൽ ഉള്ളതെല്ലാം ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്, അങ്ങനെ ധ്യാനിക്കണം; ആകാശം തന്നെ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്. അതിനാൽ, അതിനെ എല്ലായിടത്തും അടിസ്ഥാനമെന്നു ധ്യാനിക്കണം; അടിസ്ഥാനഗുണം ധ്യാനിച്ചാൽ, അവൻ ഉറച്ചവനാകും. അങ്ങനെ, എല്ലായിടത്തും, ലഭിക്കുന്ന ഫലം ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്; അങ്ങനെ ധ്യാനിച്ചാൽ, അതിന്റെ ഫലം ലഭിക്കും. മറ്റൊരു ശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: "ഏത് രീതിയിൽ ധ്യാനിച്ചാലും, അതായിരിക്കും അവൻ." അതിനെ മഹത്വം എന്നതായും ധ്യാനിക്കണം; മഹത്തായവനാകും. അതിനെ മനസ്സ് എന്നതായും ധ്യാനിക്കണം; മനനശക്തി സമ്പന്നനാകും. അതിനെ നമസ്കാരം എന്നതായും ധ്യാനിക്കണം; അവന്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ അവനു കീഴടങ്ങും. അതിനെ ബ്രഹ്മം എന്നതായും ധ്യാനിക്കണം; ബ്രഹ്മം സമ്പന്നനാകും. അതിനെ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സംഹാരം എന്നതായും ധ്യാനിക്കണം; ശത്രുക്കളും എതിരാളികളും നശിക്കും. മനുഷ്യനിലെയും സൂര്യനിലെയും ബ്രഹ്മം ഒരേ ഒന്നാണ്.

തന്നമ ഇത്യുപാസീത നമനം നമഃ നമനഗുണവത് തദുപാസീത। നമ്യന്തേ പ്രഹ്വീഭവന്തി അസ്മൈ ഉപാസിത്രേ കാമാഃ കാമ്യന്ത ഇതി ഭോഗ്യാ വിഷയാ ഇത്യര്ഥഃ। തദ്ബ്രാഹ്മേത്യുപാസീത। ബ്രാഹ്മ പരിബൃഢതമമിത്യുപാസീത। ബ്രാഹ്മവാന് തദ്ഗുണോ ഭവതി। തദ്ബ്രാഹ്മണഃ പരിമര ഇത്യുപാസീത ബ്രാഹ്മണഃ പരിമരഃ പരിമ്രിയന്തേഽസ്മിന്പഞ്ച ദേവതാ വിദ്യുദ്വൃഷ്ടിശ്ചന്ദ്രമാ ആദിത്യോഽഗ്നിരിത്യേതാഃ। അതഃ വായുഃ പരിമരഃ, ശ്രുത്യന്തരപ്രസിദ്ധേഃ। സ ഏവായം വായുരാകാശേനാനന്യ ഇത്യാകാശോ ബ്രാഹ്മണഃ പരിമരഃ; തസ്മാദാകാശം വായ്വാത്മാനം ബ്രാഹ്മണഃ പരിമര ഇത്യുപാസീത। ഏനമ് ഏവവിദം പ്രതിസ്പര്ധിനോ ദ്വിഷന്തഃ; അദ്വിഷന്തോഽപി സപത്നാ യതോ ഭവന്തി, അതോ വിശേഷ്യന്തേ ദ്വിഷന്തഃ; സപത്നാ ഇതി। ഏനം ദ്വിഷന്തഃ സപത്നാഃ തേ പരിമ്രിയന്തേ പ്രാണാന് ജഹതി। കിം ച, യേ ച അപ്രിയാ അസ്യ ഭ്രാതൃവ്യാ അദ്വിഷന്തോഽപി തേ ച പരിമ്രിയന്തേ।। 'പ്രാണോ വാ അന്നം ശരീരമന്നാദമ് ' ഇത്യാരഭ്യ ആകാശാന്തസ്യ കാര്യസ്യൈവ അന്നാന്നാദത്വമുക്തമ്। ഉക്തം നാമ -- കിം തേന? തേനൈതത്സിദ്ധം ഭവതി -- കാര്യവിഷയ ഏവ ഭോജ്യഭോക്തൃത്വകൃതഃ സംസാരഃ, ന ത്വാത്മനീതി। ആത്മനി തു ഭ്രാന്ത്യാ ഉപചര്യതേ। നന്വാത്മാപി പരമാത്മനഃ കാര്യമ്, തതോ യുക്തഃ തസ്യ സംസാര ഇതി; ന, അസംസാരിണ ഏവ പ്രവേശശ്രുതേഃ। 'തത്സൃഷ്ട്വാ തദേവാനുപ്രാവിശത് ' ഇത്യാകാശാദികാരണസ്യ ഹി അസംസാരിണ ഏവ പരമാത്മനഃ കാര്യേഷ്വനുപ്രവേശഃ ശ്രൂയതേ। തസ്മാത്കാര്യാനുപ്രവിഷ്ടോ ജീവ ആത്മാ പര ഏവ അസംസാരീ; സൃഷ്ട്വാ അനുപ്രാവിശദിതി സമാനകര്തൃത്വോപപത്തേശ്ച। സര്ഗപ്രവേശക്രിയയോശ്ചൈകശ്ചേത്കര്താ, തതഃ ക്ത്വാപ്രത്യയോ യുക്തഃ। പ്രവിഷ്ടസ്യ തു ഭാവാന്തരാപത്തിരിതി ചേത്, ന; പ്രവേശസ്യാന്യാര്ഥത്വേന പ്രത്യാഖ്യാതത്വാത്। 'അനേന ജീവേന ' ഇതി വിശേഷശ്രുതേഃ ധര്മാന്തരേണാനുപ്രവേശ ഇതി ചേത്, ന; 'തത്സത്യമ് ''സ ആത്മാ ''തത്ത്വമസി ' ഇതി സാമാനാധികരണ്യാത്। ദൃഷ്ടം ജീവസ്യ സംസാരിത്വമിതി ചേത്, ന; ഉപലബ്ധുരനുപലഭ്യത്വാത്। സംസാരധര്മാവിശിഷ്ട ആത്മോപലഭ്യത ഇതി ചേത്, ന; ധര്മാണാം ധര്മിണോഽവ്യതിരേകാത് കര്മത്വാനുപപത്തേഃ। ഉഷ്ണപ്രകാശയോര്ദാഹ്രപ്രകാശ്യത്വാനുപപത്തിവത് ത്രാസാദിദര്ശനാദ്ദുഃഖിത്വാദ്യനുമീയത ഇതി ചേത്, ന; ത്രാസാദേര്ദുഃഖസ്യ ച ഉപലഭ്യമാനത്വാത് നോപലബ്ധൃധര്മത്വമ്। കാപിലകാണാദാദിതര്കശാസ്ത്രവിരോധ ഇതി ചേത്, ന; തേഷാം മൂലാഭാവേ വേദവിരോധേ ച ഭ്രാന്തത്വോപപത്തേഃ। ശ്രുത്യുപപത്തിഭ്യാം ച സിദ്ധമ് ആത്മനോഽസംസാരിത്വമ്, ഏകത്വാച്ച। കഥമേകത്വമിതി, ഉച്യതേ -- സ യശ്ചായം പുരുഷേ യശ്ചാസാവാദിത്യേ സ ഏകഃ ഇത്യേവമാദി പൂര്വവത്സര്വമ്।। സ യ ഏവംവിത് । അസ്മാല്ലോകാത്പ്രേത്യ । ഏതമന്നമയമാത്മാനമുപസങ്ക്രമ്യ । ഏതം പ്രാണമയമാത്മാനമുപസങ്ക്രമ്യ । ഏതം മനോമയമാത്മാനമുപസങ്ക്രമ്യ । ഏതം വിജ്ഞാനമയമാത്മാനമുപസങ്ക്രമ്യ । ഏതമാനന്ദമയമാത്മാനമുപസങ്ക്രമ്യ । ഇമാഁല്ലോകന്കാമാന്നീ കാമരൂപ്യനുസഞ്ചരന് । ഏതത് സാമ ഗായന്നാസ്തേ । ഹാ 3 വു ഹാ 3 വു ഹാ 3 വു

നമസ്കാരം എന്നതായും ധ്യാനിക്കണം—നമസ്കാരഗുണം, അതാണ് ധ്യാനിക്കേണ്ടത്; ആഗ്രഹങ്ങൾ അവനു കീഴടങ്ങും, അതായത് ഇഷ്ടങ്ങൾ അവനു ലഭിക്കും. ബ്രഹ്മം എന്നതായും ധ്യാനിക്കണം—ബ്രഹ്മം ഏറ്റവും ഉന്നതമായത്. ബ്രഹ്മഗുണങ്ങൾ അവനിൽ ലഭിക്കും. ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സംഹാരം എന്നതായും ധ്യാനിക്കണം—അത് അഞ്ചു ദേവതകൾ—മിന്നൽ, മഴ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ, അഗ്നി—ഇവയിൽ ലയിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട്, വായു ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സംഹാരമാണ്, മറ്റൊരു ശാസ്ത്രത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെ. ഈ വായു, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യാസമില്ലാത്തത്, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സംഹാരമാണ്; അതിനാൽ, വായുവിന്റെ ആത്മാവായ ആകാശം ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സംഹാരമെന്നു ധ്യാനിക്കണം. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവനെ എതിരാളികളും ശത്രുക്കളും പരാജയപ്പെടും; അവൻ ഇഷ്ടമല്ലാത്തവരും—even ശത്രുക്കളല്ലാത്തവരും—നശിക്കും. "ശ്വാസം ഭക്ഷ്യമാണ്, ശരീരം ഭക്ഷണത്തിന്റെ ആസ്വാദകനാണ്" എന്നതിൽ തുടങ്ങി ആകാശം വരെ, ഫലങ്ങൾക്കുള്ള ഭക്ഷ്യ-ഭോക്തൃബന്ധം മാത്രമാണ് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ഇതിൽ നിന്ന് തെളിയുന്നത്, അനുഭവവും അനുഭവിക്കുന്നവനും ഫലങ്ങൾക്കാണ്, ആത്മാവിന് അല്ല. ആത്മാവിൽ ഈ ബന്ധം ഭ്രമവശാൽ മാത്രം പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ആത്മാവും പരമാത്മാവിന്റെ ഫലമാണല്ലോ, അതിനാൽ അതിനും അനുഭവം ഉണ്ടാകുമോ? അല്ല, കാരണം പരമാത്മാവ് ഫലങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചാലും, അവൻ അസംസാരിയാണ്, ശാസ്ത്രത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെ: "അത് സൃഷ്ടിച്ചശേഷം അതിൽ പ്രവേശിച്ചു." അതിനാൽ, ജീവാത്മാവ് ഫലങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചാലും, അവൻ പരമാത്മാവാണ്, അസംസാരി. സൃഷ്ടാവും പ്രവേശകനും ഒരാളാണ്. പ്രവേശനം അവസ്ഥമാറ്റമാണെന്നു പറഞ്ഞാൽ, അതല്ല; പ്രവേശനം മറ്റൊരു അർത്ഥത്തിലാണ്. പ്രവേശനം വേറെ ഗുണത്തോടെയാണെന്നു പറഞ്ഞാൽ, അതുമല്ല; "അത് സത്യം, അത് ആത്മാവ്, അതാണ് ത്വം" എന്നതിൽ ഏകത്വം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ജീവൻ സംസാരിയാണെന്നു കാണുന്നുവെന്നു പറഞ്ഞാൽ, അതുമല്ല; കാണുന്നവൻ കാണപ്പെടുന്നില്ല. ആത്മാവ് സംസാരഗുണങ്ങളോടെയാണെന്നു പറഞ്ഞാൽ, അതുമല്ല; ഗുണങ്ങൾ ധാരകനെ വിട്ട് നിലനിൽക്കില്ല. ഭയം, ദു:ഖം എന്നിവ ഫലങ്ങളിൽ നിന്ന് അനുമാനിക്കാമെന്നു പറഞ്ഞാൽ, അതുമല്ല; ഭയവും ദു:ഖവും നേരിട്ട് അനുഭവപ്പെടുന്നതാണ്, കാണുന്നവന്റെ ഗുണം അല്ല. മറ്റു തർക്കശാസ്ത്രങ്ങളോട് വിരുദ്ധമാണെന്നു പറഞ്ഞാൽ, അതുമല്ല; അവയ്ക്ക് അടിസ്ഥാനമില്ല, വേദവിരുദ്ധമാണ്, അതിനാൽ അവ ഭ്രാന്താണ്. ശാസ്ത്രത്തിലും തർക്കത്തിലും ആത്മാവിന്റെ അസംസാരിത്വവും ഏകത്വവും തെളിയുന്നു. ഈ ഏകത്വം എങ്ങനെ? "മനുഷ്യനിലെയും സൂര്യനിലെയും ബ്രഹ്മം ഒരേ ഒന്നാണ്" എന്നതുപോലെ. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ, ഈ ലോകം വിട്ട്, അന്നമയാത്മാവിൽ പ്രവേശിച്ച്, പ്രാണമയാത്മാവിൽ പ്രവേശിച്ച്, മനോമയാത്മാവിൽ പ്രവേശിച്ച്, വിജ്ഞാനമയാത്മാവിൽ പ്രവേശിച്ച്, ആനന്ദമയാത്മാവിൽ പ്രവേശിച്ച്, ഈ ലോകങ്ങളിൽ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും എല്ലാ രൂപത്തിലും അനുഭവിച്ച്, ഈ സാമഗാനം പാടിക്കൊണ്ട് ഇരിക്കുന്നു: "ഹാ 3 വു, ഹാ 3 വു, ഹാ 3 വു."

അഹമന്നമഹമന്നമഹമന്നമ് । അഹമന്നാദോ3ഽഹമന്നാദോ3ഽഅഹമന്നാദഃ । അഹഁശ്ലോകകൃദഹഁശ്ലോകകൃദഹഁശ്ലോകകൃത് । അഹമസ്മി പ്രഥമജാ ഋതാ3സ്യ । പൂര്വം ദേവേഭ്യോഽമൃതസ്യ നാ3ഭായി । യോ മാ ദദാതി സ ഇദേവ മാ3ഽഽവാഃ । അഹമന്നമന്നമദന്തമാ3ദ്മി । അഹം വിശ്വം ഭുവനമഭ്യഭവാ3മ് । സുവര്ണജ്യോതീഃ । യ ഏവം വേദ । ഇത്യുപനിഷത്

ഞാനാണ് ഭക്ഷ്യം, ഞാനാണ് ഭക്ഷ്യം, ഞാനാണ് ഭക്ഷ്യം; ഞാനാണ് ഭക്ഷണത്തിന്റെ ആസ്വാദകൻ, ഞാനാണ് ഭക്ഷണത്തിന്റെ ആസ്വാദകൻ, ഞാനാണ് ഭക്ഷണത്തിന്റെ ആസ്വാദകൻ; ഞാനാണ് ശ്ലോകം രചിക്കുന്നവൻ, ഞാനാണ് ശ്ലോകം രചിക്കുന്നവൻ, ഞാനാണ് ശ്ലോകം രചിക്കുന്നവൻ. ഞാനാണ് സത്യത്തിന്റെ ആദ്യജന്മം; ദേവന്മാരെക്കാൾ മുമ്പ്, അമൃതത്തിന്റെ നാഭിയിൽ ഞാൻ ഉണ്ടായിരുന്നത്. ആരെങ്കിലും എന്നെ നൽകുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ തന്നെ എന്നെ സംരക്ഷിക്കും. ഞാൻ ഭക്ഷ്യമായിട്ട്, ഭക്ഷണത്തിന്റെ ആസ്വാദകനെയും ആസ്വദിക്കുന്നു. ഞാൻ ഈ ലോകം മുഴുവൻ ഉൾക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഞാൻ സൂര്യപ്രകാശംപോലെ ദീപ്തിയുള്ളവൻ. ഇങ്ങനെ ആരെങ്കിലും അറിയുന്നുവെങ്കിൽ—ഇതാണ് ഉപനിഷത്ത്.