Taittiriya Upanishad

Taittiriya Upanishad · Vedha360

ತಥಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾಕಾಶೋಪಾಸಕಸ್ಯ ವಸತೌ ವಸತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಕಂಚನ ಕಂಚಿದಪಿ ನ ಪ್ರತ್ಯಾಚಕ್ಷೀತ, ವಸತ್ಯರ್ಥಮಾಗತಂ ನ ನಿವಾರಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ। ವಾಸೇ ಚ ದತ್ತೇ ಅವಶ್ಯಂ ಹಿ ಅಶನಂ ದಾತವ್ಯಮ್। ತಸ್ಮಾದ್ಯಯಾ ಕಯಾ ಚ ವಿಧಯಾ ಯೇನ ಕೇನ ಚ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಬಹ್ವನ್ನಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ ಬಹ್ವನ್ನಸಂಗ್ರಹಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಯಸ್ಮಾದನ್ನವನ್ತೋ ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಅಭ್ಯಾಗತಾಯ ಅನ್ನಾರ್ಥಿನೇ ಅರಾಧಿ ಸಂಸಿದ್ಧಮ್ ಅಸ್ಮೈ ಅನ್ನಮ್ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ, ನ ನಾಸ್ತೀತಿ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಹೇತೋಃ ಬಹ್ವನ್ನಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದಿತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಬನ್ಧಃ। ಅಪಿ ಚ ಅನ್ನದಾನಸ್ಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮುಚ್ಯತೇ -- ಯಥಾ ಯತ್ಕಾಲಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತ್ಯನ್ನಮ್, ತಥಾ ತತ್ಕಾಲಮೇವ ಪ್ರತ್ಯುಪನಮತೇ। ಕಥಮಿತಿ ತದೇತದಾಹ -- ಏತದ್ವೈ ಅನ್ನಂ ಮುಖತಃ ಮುಖ್ಯೇ ಪ್ರಥಮೇ ವಯಸಿ ಮುಖ್ಯಯಾ ವಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಪೂಜಾಪುರಃಸರಮಭ್ಯಾಗತಾಯಾನ್ನಾರ್ಥಿನೇ ರಾದ್ಧಂ ಸಂಸಿದ್ಧಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತೀತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ। ತಸ್ಯ ಕಿಂ ಫಲಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ, ಉಚ್ಯತೇ -- ಮುಖತಃ ಪೂರ್ವೇ ವಯಸಿ ಮುಖ್ಯಯಾ ವಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಅಸ್ಮೈ ಅನ್ನದಾಯ ಅನ್ನಂ ರಾಧ್ಯತೇ; ಯಥಾದತ್ತಮುಪತಿಷ್ಠತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ಏವಂ ಮಧ್ಯತೋ ಮಧ್ಯಮೇ ವಯಸಿ ಮಧ್ಯಮೇನ ಚ ಉಪಚಾರೇಣ; ತಥಾ ಅನ್ತತಃ ಅನ್ತೇ ವಯಸಿ ಜಘನ್ಯೇನ ಚ ಉಪಚಾರೇಣ ಪರಿಭವೇನ ತಥೈವಾಸ್ಮೈ ರಾಧ್ಯತೇ ಸಂಸಿಧ್ಯತ್ಯನ್ನಮ್।। ಯ ಏವಂ ವೇದ । ಕ್ಷೇಮ ಇತಿ ವಾಚಿ । ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಯೋಃ । ಕರ್ಮೇತಿ ಹಸ್ತಯೋಃ । ಗತಿರಿತಿ ಪಾದಯೋಃ । ವಿಮುಕ್ತಿರಿತಿ ಪಾಯೌ । ಇತಿ ಮಾನುಷೀಃ ಸಮಾಜ್ಞಾಃ । ಅಥ ದೈವೀಃ । ತೃಪ್ತಿರಿತಿ ವೃಷ್ಟೌ । ಬಲಮಿತಿ ವಿದ್ಯುತಿ

ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವನಿಗೆ ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದ ಯಾರನ್ನೂ ನಿರಾಕರಿಸಬಾರದು; ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದಾಗ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅನ್ನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲಾದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಅನ್ನವನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು. ಯಾರು ಅನ್ನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಅವರಿಗೆ ಅನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದ ಅತಿಥಿಗೆ 'ಅವನಿಗೆ ಅನ್ನ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, 'ಇಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಅನ್ನವನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು. ಅನ್ನವನ್ನು ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೋ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಮರಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ—ಬಾಯಿಯಿಂದ, ಜೀವನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಅತಿಥಿಗೆ ಅನ್ನವನ್ನು ಕೊಡುವುದು; ಫಲವೇನೆಂದರೆ, ಅವನಿಗೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮಧ್ಯವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕಡಿಮೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ—even ಆಗ್ಯೂ ಅನ್ನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ—ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮ; ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ; ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ; ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಚಲನೆ; ಪಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯು—ಇವು ಮಾನವ ಗುಣಗಳು. ಈಗ ದೈವೀ ಗುಣಗಳು: ಮಳೆಯಲ್ಲಿದೆ ತೃಪ್ತಿ; ಮಿಂಚಿನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ—

ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯ ಏವಮನ್ನಸ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಂ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ವೇದ ತದ್ದಾನಸ್ಯ ಚ ಫಲಮ್, ತಸ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಂ ಫಲಮುಪನಮತೇ। ಇದಾನೀಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪಾಸನಪ್ರಕಾರಃ ಉಚ್ಯತೇ -- ಕ್ಷೇಮ ಇತಿ ವಾಚಿ। ಕ್ಷೇಮೋ ನಾಮ ಉಪಾತ್ತಪರಿರಕ್ಷಣಮ್। ಬ್ರಾಹ್ಮ ವಾಚಿ ಕ್ಷೇಮರೂಪೇಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮಿತ್ಯುಪಾಸ್ಯಮ್। ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಇತಿ, ಯೋಗಃ ಅನುಪಾತ್ತಸ್ಯೋಪಾದಾನಮ್। ತೌ ಹಿ ಯೋಗಕ್ಷೇಮೌ ಪ್ರಾಣಪಾನಯೋಃ ಬಲವತೋಃ ಸತೋರ್ಭವತಃ ಯದ್ಯಪಿ, ತಥಾಪಿ ನ ಪ್ರಾಣಾಪಾನನಿಮಿತ್ತಾವೇವ; ಕಿಂ ತರ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮನಿಮಿತ್ತೌ। ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಾತ್ಮನಾ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಯೋಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮಿತ್ಯುಪಾಸ್ಯಮ್। ಏವಮುತ್ತರೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ತೇನ ತೇನ ಆತ್ಮನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೈವೋಪಾಸ್ಯಮ್। ಕರ್ಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮನಿರ್ವತ್ರ್ಯತ್ವಾತ್ ಹಸ್ತಯೋಃ ಕರ್ಮಾತ್ಮನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮಿತ್ಯುಪಾಸ್ಯಮ್। ಗತಿರಿತಿ ಪಾದಯೋಃ। ವಿಮುಕ್ತಿರಿತಿ ಪಾಯೌ। ಇತ್ಯೇತಾ ಮಾನುಷೀಃ ಮನುಷ್ಯೇಷು ಭವಾ ಮಾನುಷ್ಯಾಃ ಸಮಾಜ್ಞಾಃ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ್ಯಃ ಸಮಾಜ್ಞಾ ಜ್ಞಾನಾನಿ ವಿಜ್ಞಾನಾನ್ಯುಪಾಸನಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ। ಅಥ ಅನನ್ತರಂ ದೈವೀಃ ದೈವ್ಯಃ ದೇವೇಷು ಭವಾಃ ಸಮಾಜ್ಞಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ। ತೃಪ್ತಿರಿತಿ ವೃಷ್ಟೌ। ವೃಷ್ಟೇರನ್ನಾದಿದ್ವಾರೇಣ ತೃಪ್ತಿಹೇತುತ್ವಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮೈವ ತೃಪ್ತ್ಯಾತ್ಮನಾ ವೃಷ್ಟೌ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮಿತ್ಯುಪಾಸ್ಯಮ್; ತಥಾ ಅನ್ಯೇಷು ತೇನ ತೇನಾತ್ಮನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೈವೋಪಾಸ್ಯಮ್। ತಥಾ ಬಲರೂಪೇಣ ವಿದ್ಯುತಿ।। ಯಶ ಇತಿ ಪಶುಷು । ಜ್ಯೋತಿರಿತಿ ನಕ್ಷತ್ರೇಷು । ಪ್ರಜಾತಿರಮೃತಮಾನನ್ದ ಇತ್ಯುಪಸ್ಥೇ । ಸರ್ವಮಿತ್ಯಾಕಾಶೇ । ತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠೇತ್ಯುಪಾಸೀತ । ಪ್ರತಿಷ್ಠಾವಾನ್ ಭವತಿ । ತನ್ಮಹ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ । ಮಹಾನ್ಭವತಿ । ತನ್ಮನ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ । ಮಾನವಾನ್ಭವತಿ

ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅನ್ನದ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ದಾನದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಫಲವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಧ್ಯಾನ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ: ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮ—ಅಂದರೆ ಪಡೆದದ್ದನ್ನು ಕಾಯುವುದು; ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ—ಅಂದರೆ ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಕಾಯುವುದು; ಈ ಎರಡನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ, ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಚಲನೆ, ಪಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿ—ಇವು ಮಾನವ ಗುಣಗಳು, ಅಂತರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಗಳು. ಈಗ ದೈವೀ ಗುಣಗಳು: ಮಳೆಯಲ್ಲಿದೆ ತೃಪ್ತಿ—ಮಳೆಯ ಮೂಲಕ ಅನ್ನ, ಅನ್ನದಿಂದ ತೃಪ್ತಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿ ಮಳೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಿಂಚಿನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ. ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು; ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು; ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಅಮೃತತ್ವ ಮತ್ತು ಆನಂದ; ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ. ಅದನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಆಧಾರದ ಗುಣವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೆ ಆಧಾರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮಹತ್ವವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಮಹತ್ವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಮನಸ್ಸಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಯಶೋರೂಪೇಣ ಪಶುಷು। ಜ್ಯೋತಿರೂಪೇಣ ನಕ್ಷತ್ರೇಷು। ಪ್ರಜಾತಿಃ ಅಮೃತಮ್ ಅಮೃತತ್ವಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಪುತ್ರೇಣ ಋಣವಿಮೋಕ್ಷದ್ವಾರೇಣ ಆನನ್ದಃ ಸುಖಮಿತ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಮುಪಸ್ಥನಿಮಿತ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೈವ ಅನೇನಾತ್ಮನಾ ಉಪಸ್ಥೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮಿತ್ಯುಪಾಸ್ಯಮ್। ಸರ್ವಂ ಹಿ ಆಕಾಶೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್; ಅತೋ ಯತ್ಸರ್ವಮಾಕಾಶೇ ತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮೈವೇತ್ಯುಪಾಸ್ಯಮ್; ತಚ್ಚಾಕಾಶಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೈವ। ತಸ್ಮಾತ್ ತತ್ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇತ್ಯುಪಾಸೀತ। ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಗುಣೋಪಾಸನಾತ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾವಾನ್ ಭವತಿ। ಏವಂ ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ। ಯದ್ಯತ್ರಾಧಿಗತಂ ಫಲಮ್, ತತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮೈವ; ತದುಪಾಸನಾಂತ್ತದ್ವಾನ್ಭವತೀತಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್; ಶ್ರುತ್ಯನ್ತರಾಚ್ಚ -- ' ತಂ ಯಥಾ ಯಥೋಪಾಸತೇ ತದೇವ ಭವತಿ ' ಇತಿ। ತನ್ಮಹ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ। ಮಹಃ ಮಹತ್ತ್ವಗುಣವತ್ ತದುಪಾಸೀತ। ಮಹಾನ್ಭವತಿ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ। ಮನನಂ ಮನಃ। ಮಾನವಾನ್ಭವತಿ ಮನನಸಮರ್ಥೋ ಭವತಿ।। ತನ್ನಮ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ । ನಮ್ಯನ್ತೇಽಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಃ । ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯುಪಾಸೀತ । ಬ್ರಹ್ಮವಾನ್ಭವತಿ । ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಿಮರ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ । ಪರ್ಯೇಣ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ದ್ವಿಷನ್ತಃ ಸಪತ್ನಾಃ । ಪರಿ ಯೇಽಪ್ರಿಯಾ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾಃ । ಸ ಯಶ್ಚಾಯಂ ಪುರುಷೇ । ಯಶ್ಚಾಸಾವಾದಿತ್ಯೇ । ಸ ಏಕಃ

ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಾಗಿ; ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಾಗಿ; ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಅಮೃತತ್ವ ಮತ್ತು ಆನಂದವಾಗಿ—ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲವೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವುದೆಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮವೇ, ಹಾಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಆಕಾಶವೇ ಬ್ರಹ್ಮ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲದರ ಆಧಾರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಆಧಾರದ ಗುಣವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೆ ಆಧಾರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮವೇ; ಆ ಧ್ಯಾನದ ಫಲವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. 'ಯಾವುದನ್ನು ಹೇಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ' ಎಂಬ ಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ಅದನ್ನು ಮಹತ್ವವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಮಹತ್ವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಮನನಶಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ನಮಸ್ಕಾರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳು ವಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಶವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಶತ್ರುಗಳು ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪುರುಷನಲ್ಲಿರುವವನು ಮತ್ತು ಆ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವವನು ಒಬ್ಬನೇ.

ತನ್ನಮ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ ನಮನಂ ನಮಃ ನಮನಗುಣವತ್ ತದುಪಾಸೀತ। ನಮ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರಹ್ವೀಭವನ್ತಿ ಅಸ್ಮೈ ಉಪಾಸಿತ್ರೇ ಕಾಮಾಃ ಕಾಮ್ಯನ್ತ ಇತಿ ಭೋಗ್ಯಾ ವಿಷಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮೇತ್ಯುಪಾಸೀತ। ಬ್ರಾಹ್ಮ ಪರಿಬೃಢತಮಮಿತ್ಯುಪಾಸೀತ। ಬ್ರಾಹ್ಮವಾನ್ ತದ್ಗುಣೋ ಭವತಿ। ತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪರಿಮರ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪರಿಮರಃ ಪರಿಮ್ರಿಯನ್ತೇಽಸ್ಮಿನ್ಪಞ್ಚ ದೇವತಾ ವಿದ್ಯುದ್ವೃಷ್ಟಿಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಆದಿತ್ಯೋಽಗ್ನಿರಿತ್ಯೇತಾಃ। ಅತಃ ವಾಯುಃ ಪರಿಮರಃ, ಶ್ರುತ್ಯನ್ತರಪ್ರಸಿದ್ಧೇಃ। ಸ ಏವಾಯಂ ವಾಯುರಾಕಾಶೇನಾನನ್ಯ ಇತ್ಯಾಕಾಶೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪರಿಮರಃ; ತಸ್ಮಾದಾಕಾಶಂ ವಾಯ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪರಿಮರ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ। ಏನಮ್ ಏವವಿದಂ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿನೋ ದ್ವಿಷನ್ತಃ; ಅದ್ವಿಷನ್ತೋಽಪಿ ಸಪತ್ನಾ ಯತೋ ಭವನ್ತಿ, ಅತೋ ವಿಶೇಷ್ಯನ್ತೇ ದ್ವಿಷನ್ತಃ; ಸಪತ್ನಾ ಇತಿ। ಏನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಃ ಸಪತ್ನಾಃ ತೇ ಪರಿಮ್ರಿಯನ್ತೇ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಜಹತಿ। ಕಿಂ ಚ, ಯೇ ಚ ಅಪ್ರಿಯಾ ಅಸ್ಯ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾ ಅದ್ವಿಷನ್ತೋಽಪಿ ತೇ ಚ ಪರಿಮ್ರಿಯನ್ತೇ।। 'ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅನ್ನಂ ಶರೀರಮನ್ನಾದಮ್ ' ಇತ್ಯಾರಭ್ಯ ಆಕಾಶಾನ್ತಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಯೈವ ಅನ್ನಾನ್ನಾದತ್ವಮುಕ್ತಮ್। ಉಕ್ತಂ ನಾಮ -- ಕಿಂ ತೇನ? ತೇನೈತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಭವತಿ -- ಕಾರ್ಯವಿಷಯ ಏವ ಭೋಜ್ಯಭೋಕ್ತೃತ್ವಕೃತಃ ಸಂಸಾರಃ, ನ ತ್ವಾತ್ಮನೀತಿ। ಆತ್ಮನಿ ತು ಭ್ರಾನ್ತ್ಯಾ ಉಪಚರ್ಯತೇ। ನನ್ವಾತ್ಮಾಪಿ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ಕಾರ್ಯಮ್, ತತೋ ಯುಕ್ತಃ ತಸ್ಯ ಸಂಸಾರ ಇತಿ; ನ, ಅಸಂಸಾರಿಣ ಏವ ಪ್ರವೇಶಶ್ರುತೇಃ। 'ತತ್ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತದೇವಾನುಪ್ರಾವಿಶತ್ ' ಇತ್ಯಾಕಾಶಾದಿಕಾರಣಸ್ಯ ಹಿ ಅಸಂಸಾರಿಣ ಏವ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ಕಾರ್ಯೇಷ್ವನುಪ್ರವೇಶಃ ಶ್ರೂಯತೇ। ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರ್ಯಾನುಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ಜೀವ ಆತ್ಮಾ ಪರ ಏವ ಅಸಂಸಾರೀ; ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಅನುಪ್ರಾವಿಶದಿತಿ ಸಮಾನಕರ್ತೃತ್ವೋಪಪತ್ತೇಶ್ಚ। ಸರ್ಗಪ್ರವೇಶಕ್ರಿಯಯೋಶ್ಚೈಕಶ್ಚೇತ್ಕರ್ತಾ, ತತಃ ಕ್ತ್ವಾಪ್ರತ್ಯಯೋ ಯುಕ್ತಃ। ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ಯ ತು ಭಾವಾನ್ತರಾಪತ್ತಿರಿತಿ ಚೇತ್, ನ; ಪ್ರವೇಶಸ್ಯಾನ್ಯಾರ್ಥತ್ವೇನ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾತತ್ವಾತ್। 'ಅನೇನ ಜೀವೇನ ' ಇತಿ ವಿಶೇಷಶ್ರುತೇಃ ಧರ್ಮಾನ್ತರೇಣಾನುಪ್ರವೇಶ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ; 'ತತ್ಸತ್ಯಮ್ ''ಸ ಆತ್ಮಾ ''ತತ್ತ್ವಮಸಿ ' ಇತಿ ಸಾಮಾನಾಧಿಕರಣ್ಯಾತ್। ದೃಷ್ಟಂ ಜೀವಸ್ಯ ಸಂಸಾರಿತ್ವಮಿತಿ ಚೇತ್, ನ; ಉಪಲಬ್ಧುರನುಪಲಭ್ಯತ್ವಾತ್। ಸಂಸಾರಧರ್ಮಾವಿಶಿಷ್ಟ ಆತ್ಮೋಪಲಭ್ಯತ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ; ಧರ್ಮಾಣಾಂ ಧರ್ಮಿಣೋಽವ್ಯತಿರೇಕಾತ್ ಕರ್ಮತ್ವಾನುಪಪತ್ತೇಃ। ಉಷ್ಣಪ್ರಕಾಶಯೋರ್ದಾಹ್ರಪ್ರಕಾಶ್ಯತ್ವಾನುಪಪತ್ತಿವತ್ ತ್ರಾಸಾದಿದರ್ಶನಾದ್ದುಃಖಿತ್ವಾದ್ಯನುಮೀಯತ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ; ತ್ರಾಸಾದೇರ್ದುಃಖಸ್ಯ ಚ ಉಪಲಭ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್ ನೋಪಲಬ್ಧೃಧರ್ಮತ್ವಮ್। ಕಾಪಿಲಕಾಣಾದಾದಿತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರವಿರೋಧ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ; ತೇಷಾಂ ಮೂಲಾಭಾವೇ ವೇದವಿರೋಧೇ ಚ ಭ್ರಾನ್ತತ್ವೋಪಪತ್ತೇಃ। ಶ್ರುತ್ಯುಪಪತ್ತಿಭ್ಯಾಂ ಚ ಸಿದ್ಧಮ್ ಆತ್ಮನೋಽಸಂಸಾರಿತ್ವಮ್, ಏಕತ್ವಾಚ್ಚ। ಕಥಮೇಕತ್ವಮಿತಿ, ಉಚ್ಯತೇ -- ಸ ಯಶ್ಚಾಯಂ ಪುರುಷೇ ಯಶ್ಚಾಸಾವಾದಿತ್ಯೇ ಸ ಏಕಃ ಇತ್ಯೇವಮಾದಿ ಪೂರ್ವವತ್ಸರ್ವಮ್।। ಸ ಯ ಏವಂವಿತ್ । ಅಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೇತ್ಯ । ಏತಮನ್ನಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಮ್ಯ । ಏತಂ ಪ್ರಾಣಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಮ್ಯ । ಏತಂ ಮನೋಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಮ್ಯ । ಏತಂ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಮ್ಯ । ಏತಮಾನನ್ದಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಮ್ಯ । ಇಮಾಁಲ್ಲೋಕನ್ಕಾಮಾನ್ನೀ ಕಾಮರೂಪ್ಯನುಸಞ್ಚರನ್ । ಏತತ್ ಸಾಮ ಗಾಯನ್ನಾಸ್ತೇ । ಹಾ 3 ವು ಹಾ 3 ವು ಹಾ 3 ವು

ಅದನ್ನು ನಮಸ್ಕಾರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ನಮಸ್ಕಾರ, ಅಂದರೆ ವಂದನೆ, ಅದನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳು ವಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಬ್ರಹ್ಮ ಅತ್ಯುನ್ನತವಾದುದು. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮದ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಶವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಶವೆಂದರೆ ಐದು ದೇವತೆಗಳು—ಮಿಂಚು, ಮಳೆ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿ—ಇವುಗಳು ನಾಶವಾಗುವುದು; ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಯುವೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಶ, ಇದು ಬೇರೆ ಶ್ರುತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ವಾಯುವೇ ಆಕಾಶದಿಂದ ಭಿನ್ನವಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕಾಶವೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಶ; ಆಕಾಶವನ್ನು ವಾಯುವಿನ ಆತ್ಮವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಶವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಈ ಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವರು, ವಿರೋಧಿಸುವವರು, ಅವರ ಪ್ರಾಣಗಳು ಬಿಡುತ್ತವೆ; ಅವನಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯರಾದವರು—even ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲದವರೂ—ಅವರು ಕೂಡ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. 'ಉಸಿರೇ ಅನ್ನ, ದೇಹವೇ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವದು' ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಆಕಾಶದವರೆಗೆ, ಕಾರಣಗಳೆಲ್ಲಾ ಅನ್ನ-ಅನ್ನಾದದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಏನು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ? ಅನುಭವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಸುವವನು ಎಂಬುದು ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ; ಆತ್ಮನಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಇದು ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆತ್ಮವೂ ಪರಮಾತ್ಮನ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲವೇ, ಹಾಗಾದರೆ ಅವನಿಗೂ ಸಂಸಾರವಿರಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, ಇಲ್ಲ; ಕಾರಣ, ಪರಮಾತ್ಮನು ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ ಸಂಸಾರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಜೀವಾತ್ಮನು ಪರಮಾತ್ಮನೇ, ಸಂಸಾರಿಯಲ್ಲ; ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಎರಡನ್ನೂ ಮಾಡುವವನು ಒಬ್ಬನೇ. ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಸ್ಥಿತಿಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲ; ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥವಿದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರವೇಶ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲ; 'ಅದು ಸತ್ಯ, ಅದು ಆತ್ಮ, ಅದೇ ನೀನು' ಎಂಬ ಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ಜೀವಾತ್ಮನು ಸಂಸಾರಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲ; ನೋಡುವವನು ಕಾಣಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮನು ಸಂಸಾರಧರ್ಮ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲ; ಧರ್ಮಗಳು ಧರ್ಮಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಲಾಗದಂತೆ, ಭಯ ಮತ್ತು ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನು ದುಃಖಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಊಹಿಸುವುದಾದರೂ, ಅವು ಕಾಣುತ್ತವೆ, ನೋಡುವವನ ಗುಣವಲ್ಲ. ಇದು ಇತರ ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ವೇದವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ತಪ್ಪು. ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಸಂಸಾರವಿಲ್ಲ, ಏಕತ್ವವೂ ಇದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ—'ಈ ಪುರುಷನಲ್ಲಿರುವವನು ಮತ್ತು ಆ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವವನು ಒಬ್ಬನೇ' ಎಂದು ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿದಂತೆ. ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅನ್ನಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಪ್ರಾಣಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಮನೋಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಆನಂದಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಈ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು, ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ, ಈ ಸಾಮವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ: 'ಹಾ ೩ ವು, ಹಾ ೩ ವು, ಹಾ ೩ ವು.'

ತೈತ್ತಿರೀಯೋಪನಿಷದ್