ತೈತ್ತಿರೀಯೋಪನಿಷದ್

ಅಸದ್ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ । ತತೋ ವೈ ಸದಜಾಯತ । ತದಾತ್ಮಾನಁ ಸ್ವಯಮಕುರುತ । ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ಸುಕೃತಮುಚ್ಯತ ಇತಿ । ಯದ್ವೈ ತತ್ ಸುಕೃತಮ್ । ರಸೋ ವೈ ಸಃ । ರಸಁ ಹ್ಯೇವಾಯಂ ಲಬ್ಧ್ವಾಽಽನನ್ದೀ ಭವತಿ । ಕೋ ಹ್ಯೇವಾನ್ಯಾತ್ಕಃ ಪ್ರಾಣ್ಯಾತ್ । ಯದೇಷ ಆಕಾಶ ಆನನ್ದೋ ನ ಸ್ಯಾತ್ । ಏಷ ಹ್ಯೇವಾನನ್ದಯಾತಿ । ಯದಾ ಹ್ಯೇವೈಷ ಏತಸ್ಮಿನ್ನದೃಶ್ಯೇಽನಾತ್ಮ್ಯೇಽನಿರುಕ್ತೇಽನಿಲಯನೇಽಭಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ವಿನ್ದತೇ । ಅಥ ಸೋಽಭಯಂ ಗತೋ ಭವತಿ । ಯದಾ ಹ್ಯೇವೈಷ ಏತಸ್ಮಿನ್ನುದರಮನ್ತರಂ ಕುರುತೇ । ಅಥ ತಸ್ಯ ಭಯಂ ಭವತಿ । ತತ್ತ್ವೇವ ಭಯಂ ವಿದುಷೋಽಮನ್ವಾನಸ್ಯ । ತದಪ್ಯೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಇದು ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದದ್ದಾಗಿತ್ತು. ಅದರಿಂದ ಅಸ್ತಿತ್ವವು ಹುಟ್ಟಿತು. ಅದು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡಿತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸುಕೃತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸುಕೃತವೇ ರಸ. ಈ ರಸವನ್ನು ಪಡೆದವನು ಆನಂದಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಆನಂದವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಯಾರು ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ? ಈ ಆನಂದವೇ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆನಂದವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಈ ಅಲಕ್ಷ್ಯ, ದೇಹವಿಲ್ಲದ, ನಿರ್ವಚನಾರ್ಹವಲ್ಲದ, ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ಇದರಲ್ಲಿ ಭಯರಹಿತವಾದ ಆಧಾರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಭಯರಹಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಭೇದವನ್ನು ಮಾಡಿದರು, ಅವರಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ವಿಭಿನ್ನತೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರಿಗೆ ಭಯವಿದೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವಿದೆ.

ಪವತೇ । ಭೀಷೋದೇತಿ ಸೂರ್ಯಃ । ಭೀಷಾಽಸ್ಮಾದಗ್ನಿಶ್ಚೇನ್ದ್ರಶ್ಚ । ಮೃತ್ಯುರ್ಧಾವತಿ ಪಞ್ಚಮ ಇತಿ । ಸೈಷಾಽಽನನ್ದಸ್ಯ ಮೀಮಾಁಸಾ ಭವತಿ । ಯುವಾ ಸ್ಯಾತ್ಸಾಧುಯುವಾಽಧ್ಯಾಯಕಃ । ಆಶಿಷ್ಠೋ ದ್ರಢಿಷ್ಠೋ ಬಲಿಷ್ಠಃ । ತಸ್ಯೇಯಂ ಪೃಥಿವೀ ಸರ್ವಾ ವಿತ್ತಸ್ಯ ಪೂರ್ಣಾ ಸ್ಯಾತ್ । ಸ ಏಕೋ ಮಾನುಷ ಆನನ್ದಃ । ತೇ ಯೇ ಶತಂ ಮಾನುಷಾ ಆನನ್ದಾಃ । ಸ ಏಕೋ ಮನುಷ್ಯಗನ್ಧರ್ವಾಣಾಮಾನನ್ದಃ । ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ಯ ಚಾಕಾಮಹತಸ್ಯ । ತೇ ಯೇ ಶತಂ ಮನುಷ್ಯಗನ್ಧರ್ವಾಣಾಮಾನನ್ದಾಃ । ಸ ಏಕೋ ದೇವಗನ್ಧರ್ವಾಣಾಮಾನನ್ದಃ । ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ಯ ಚಾಕಾಮಹತಸ್ಯ । ತೇ ಯೇ ಶತಂ ದೇವಗನ್ಧರ್ವಾಣಾಮಾನನ್ದಾಃ । ಸ ಏಕಃ ಪಿತೃಣಾಂ ಚಿರಲೋಕಲೋಕಾನಾಮಾನನ್ದಃ । ಸ ಏಕ ಆಜಾನಜಾನಾಂ ದೇವಾನಾಮಾನನ್ದಃ । ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ಯ ಚಾಕಾಮಹತಸ್ಯ । ತೇ ಯೇ ಶತಮಾಜಾನಜಾನಾಂ ದೇವಾನಾಮಾನನ್ದಾಃ । ಸ ಏಕಃ ಕರ್ಮದೇವಾನಾಂ ದೇವಾನಾಮಾನನ್ದಃ । ಯೇ ಕರ್ಮಣಾ ದೇವಾನಪಿ ಯನ್ತಿ । ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ಯ ಚಾಕಾಮಹತಸ್ಯ । ತೇ ಯೇ ಶತಂ ಕರ್ಮದೇವಾನಾಂ ದೇವಾನಾಮಾನನ್ದಾಃ । ಸ ಏಕೋ ದೇವಾನಾಮಾನನ್ದಃ । ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ಯ ಚಾಕಾಮಹತಸ್ಯ । ತೇ ಯೇ ಶತಂ ದೇವಾನಾಮಾನನ್ದಾಃ । ಸ ಏಕ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯಾಽಽನನ್ದಃ । ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ಯ ಚಾಕಾಮಹತಸ್ಯ । ತೇ ಯೇ ಶತಮಿನ್ದ್ರಸ್ಯಾಽಽನನ್ದಾಃ । ಸ ಏಕೋ ಬೃಹಸ್ಪತೇರಾನನ್ದಃ । ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ಯ ಚಾಕಾಮಹತಸ್ಯ । ತೇ ಯೇ ಶತಂ ಬೃಹಸ್ಪತೇರಾನನ್ದಾಃ । ಸ ಏಕಃ ಪ್ರಜಾಪತೇರಾನನ್ದಃ । ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ಯ ಚಾಕಾಮಹತಸ್ಯ । ತೇ ಯೇ ಶತಂ ಪ್ರಜಾಪತೇರಾನನ್ದಾಃ । ಸ ಏಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಆನನ್ದಃ । ಶ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ಯ ಚಾಕಾಮಹತಸ್ಯ । ಸ ಯಶ್ಚಾಯಂ ಪುರುಷೇ । ಯಶ್ಚಾಸಾವಾದಿತ್ಯೇ । ಸ ಏಕಃ । ಸ ಯ ಏವಂವಿತ್ । ಅಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೇತ್ಯ । ಏತಮನ್ನಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಾಮತಿ । ಏತಂ ಪ್ರಾಣಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಾಮತಿ । ಏತಂ ಮನೋಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಾಮತಿ । ಏತಂ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಾಮತಿ । ಏತಮಾನನ್ದಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಾಮತಿ । ತದಪ್ಯೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ

ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ; ಅವನ ಭಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಭಯದಿಂದ ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಮರಣ—ಐದನೇದು—ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇದು ಆನಂದದ ವಿಚಾರಣೆ. ಒಬ್ಬ ಯುವಕ, ವಿದ್ಯಾವಂತ, ಬಲಿಷ್ಠ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಭೂಮಿಯ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದರೆ, ಅದು ಮಾನವನ ಆನಂದದ ಒಂದು ಅಳತೆ. ಅದರ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಮಾನವಗಂಧರ್ವರ ಆನಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯಾವಂತನಿಗೂ ಕಾಮರಹಿತನಿಗೂ. ಅದರ ನೂರು ಪಟ್ಟು ದೇವಗಂಧರ್ವರ ಆನಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯಾವಂತನಿಗೂ ಕಾಮರಹಿತನಿಗೂ. ಅದರ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಪಿತೃಗಳ ಆನಂದ, ಅವರ ದೀರ್ಘಲೋಕದಲ್ಲಿ. ಅದರ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಜನ್ಮದಿಂದ ದೇವರಾಗಿರುವವರ ಆನಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯಾವಂತನಿಗೂ ಕಾಮರಹಿತನಿಗೂ. ಅದರ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಕರ್ಮದಿಂದ ದೇವರಾಗಿರುವವರ ಆನಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯಾವಂತನಿಗೂ ಕಾಮರಹಿತನಿಗೂ. ಅದರ ನೂರು ಪಟ್ಟು ದೇವತೆಗಳ ಆನಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯಾವಂತನಿಗೂ ಕಾಮರಹಿತನಿಗೂ. ಅದರ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಇಂದ್ರನ ಆನಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯಾವಂತನಿಗೂ ಕಾಮರಹಿತನಿಗೂ. ಅದರ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಆನಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯಾವಂತನಿಗೂ ಕಾಮರಹಿತನಿಗೂ. ಅದರ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಆನಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯಾವಂತನಿಗೂ ಕಾಮರಹಿತನಿಗೂ. ಅದರ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಬ್ರಹ್ಮನ ಆನಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ವಿದ್ಯಾವಂತನಿಗೂ ಕಾಮರಹಿತನಿಗೂ. ಈ ಪುರುಷನಲ್ಲಿರುವವನು ಮತ್ತು ಆ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವವನು—ಇಬ್ಬರೂ ಒಬ್ಬನೇ. ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅನ್ನಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಾಣಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ, ಮನೋಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ, ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ, ಆನಂದಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವಿದೆ.

ಯತೋ ವಾಚೋ ನಿವರ್ತನ್ತೇ ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಮನಸಾ ಸಹ । ಆನನ್ದಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಿದ್ವಾನ್ । ನ ಬಿಭೇತ ಕುತಶ್ಚನೇತಿ । ಏತಁ ಹ ವಾವ ನ ತಪತಿ । ಕಿಮಹಁ ಸಾಧು ನಾಕರವಮ್ । ಕಿಮಹಂ ಪಾಪಮಕರವಮಿತಿ । ಸ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತೇ ಆತ್ಮಾನಁ ಸ್ಪೃಣುತೇ । ಉಭೇ ಹ್ಯೇವೈಷ ಏತೇ ಆತ್ಮಾನಁ ಸ್ಪೃಣುತೇ । ಯ ಏವಂ ವೇದ । ಇತ್ಯುಪನಿಷತ್

ಯಾವುದನ್ನು ಮಾತು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ತಲುಪದೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆಯೋ, ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆನಂದವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನಿಗೆ ಯಾವ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ: "ನಾನು ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಮಾಡಲಿಲ್ಲವೇನು? ನಾನು ಕೆಟ್ಟದನ್ನು ಮಾಡಿದೆನು?" ಎಂದು. ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಈ ಆತ್ಮಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಇಬ್ಬನ್ನೂ ತುಂಬಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ—ಇದು ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಉಪದೇಶ.

ಭೃಗುರ್ವೈ ವಾರುಣಿಃ । ವರುಣಂ ಪಿತರಮುಪಸಸಾರ । ಅಧೀಹಿ ಭಗವೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ । ತಸ್ಮಾ ಏತತ್ಪ್ರೋವಾಚ । ಅನ್ನಂ ಪ್ರಾಣಂ ಚಕ್ಷುಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮನೋ ವಾಚಮಿತಿ । ತಁ ಹೋವಾಚ । ಯತೋ ವಾ ಇಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ । ಯೇನ ಜಾತಾನಿ ಜೀವನ್ತಿ । ಯತ್ಪ್ರಯನ್ತ್ಯಭಿಸಂವಿಶನ್ತಿ । ತದ್ವಿಜಿಜ್ಞಾಸಸ್ವ । ತದ್ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ । ಸ ತಪೋಽತಪ್ಯತ । ಸ ತಪಸ್ತಪ್ತ್ವಾ

ಭೃಗು ಎಂಬುವನು ತನ್ನ ತಂದೆ ವರుణನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, "ಸ್ವಾಮಿ, ನನಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸು" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಆಗ ವರಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಅನ್ನ, ಪ್ರಾಣ, ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ, ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು" ಎಂದು. "ಯಾವುದರಿಂದ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆಯೋ, ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವುದರಿಂದ ಬದುಕುತ್ತವೆಯೋ, ಕೊನೆಗೆ ಯಾವದರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆಯೋ, ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸು. ಅದೇ ಬ್ರಹ್ಮ" ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ಭೃಗು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ—

ಅನ್ನಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ವ್ಯಜಾನಾತ್ । ಅನ್ನಾದ್ಧ್ಯೇವ ಖಲ್ವಿಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ । ಅನ್ನೇನ ಜಾತಾನಿ ಜೀವನ್ತಿ । ಅನ್ನಂ ಪ್ರಯನ್ತ್ಯಭಿಸಂವಿಶನ್ತೀತಿ । ತದ್ವಿಜ್ಞಾಯ । ಪುನರೇವ ವರುಣಂ ಪಿತರಮುಪಸಸಾರ । ಅಧೀಹಿ ಭಗವೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ । ತಁ ಹೋವಾಚ । ತಪಸಾ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸಸ್ವ । ತಪೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಸ ತಪೋಽತಪ್ಯತ । ಸ ತಪಸ್ತಪ್ತ್ವಾ

ಅವನಿಗೆ ಅನ್ನವೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿತು. ಅನ್ನದಿಂದಲೇ ಈ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಅನ್ನದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದವರು ಬದುಕುತ್ತಾರೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅವನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ತಂದೆ ವರಣನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, "ಸ್ವಾಮಿ, ನನಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸು" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಆಗ ವರಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯು; ತಪಸ್ಸೇ ಬ್ರಹ್ಮ" ಎಂದು. ಅವನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು. ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ—

ಅವನು ಗ್ರಹಿಸಿದನು: "ಉಸಿರೇ ಬ್ರಹ್ಮ." ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಈ ಜೀವಿಗಳು ಉಸಿರಿನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಉಸಿರಿನಿಂದಲೇ ಬದುಕುತ್ತವೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಉಸಿರಿನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತು, ಅವನು ಮತ್ತೆ ವರಣು ಎಂಬ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, "ಸ್ವಾಮಿ, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ನನಗೆ ಬೋಧಿಸಿ" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಆಗ ಅವರು ಹೇಳಿದರು: "ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು; ತಪಸ್ಸೇ ಬ್ರಹ್ಮ." ಅವನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು; ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ—

ಅವನು ಗ್ರಹಿಸಿದನು: "ಮನಸೇ ಬ್ರಹ್ಮ." ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಈ ಜೀವಿಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ ಬದುಕುತ್ತವೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತು, ಅವನು ಮತ್ತೆ ವರಣು ಎಂಬ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, "ಸ್ವಾಮಿ, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ನನಗೆ ಬೋಧಿಸಿ" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಆಗ ಅವರು ಹೇಳಿದರು: "ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು; ತಪಸ್ಸೇ ಬ್ರಹ್ಮ." ಅವನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು; ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ—

ಅವನು ಗ್ರಹಿಸಿದನು: "ಜ್ಞಾನವೇ ಬ್ರಹ್ಮ." ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಈ ಜೀವಿಗಳು ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಬದುಕುತ್ತವೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಅರಿತು, ಅವನು ಮತ್ತೆ ವರಣು ಎಂಬ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, "ಸ್ವಾಮಿ, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ನನಗೆ ಬೋಧಿಸಿ" ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. ಆಗ ಅವರು ಹೇಳಿದರು: "ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು; ತಪಸ್ಸೇ ಬ್ರಹ್ಮ." ಅವನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದನು; ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ—

ಆನನ್ದೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ವ್ಯಜಾನಾತ್ । ಆನನ್ದಾಧ್ಯೇವ ಖಲ್ವಿಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ । ಆನನ್ದೇನ ಜಾತಾನಿ ಜೀವನ್ತಿ । ಆನನ್ದಂ ಪ್ರಯನ್ತ್ಯಭಿಸಂವಿಶನ್ತೀತಿ । ಸೈಷಾ ಭಾರ್ಗವೀ ವಾರುಣೀ ವಿದ್ಯಾ । ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ । ಸ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ । ಅನ್ನವಾನನ್ನಾದೋ ಭವತಿ । ಮಹಾನ್ಭವತಿ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ ಮಹಾನ್ ಕೀರ್ತ್ಯಾ

ಅವನು ಗ್ರಹಿಸಿದನು: "ಆನಂದವೇ ಬ್ರಹ್ಮ." ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಈ ಜೀವಿಗಳು ಆನಂದದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಆನಂದದಿಂದಲೇ ಬದುಕುತ್ತವೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆನಂದದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಭೃಗು ಮತ್ತು ವರಣು ಅವರ ವಿದ್ಯೆ, ಪರಮಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಯಾರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸ್ಥಿರರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ಅನ್ನವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವರೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ; ಸಂತಾನ, ಜಾನುವಾರು, ಬ್ರಹ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸು, ಖ್ಯಾತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅನ್ನಂ ನ ನಿನ್ದ್ಯಾತ್ । ತದ್ವ್ರತಮ್ । ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅನ್ನಮ್ । ಶರೀರಮನ್ನಾದಮ್ । ಪ್ರಾಣೇ ಶರೀರಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ । ಶರೀರೇ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ । ತದೇತದನ್ನಮನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ । ಸ ಯ ಏತದನ್ನಮನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ವೇದ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ । ಅನ್ನವಾನನ್ನಾದೋ ಭವತಿ । ಮಹಾನ್ಭವತಿ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ ಮಹಾನ್ ಕೀರ್ತ್ಯಾ

ಅನ್ನವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬಾರದು—ಇದು ವ್ರತ. ಉಸಿರೇ ಅನ್ನ; ದೇಹವೇ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವದು. ದೇಹವು ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಉಸಿರು ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಅನ್ನವು ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಯಾರು ಅನ್ನವು ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸ್ಥಿರರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ಅನ್ನವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವರೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ; ಸಂತಾನ, ಜಾನುವಾರು, ಬ್ರಹ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸು, ಖ್ಯಾತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅನ್ನಂ ನ ಪರಿಚಕ್ಷೀತ । ತದ್ವ್ರತಮ್ । ಆಪೋ ವಾ ಅನ್ನಮ್ । ಜ್ಯೋತಿರನ್ನಾದಮ್ । ಅಪ್ಸು ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ । ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯಾಪಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ । ತದೇತದನ್ನಮನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ । ಸ ಯ ಏತದನ್ನಮನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ವೇದ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ । ಅನ್ನವಾನನ್ನಾದೋ ಭವತಿ । ಮಹಾನ್ಭವತಿ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ ಮಹಾನ್ ಕೀರ್ತ್ಯಾ

ಅನ್ನವನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಾರದು—ಇದು ವ್ರತ. ನೀರೇ ಅನ್ನ; ಬೆಳಕೇ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವದು. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಅನ್ನವು ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಯಾರು ಅನ್ನವು ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸ್ಥಿರರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ಅನ್ನವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವರೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ; ಸಂತಾನ, ಜಾನುವಾರು, ಬ್ರಹ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸು, ಖ್ಯಾತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅನ್ನಂ ಬಹು ಕುರ್ವೀತ । ತದ್ವ್ರತಮ್ । ಪೃಥಿವೀ ವಾ ಅನ್ನಮ್ । ಆಕಾಶೋಽನ್ನಾದಃ । ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಾಕಾಶಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ । ಆಕಾಶೇ ಪೃಥಿವೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ । ತದೇತದನ್ನಮನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ । ಸ ಯ ಏತದನ್ನಮನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ವೇದ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ । ಅನ್ನವಾನನ್ನಾದೋ ಭವತಿ । ಮಹಾನ್ಭವತಿ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ ಮಹಾನ್ಕೀರ್ತ್ಯಾ

ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅನ್ನವನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸಬೇಕು—ಇದು ವ್ರತ. ಭೂಮಿಯೇ ಅನ್ನ; ಆಕಾಶವೇ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವದು. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಅನ್ನವು ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಯಾರು ಅನ್ನವು ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸ್ಥಿರರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರಿಗೆ ಅನ್ನವೂ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವರೂ ಆಗುತ್ತಾರೆ; ಸಂತಾನ, ಜಾನುವಾರು, ಬ್ರಹ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸು, ಖ್ಯಾತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನ ಕಞ್ಚನ ವಸತೌ ಪ್ರತ್ಯಾಚಕ್ಷೀತ । ತದ್ವ್ರತಮ್ । ತಸ್ಮಾದ್ಯಯಾ ಕಯಾ ಚ ವಿಧಯಾ ಬಹ್ವನ್ನಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ । ಅರಾಧ್ಯಸ್ಮಾ ಅನ್ನಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ । ಏತದ್ವೈ ಮುಖತೋಽನ್ನಁರಾದ್ಧಮ್ । ಮುಖತೋಽಸ್ಮಾ ಅನ್ನಁರಾಧ್ಯತೇ । ಏತದ್ವೈ ಮಧ್ಯತೋಽನ್ನಁರಾದ್ಧಮ್ । ಮಧ್ಯತೋಽಸ್ಮಾ ಅನ್ನಁರಾಧ್ಯತೇ । ಏದದ್ವಾ ಅನ್ತತೋಽನ್ನಁರಾದ್ಧಮ್ । ಅನ್ತತೋಽಸ್ಮಾ ಅನ್ನಁರಾಧ್ಯತೇ

ಯಾರು ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರಿಗೆ ನಿರಾಕರಿಸಬಾರದು—ಇದು ವ್ರತ. ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲಾದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಅನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾದರೆ, ಜನರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: 'ಅವನಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು.' ಇದು ಬಾಯಿಯಿಂದ ದೊರಕುವ ಅನ್ನ; ಬಾಯಿಯಿಂದ ಅವನಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ದೊರಕುವ ಅನ್ನ; ಮಧ್ಯಭಾಗದಿಂದ ಅವನಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದೊರಕುವ ಅನ್ನ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.

ತಥಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾಕಾಶೋಪಾಸಕಸ್ಯ ವಸತೌ ವಸತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಕಂಚನ ಕಂಚಿದಪಿ ನ ಪ್ರತ್ಯಾಚಕ್ಷೀತ, ವಸತ್ಯರ್ಥಮಾಗತಂ ನ ನಿವಾರಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ। ವಾಸೇ ಚ ದತ್ತೇ ಅವಶ್ಯಂ ಹಿ ಅಶನಂ ದಾತವ್ಯಮ್। ತಸ್ಮಾದ್ಯಯಾ ಕಯಾ ಚ ವಿಧಯಾ ಯೇನ ಕೇನ ಚ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಬಹ್ವನ್ನಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ ಬಹ್ವನ್ನಸಂಗ್ರಹಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ। ಯಸ್ಮಾದನ್ನವನ್ತೋ ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಅಭ್ಯಾಗತಾಯ ಅನ್ನಾರ್ಥಿನೇ ಅರಾಧಿ ಸಂಸಿದ್ಧಮ್ ಅಸ್ಮೈ ಅನ್ನಮ್ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ, ನ ನಾಸ್ತೀತಿ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಹೇತೋಃ ಬಹ್ವನ್ನಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದಿತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಬನ್ಧಃ। ಅಪಿ ಚ ಅನ್ನದಾನಸ್ಯ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮುಚ್ಯತೇ -- ಯಥಾ ಯತ್ಕಾಲಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತ್ಯನ್ನಮ್, ತಥಾ ತತ್ಕಾಲಮೇವ ಪ್ರತ್ಯುಪನಮತೇ। ಕಥಮಿತಿ ತದೇತದಾಹ -- ಏತದ್ವೈ ಅನ್ನಂ ಮುಖತಃ ಮುಖ್ಯೇ ಪ್ರಥಮೇ ವಯಸಿ ಮುಖ್ಯಯಾ ವಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಪೂಜಾಪುರಃಸರಮಭ್ಯಾಗತಾಯಾನ್ನಾರ್ಥಿನೇ ರಾದ್ಧಂ ಸಂಸಿದ್ಧಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತೀತಿ ವಾಕ್ಯಶೇಷಃ। ತಸ್ಯ ಕಿಂ ಫಲಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ, ಉಚ್ಯತೇ -- ಮುಖತಃ ಪೂರ್ವೇ ವಯಸಿ ಮುಖ್ಯಯಾ ವಾ ವೃತ್ತ್ಯಾ ಅಸ್ಮೈ ಅನ್ನದಾಯ ಅನ್ನಂ ರಾಧ್ಯತೇ; ಯಥಾದತ್ತಮುಪತಿಷ್ಠತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ಏವಂ ಮಧ್ಯತೋ ಮಧ್ಯಮೇ ವಯಸಿ ಮಧ್ಯಮೇನ ಚ ಉಪಚಾರೇಣ; ತಥಾ ಅನ್ತತಃ ಅನ್ತೇ ವಯಸಿ ಜಘನ್ಯೇನ ಚ ಉಪಚಾರೇಣ ಪರಿಭವೇನ ತಥೈವಾಸ್ಮೈ ರಾಧ್ಯತೇ ಸಂಸಿಧ್ಯತ್ಯನ್ನಮ್।। ಯ ಏವಂ ವೇದ । ಕ್ಷೇಮ ಇತಿ ವಾಚಿ । ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಯೋಃ । ಕರ್ಮೇತಿ ಹಸ್ತಯೋಃ । ಗತಿರಿತಿ ಪಾದಯೋಃ । ವಿಮುಕ್ತಿರಿತಿ ಪಾಯೌ । ಇತಿ ಮಾನುಷೀಃ ಸಮಾಜ್ಞಾಃ । ಅಥ ದೈವೀಃ । ತೃಪ್ತಿರಿತಿ ವೃಷ್ಟೌ । ಬಲಮಿತಿ ವಿದ್ಯುತಿ

ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವನಿಗೆ ಆಶ್ರಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದ ಯಾರನ್ನೂ ನಿರಾಕರಿಸಬಾರದು; ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದಾಗ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಅನ್ನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಯಾವ ರೀತಿಯಿಂದಲಾದರೂ ಹೆಚ್ಚು ಅನ್ನವನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು. ಯಾರು ಅನ್ನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಅವರಿಗೆ ಅನ್ನಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದ ಅತಿಥಿಗೆ 'ಅವನಿಗೆ ಅನ್ನ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, 'ಇಲ್ಲ' ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಅನ್ನವನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು. ಅನ್ನವನ್ನು ಯಾವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೋ, ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಮರಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ—ಬಾಯಿಯಿಂದ, ಜೀವನದ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಅತಿಥಿಗೆ ಅನ್ನವನ್ನು ಕೊಡುವುದು; ಫಲವೇನೆಂದರೆ, ಅವನಿಗೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಮಧ್ಯವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಕಡಿಮೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ—even ಆಗ್ಯೂ ಅನ್ನ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ—ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮ; ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ; ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ; ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಚಲನೆ; ಪಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿಯು—ಇವು ಮಾನವ ಗುಣಗಳು. ಈಗ ದೈವೀ ಗುಣಗಳು: ಮಳೆಯಲ್ಲಿದೆ ತೃಪ್ತಿ; ಮಿಂಚಿನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ—

ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯ ಏವಮನ್ನಸ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಂ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ವೇದ ತದ್ದಾನಸ್ಯ ಚ ಫಲಮ್, ತಸ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಂ ಫಲಮುಪನಮತೇ। ಇದಾನೀಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪಾಸನಪ್ರಕಾರಃ ಉಚ್ಯತೇ -- ಕ್ಷೇಮ ಇತಿ ವಾಚಿ। ಕ್ಷೇಮೋ ನಾಮ ಉಪಾತ್ತಪರಿರಕ್ಷಣಮ್। ಬ್ರಾಹ್ಮ ವಾಚಿ ಕ್ಷೇಮರೂಪೇಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮಿತ್ಯುಪಾಸ್ಯಮ್। ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಇತಿ, ಯೋಗಃ ಅನುಪಾತ್ತಸ್ಯೋಪಾದಾನಮ್। ತೌ ಹಿ ಯೋಗಕ್ಷೇಮೌ ಪ್ರಾಣಪಾನಯೋಃ ಬಲವತೋಃ ಸತೋರ್ಭವತಃ ಯದ್ಯಪಿ, ತಥಾಪಿ ನ ಪ್ರಾಣಾಪಾನನಿಮಿತ್ತಾವೇವ; ಕಿಂ ತರ್ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮನಿಮಿತ್ತೌ। ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಾತ್ಮನಾ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಯೋಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮಿತ್ಯುಪಾಸ್ಯಮ್। ಏವಮುತ್ತರೇಷ್ವನ್ಯೇಷು ತೇನ ತೇನ ಆತ್ಮನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೈವೋಪಾಸ್ಯಮ್। ಕರ್ಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮನಿರ್ವತ್ರ್ಯತ್ವಾತ್ ಹಸ್ತಯೋಃ ಕರ್ಮಾತ್ಮನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮಿತ್ಯುಪಾಸ್ಯಮ್। ಗತಿರಿತಿ ಪಾದಯೋಃ। ವಿಮುಕ್ತಿರಿತಿ ಪಾಯೌ। ಇತ್ಯೇತಾ ಮಾನುಷೀಃ ಮನುಷ್ಯೇಷು ಭವಾ ಮಾನುಷ್ಯಾಃ ಸಮಾಜ್ಞಾಃ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ್ಯಃ ಸಮಾಜ್ಞಾ ಜ್ಞಾನಾನಿ ವಿಜ್ಞಾನಾನ್ಯುಪಾಸನಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ। ಅಥ ಅನನ್ತರಂ ದೈವೀಃ ದೈವ್ಯಃ ದೇವೇಷು ಭವಾಃ ಸಮಾಜ್ಞಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ। ತೃಪ್ತಿರಿತಿ ವೃಷ್ಟೌ। ವೃಷ್ಟೇರನ್ನಾದಿದ್ವಾರೇಣ ತೃಪ್ತಿಹೇತುತ್ವಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮೈವ ತೃಪ್ತ್ಯಾತ್ಮನಾ ವೃಷ್ಟೌ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಮಿತ್ಯುಪಾಸ್ಯಮ್; ತಥಾ ಅನ್ಯೇಷು ತೇನ ತೇನಾತ್ಮನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೈವೋಪಾಸ್ಯಮ್। ತಥಾ ಬಲರೂಪೇಣ ವಿದ್ಯುತಿ।। ಯಶ ಇತಿ ಪಶುಷು । ಜ್ಯೋತಿರಿತಿ ನಕ್ಷತ್ರೇಷು । ಪ್ರಜಾತಿರಮೃತಮಾನನ್ದ ಇತ್ಯುಪಸ್ಥೇ । ಸರ್ವಮಿತ್ಯಾಕಾಶೇ । ತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠೇತ್ಯುಪಾಸೀತ । ಪ್ರತಿಷ್ಠಾವಾನ್ ಭವತಿ । ತನ್ಮಹ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ । ಮಹಾನ್ಭವತಿ । ತನ್ಮನ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ । ಮಾನವಾನ್ಭವತಿ

ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಅನ್ನದ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ದಾನದಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಫಲವನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಧ್ಯಾನ ವಿಧಾನವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ: ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮ—ಅಂದರೆ ಪಡೆದದ್ದನ್ನು ಕಾಯುವುದು; ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ—ಅಂದರೆ ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಕಾಯುವುದು; ಈ ಎರಡನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ, ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಚಲನೆ, ಪಾಯುವಿನಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿ—ಇವು ಮಾನವ ಗುಣಗಳು, ಅಂತರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನಗಳು. ಈಗ ದೈವೀ ಗುಣಗಳು: ಮಳೆಯಲ್ಲಿದೆ ತೃಪ್ತಿ—ಮಳೆಯ ಮೂಲಕ ಅನ್ನ, ಅನ್ನದಿಂದ ತೃಪ್ತಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿ ಮಳೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಮಿಂಚಿನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ. ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು; ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕು; ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಅಮೃತತ್ವ ಮತ್ತು ಆನಂದ; ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ. ಅದನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಆಧಾರದ ಗುಣವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೆ ಆಧಾರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮಹತ್ವವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಮಹತ್ವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಮನಸ್ಸಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಯಶೋರೂಪೇಣ ಪಶುಷು। ಜ್ಯೋತಿರೂಪೇಣ ನಕ್ಷತ್ರೇಷು। ಪ್ರಜಾತಿಃ ಅಮೃತಮ್ ಅಮೃತತ್ವಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಪುತ್ರೇಣ ಋಣವಿಮೋಕ್ಷದ್ವಾರೇಣ ಆನನ್ದಃ ಸುಖಮಿತ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಮುಪಸ್ಥನಿಮಿತ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೈವ ಅನೇನಾತ್ಮನಾ ಉಪಸ್ಥೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮಿತ್ಯುಪಾಸ್ಯಮ್। ಸರ್ವಂ ಹಿ ಆಕಾಶೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್; ಅತೋ ಯತ್ಸರ್ವಮಾಕಾಶೇ ತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮೈವೇತ್ಯುಪಾಸ್ಯಮ್; ತಚ್ಚಾಕಾಶಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೈವ। ತಸ್ಮಾತ್ ತತ್ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇತ್ಯುಪಾಸೀತ। ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಗುಣೋಪಾಸನಾತ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾವಾನ್ ಭವತಿ। ಏವಂ ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ। ಯದ್ಯತ್ರಾಧಿಗತಂ ಫಲಮ್, ತತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮೈವ; ತದುಪಾಸನಾಂತ್ತದ್ವಾನ್ಭವತೀತಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್; ಶ್ರುತ್ಯನ್ತರಾಚ್ಚ -- ' ತಂ ಯಥಾ ಯಥೋಪಾಸತೇ ತದೇವ ಭವತಿ ' ಇತಿ। ತನ್ಮಹ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ। ಮಹಃ ಮಹತ್ತ್ವಗುಣವತ್ ತದುಪಾಸೀತ। ಮಹಾನ್ಭವತಿ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ। ಮನನಂ ಮನಃ। ಮಾನವಾನ್ಭವತಿ ಮನನಸಮರ್ಥೋ ಭವತಿ।। ತನ್ನಮ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ । ನಮ್ಯನ್ತೇಽಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಃ । ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯುಪಾಸೀತ । ಬ್ರಹ್ಮವಾನ್ಭವತಿ । ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪರಿಮರ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ । ಪರ್ಯೇಣ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ದ್ವಿಷನ್ತಃ ಸಪತ್ನಾಃ । ಪರಿ ಯೇಽಪ್ರಿಯಾ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾಃ । ಸ ಯಶ್ಚಾಯಂ ಪುರುಷೇ । ಯಶ್ಚಾಸಾವಾದಿತ್ಯೇ । ಸ ಏಕಃ

ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸಾಗಿ; ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಕಾಗಿ; ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಅಮೃತತ್ವ ಮತ್ತು ಆನಂದವಾಗಿ—ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲವೂ ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವುದೆಲ್ಲವೂ ಬ್ರಹ್ಮವೇ, ಹಾಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಆಕಾಶವೇ ಬ್ರಹ್ಮ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲದರ ಆಧಾರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಆಧಾರದ ಗುಣವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೆ ಆಧಾರ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ, ಯಾವ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆಯೋ ಅದು ಬ್ರಹ್ಮವೇ; ಆ ಧ್ಯಾನದ ಫಲವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. 'ಯಾವುದನ್ನು ಹೇಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ' ಎಂಬ ಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ಅದನ್ನು ಮಹತ್ವವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಮಹತ್ವ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಮನನಶಕ್ತಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ನಮಸ್ಕಾರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳು ವಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಶವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಶತ್ರುಗಳು ಮತ್ತು ವಿರೋಧಿಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪುರುಷನಲ್ಲಿರುವವನು ಮತ್ತು ಆ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವವನು ಒಬ್ಬನೇ.

ತನ್ನಮ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ ನಮನಂ ನಮಃ ನಮನಗುಣವತ್ ತದುಪಾಸೀತ। ನಮ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರಹ್ವೀಭವನ್ತಿ ಅಸ್ಮೈ ಉಪಾಸಿತ್ರೇ ಕಾಮಾಃ ಕಾಮ್ಯನ್ತ ಇತಿ ಭೋಗ್ಯಾ ವಿಷಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ। ತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮೇತ್ಯುಪಾಸೀತ। ಬ್ರಾಹ್ಮ ಪರಿಬೃಢತಮಮಿತ್ಯುಪಾಸೀತ। ಬ್ರಾಹ್ಮವಾನ್ ತದ್ಗುಣೋ ಭವತಿ। ತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪರಿಮರ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪರಿಮರಃ ಪರಿಮ್ರಿಯನ್ತೇಽಸ್ಮಿನ್ಪಞ್ಚ ದೇವತಾ ವಿದ್ಯುದ್ವೃಷ್ಟಿಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಆದಿತ್ಯೋಽಗ್ನಿರಿತ್ಯೇತಾಃ। ಅತಃ ವಾಯುಃ ಪರಿಮರಃ, ಶ್ರುತ್ಯನ್ತರಪ್ರಸಿದ್ಧೇಃ। ಸ ಏವಾಯಂ ವಾಯುರಾಕಾಶೇನಾನನ್ಯ ಇತ್ಯಾಕಾಶೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪರಿಮರಃ; ತಸ್ಮಾದಾಕಾಶಂ ವಾಯ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪರಿಮರ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ। ಏನಮ್ ಏವವಿದಂ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿನೋ ದ್ವಿಷನ್ತಃ; ಅದ್ವಿಷನ್ತೋಽಪಿ ಸಪತ್ನಾ ಯತೋ ಭವನ್ತಿ, ಅತೋ ವಿಶೇಷ್ಯನ್ತೇ ದ್ವಿಷನ್ತಃ; ಸಪತ್ನಾ ಇತಿ। ಏನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಃ ಸಪತ್ನಾಃ ತೇ ಪರಿಮ್ರಿಯನ್ತೇ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಜಹತಿ। ಕಿಂ ಚ, ಯೇ ಚ ಅಪ್ರಿಯಾ ಅಸ್ಯ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾ ಅದ್ವಿಷನ್ತೋಽಪಿ ತೇ ಚ ಪರಿಮ್ರಿಯನ್ತೇ।। 'ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅನ್ನಂ ಶರೀರಮನ್ನಾದಮ್ ' ಇತ್ಯಾರಭ್ಯ ಆಕಾಶಾನ್ತಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಸ್ಯೈವ ಅನ್ನಾನ್ನಾದತ್ವಮುಕ್ತಮ್। ಉಕ್ತಂ ನಾಮ -- ಕಿಂ ತೇನ? ತೇನೈತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಭವತಿ -- ಕಾರ್ಯವಿಷಯ ಏವ ಭೋಜ್ಯಭೋಕ್ತೃತ್ವಕೃತಃ ಸಂಸಾರಃ, ನ ತ್ವಾತ್ಮನೀತಿ। ಆತ್ಮನಿ ತು ಭ್ರಾನ್ತ್ಯಾ ಉಪಚರ್ಯತೇ। ನನ್ವಾತ್ಮಾಪಿ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ಕಾರ್ಯಮ್, ತತೋ ಯುಕ್ತಃ ತಸ್ಯ ಸಂಸಾರ ಇತಿ; ನ, ಅಸಂಸಾರಿಣ ಏವ ಪ್ರವೇಶಶ್ರುತೇಃ। 'ತತ್ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತದೇವಾನುಪ್ರಾವಿಶತ್ ' ಇತ್ಯಾಕಾಶಾದಿಕಾರಣಸ್ಯ ಹಿ ಅಸಂಸಾರಿಣ ಏವ ಪರಮಾತ್ಮನಃ ಕಾರ್ಯೇಷ್ವನುಪ್ರವೇಶಃ ಶ್ರೂಯತೇ। ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರ್ಯಾನುಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ಜೀವ ಆತ್ಮಾ ಪರ ಏವ ಅಸಂಸಾರೀ; ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಅನುಪ್ರಾವಿಶದಿತಿ ಸಮಾನಕರ್ತೃತ್ವೋಪಪತ್ತೇಶ್ಚ। ಸರ್ಗಪ್ರವೇಶಕ್ರಿಯಯೋಶ್ಚೈಕಶ್ಚೇತ್ಕರ್ತಾ, ತತಃ ಕ್ತ್ವಾಪ್ರತ್ಯಯೋ ಯುಕ್ತಃ। ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ಯ ತು ಭಾವಾನ್ತರಾಪತ್ತಿರಿತಿ ಚೇತ್, ನ; ಪ್ರವೇಶಸ್ಯಾನ್ಯಾರ್ಥತ್ವೇನ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾತತ್ವಾತ್। 'ಅನೇನ ಜೀವೇನ ' ಇತಿ ವಿಶೇಷಶ್ರುತೇಃ ಧರ್ಮಾನ್ತರೇಣಾನುಪ್ರವೇಶ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ; 'ತತ್ಸತ್ಯಮ್ ''ಸ ಆತ್ಮಾ ''ತತ್ತ್ವಮಸಿ ' ಇತಿ ಸಾಮಾನಾಧಿಕರಣ್ಯಾತ್। ದೃಷ್ಟಂ ಜೀವಸ್ಯ ಸಂಸಾರಿತ್ವಮಿತಿ ಚೇತ್, ನ; ಉಪಲಬ್ಧುರನುಪಲಭ್ಯತ್ವಾತ್। ಸಂಸಾರಧರ್ಮಾವಿಶಿಷ್ಟ ಆತ್ಮೋಪಲಭ್ಯತ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ; ಧರ್ಮಾಣಾಂ ಧರ್ಮಿಣೋಽವ್ಯತಿರೇಕಾತ್ ಕರ್ಮತ್ವಾನುಪಪತ್ತೇಃ। ಉಷ್ಣಪ್ರಕಾಶಯೋರ್ದಾಹ್ರಪ್ರಕಾಶ್ಯತ್ವಾನುಪಪತ್ತಿವತ್ ತ್ರಾಸಾದಿದರ್ಶನಾದ್ದುಃಖಿತ್ವಾದ್ಯನುಮೀಯತ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ; ತ್ರಾಸಾದೇರ್ದುಃಖಸ್ಯ ಚ ಉಪಲಭ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್ ನೋಪಲಬ್ಧೃಧರ್ಮತ್ವಮ್। ಕಾಪಿಲಕಾಣಾದಾದಿತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರವಿರೋಧ ಇತಿ ಚೇತ್, ನ; ತೇಷಾಂ ಮೂಲಾಭಾವೇ ವೇದವಿರೋಧೇ ಚ ಭ್ರಾನ್ತತ್ವೋಪಪತ್ತೇಃ। ಶ್ರುತ್ಯುಪಪತ್ತಿಭ್ಯಾಂ ಚ ಸಿದ್ಧಮ್ ಆತ್ಮನೋಽಸಂಸಾರಿತ್ವಮ್, ಏಕತ್ವಾಚ್ಚ। ಕಥಮೇಕತ್ವಮಿತಿ, ಉಚ್ಯತೇ -- ಸ ಯಶ್ಚಾಯಂ ಪುರುಷೇ ಯಶ್ಚಾಸಾವಾದಿತ್ಯೇ ಸ ಏಕಃ ಇತ್ಯೇವಮಾದಿ ಪೂರ್ವವತ್ಸರ್ವಮ್।। ಸ ಯ ಏವಂವಿತ್ । ಅಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೇತ್ಯ । ಏತಮನ್ನಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಮ್ಯ । ಏತಂ ಪ್ರಾಣಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಮ್ಯ । ಏತಂ ಮನೋಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಮ್ಯ । ಏತಂ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಮ್ಯ । ಏತಮಾನನ್ದಮಯಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸಙ್ಕ್ರಮ್ಯ । ಇಮಾಁಲ್ಲೋಕನ್ಕಾಮಾನ್ನೀ ಕಾಮರೂಪ್ಯನುಸಞ್ಚರನ್ । ಏತತ್ ಸಾಮ ಗಾಯನ್ನಾಸ್ತೇ । ಹಾ 3 ವು ಹಾ 3 ವು ಹಾ 3 ವು

ಅದನ್ನು ನಮಸ್ಕಾರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ನಮಸ್ಕಾರ, ಅಂದರೆ ವಂದನೆ, ಅದನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳು ವಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಬ್ರಹ್ಮ ಅತ್ಯುನ್ನತವಾದುದು. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮದ ಗುಣವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಶವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು—ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಶವೆಂದರೆ ಐದು ದೇವತೆಗಳು—ಮಿಂಚು, ಮಳೆ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಅಗ್ನಿ—ಇವುಗಳು ನಾಶವಾಗುವುದು; ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಯುವೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಶ, ಇದು ಬೇರೆ ಶ್ರುತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಈ ವಾಯುವೇ ಆಕಾಶದಿಂದ ಭಿನ್ನವಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಆಕಾಶವೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಶ; ಆಕಾಶವನ್ನು ವಾಯುವಿನ ಆತ್ಮವಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಶವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಈ ಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವರು, ವಿರೋಧಿಸುವವರು, ಅವರ ಪ್ರಾಣಗಳು ಬಿಡುತ್ತವೆ; ಅವನಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯರಾದವರು—even ಶತ್ರುಗಳಲ್ಲದವರೂ—ಅವರು ಕೂಡ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ. 'ಉಸಿರೇ ಅನ್ನ, ದೇಹವೇ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವದು' ಎಂದು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಆಕಾಶದವರೆಗೆ, ಕಾರಣಗಳೆಲ್ಲಾ ಅನ್ನ-ಅನ್ನಾದದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಏನು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ? ಅನುಭವಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅನುಭವಿಸುವವನು ಎಂಬುದು ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ; ಆತ್ಮನಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ಆತ್ಮನಲ್ಲಿ ಇದು ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆತ್ಮವೂ ಪರಮಾತ್ಮನ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲವೇ, ಹಾಗಾದರೆ ಅವನಿಗೂ ಸಂಸಾರವಿರಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ, ಇಲ್ಲ; ಕಾರಣ, ಪರಮಾತ್ಮನು ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ ಸಂಸಾರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಜೀವಾತ್ಮನು ಪರಮಾತ್ಮನೇ, ಸಂಸಾರಿಯಲ್ಲ; ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಪ್ರವೇಶ ಎರಡನ್ನೂ ಮಾಡುವವನು ಒಬ್ಬನೇ. ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಸ್ಥಿತಿಬದಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲ; ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥವಿದೆ. ವಿಭಿನ್ನ ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರವೇಶ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲ; 'ಅದು ಸತ್ಯ, ಅದು ಆತ್ಮ, ಅದೇ ನೀನು' ಎಂಬ ಶ್ರುತಿ ಇದೆ. ಜೀವಾತ್ಮನು ಸಂಸಾರಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲ; ನೋಡುವವನು ಕಾಣಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ್ಮನು ಸಂಸಾರಧರ್ಮ ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲ; ಧರ್ಮಗಳು ಧರ್ಮಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉಷ್ಣತೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಲಾಗದಂತೆ, ಭಯ ಮತ್ತು ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸುವುದರಿಂದ ಅವನು ದುಃಖಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಊಹಿಸುವುದಾದರೂ, ಅವು ಕಾಣುತ್ತವೆ, ನೋಡುವವನ ಗುಣವಲ್ಲ. ಇದು ಇತರ ತರ್ಕಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ, ಅವುಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಮತ್ತು ವೇದವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವು ತಪ್ಪು. ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಸಂಸಾರವಿಲ್ಲ, ಏಕತ್ವವೂ ಇದೆ. ಹೇಗೆಂದರೆ—'ಈ ಪುರುಷನಲ್ಲಿರುವವನು ಮತ್ತು ಆ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವವನು ಒಬ್ಬನೇ' ಎಂದು ಹಿಂದೆಯೇ ಹೇಳಿದಂತೆ. ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಈ ಲೋಕವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಅನ್ನಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಪ್ರಾಣಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಮನೋಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಆನಂದಮಯ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪಡೆದು, ಈ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು, ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾ, ಈ ಸಾಮವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ: 'ಹಾ ೩ ವು, ಹಾ ೩ ವು, ಹಾ ೩ ವು.'

ಅಹಮನ್ನಮಹಮನ್ನಮಹಮನ್ನಮ್ । ಅಹಮನ್ನಾದೋ3ಽಹಮನ್ನಾದೋ3ಽಅಹಮನ್ನಾದಃ । ಅಹಁಶ್ಲೋಕಕೃದಹಁಶ್ಲೋಕಕೃದಹಁಶ್ಲೋಕಕೃತ್ । ಅಹಮಸ್ಮಿ ಪ್ರಥಮಜಾ ಋತಾ3ಸ್ಯ । ಪೂರ್ವಂ ದೇವೇಭ್ಯೋಽಮೃತಸ್ಯ ನಾ3ಭಾಯಿ । ಯೋ ಮಾ ದದಾತಿ ಸ ಇದೇವ ಮಾ3ಽಽವಾಃ । ಅಹಮನ್ನಮನ್ನಮದನ್ತಮಾ3ದ್ಮಿ । ಅಹಂ ವಿಶ್ವಂ ಭುವನಮಭ್ಯಭವಾ3ಮ್ । ಸುವರ್ಣಜ್ಯೋತೀಃ । ಯ ಏವಂ ವೇದ । ಇತ್ಯುಪನಿಷತ್

ನಾನೇ ಅನ್ನ, ನಾನೇ ಅನ್ನ, ನಾನೇ ಅನ್ನ; ನಾನೇ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು, ನಾನೇ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು, ನಾನೇ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನು; ನಾನೇ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವವನು, ನಾನೇ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವವನು, ನಾನೇ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸುವವನು. ನಾನೇ ಸತ್ಯದ ಮೊದಲ ಹುಟ್ಟಿದವನು; ದೇವತೆಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲು, ಅಮೃತದ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದವನು. ಯಾರು ನನಗೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನೇ ನನಗೆ ರಕ್ಷಣೆ. ನಾನೇ ಅನ್ನವಾಗಿ, ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುವವನನ್ನೂ ತಿನ್ನುತ್ತೇನೆ. ನಾನೇ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಆವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನಾನೇ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನು. ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ—ಇದು ಉಪನಿಷತ್ತು.