ತೈತ್ತಿರೀಯೋಪನಿಷದ್

ಆವಹನ್ತೀ ವಿತನ್ವಾನಾ ಕುರ್ವಾಣಾಽಚೀರಮಾತ್ಮನಃ । ವಾಸಾಁಸಿ ಮಮ ಗಾವಶ್ಚ । ಅನ್ನಪಾನೇ ಚ ಸರ್ವದಾ । ತತೋ ಮೇ ಶ್ರಿಯಮಾವಹ । ಲೋಮಶಾಂ ಪಶುಭಿಃ ಸಹ ಸ್ವಾಹಾ । ಆಮಾಯನ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ ಸ್ವಾಹಾ । ವಿಮಾಯನ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ ಸ್ವಾಹಾ । ಪ್ರಮಾಯನ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ ಸ್ವಾಹಾ । ದಮಾಯನ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ ಸ್ವಾಹಾ । ಶಮಾಯನ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ ಸ್ವಾಹಾ

ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹರಡುತ್ತಾ, ಆತ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುತ್ತಾ, ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಹಸುಗಳು ಸದಾ ನನ್ನದಾಗಿರಲಿ, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನಿಯೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಇರಲಿ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನನಗೆ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ ತರಲೆಂದು, ಕೂದಲಿರುವ ಪಶುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಸ್ವಾಹಾ! ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರಲಿ, ಸ್ವಾಹಾ! ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ನನ್ನ ಬಳಿ ಸೇರಲಿ, ಸ್ವಾಹಾ! ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ನನ್ನ ಸುತ್ತಲೂ ನೆಲೆಸಲಿ, ಸ್ವಾಹಾ! ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ನನ್ನ ಬಳಿ ದಮನದಲ್ಲಿರಲಿ, ಸ್ವಾಹಾ! ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ನನ್ನ ಬಳಿ ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿ, ಸ್ವಾಹಾ!

ಯಶೋ ಜನೇಽಸಾನಿ ಸ್ವಾಹಾ । ಶ್ರೇಯಾನ್ ವಸ್ಯಸೋಽಸಾನಿ ಸ್ವಾಹಾ । ತಂ ತ್ವಾ ಭಗ ಪ್ರವಿಶಾನಿ ಸ್ವಾಹಾ । ಸ ಮಾ ಭಗ ಪ್ರವಿಶ ಸ್ವಾಹಾ । ತಸ್ಮಿನ್ ಸಹಸ್ರಶಾಖೇ । ನಿಭಗಾಹಂ ತ್ವಯಿ ಮೃಜೇ ಸ್ವಾಹಾ । ಯಥಾಽಽಪಃ ಪ್ರವತಾಯನ್ತಿ ಯಥಾ ಮಾಸಾ ಅಹರ್ಜರಮ್ । ಏವಂ ಮಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ ಧಾತರಾಯನ್ತು ಸರ್ವತಃ ಸ್ವಾಹಾ । ಪ್ರತಿವೇಶೋಽಸಿ ಪ್ರ ಮಾ ಭಾಹಿ ಪ್ರ ಮಾ ಪದ್ಯಸ್ವ

ಜನರಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಕೀರ್ತಿ ದೊರಕಲಿ, ಸ್ವಾಹಾ! ಧನಿಕರಿಗಿಂತ ನಾನು ಉತ್ತಮನಾಗಲಿ, ಸ್ವಾಹಾ! ಭಾಗ್ಯವೇ, ನಾನು ನಿನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ, ಸ್ವಾಹಾ! ಭಾಗ್ಯವೇ, ನೀನು ನನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸು, ಸ್ವಾಹಾ! ಸಾವಿರ ಶಾಖೆಗಳಿರುವ ನಿನ್ನೊಳಗೆ ನಾನು ಶುದ್ಧನಾಗಲಿ, ಸ್ವಾಹಾ! ಹೇಗೆ ನೀರು ಕೆಳಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೋ, ಹೇಗೆ ತಿಂಗಳುಗಳು ವರ್ಷಗಳಾಗುತ್ತವೋ, ಹಾಗೆ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರಲಿ, ಸ್ವಾಹಾ! ನೀನು ನೆರೆಹೊರೆಯವನಾಗಿದ್ದೀಯೆ; ನನಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡಬೇಡ, ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗಬೇಡ.

ಭೂಮಿ, ಮಧ್ಯಲೋಕ, ದ್ಯುಲೋಕ, ದಿಕ್ಕುಗಳು, ಉಪದಿಕ್ಕುಗಳು; ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು; ನೀರು, ಸಸ್ಯಗಳು, ಮರಗಳು, ಆಕಾಶ, ಆತ್ಮ—ಇವು ಭೌತಿಕ ಜಗತ್ತು. ಈಗ ಆತ್ಮಸಂಬಂಧ: ಪ್ರಾಣ, ವ್ಯಾನ, ಅಪಾನ, ಉದಾನ, ಸಮಾನ; ಕಣ್ಣು, ಕಿವಿ, ಮನಸ್ಸು, ಮಾತು, ಚರ್ಮ; ಮಾಂಸ, ಸ್ನಾಯು, ಎಲುಬು, ಮಜ್ಜೆ. ಇವನ್ನು ಸರಿಹೊಂದಿಸಿ ಋಷಿಯು ಹೇಳಿದನು: 'ಇದೆಲ್ಲವೂ ಐದು ಭಾಗಗಳಾಗಿದೆ; ಐದು ಭಾಗದಿಂದ ಐದು ತುಂಬಿದೆ'.

ಓಮಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮ । ಓಮಿತೀದಁಸರ್ವಮ್ । ಓಮಿತ್ಯೇತದನುಕೃತಿರ್ಹಸ್ಮ ವಾ ಅಪ್ಯೋ ಶ್ರಾವಯೇತ್ಯಾಶ್ರಾವಯನ್ತಿ । ಓಮಿತಿ ಸಾಮಾನಿ ಗಾಯನ್ತಿ । ಓಁಶೋಮಿತಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಶಁಸನ್ತಿ । ಓಮಿತ್ಯಧ್ವರ್ಯುಃ ಪ್ರತಿಗರಂ ಪ್ರತಿಗೃಣಾತಿ । ಓಮಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪ್ರಸೌತಿ । ಓಮಿತ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಮನುಜಾನಾತಿ । ಓಮಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯನ್ನಾಹ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಪ್ನವಾನೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮೈವೋಪಾಪ್ನೋತಿ

'ಓಂ' ಎಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮ. 'ಓಂ' ಎಂದರೆ ಈ ಎಲ್ಲವೂ. 'ಓಂ' ಎಂದು ಪಾಠಕನು ಪಾಠಮಾಡಲು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. 'ಓಂ' ಎಂದು ಸಾಮಗಾನ ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. 'ಓಂ' ಎಂದು ಋತ್ವಿಕರು ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. 'ಓಂ' ಎಂದು ಅಧ್ವರ್ಯು ಪ್ರತಿಗ್ರಹವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. 'ಓಂ' ಎಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. 'ಓಂ' ಎಂದು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಅನುಮತಿಸುತ್ತಾರೆ. 'ಓಂ' ಎಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಉಪದೇಶ ಆರಂಭಿಸುವಾಗ 'ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಋತಂ ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಚ । ಸತ್ಯಂ ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಚ । ತಪಶ್ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಚ । ದಮಶ್ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಚ । ಶಮಶ್ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಚ । ಅಗ್ನಯಶ್ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಚ । ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಚ । ಅತಿಥಯಶ್ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಚ । ಮಾನುಷಂ ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಚ । ಪ್ರಜಾ ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಚ । ಪ್ರಜನಶ್ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಚ । ಪ್ರಜಾತಿಶ್ಚ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಚ । ಸತ್ಯಮಿತಿ ಸತ್ಯವಚಾ ರಾಥೀತರಃ । ತಪ ಇತಿ ತಪೋನಿತ್ಯಃ ಪೌರುಶಿಷ್ಟಿಃ । ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಏವೇತಿ ನಾಕೋ ಮೌದ್ಗಲ್ಯಃ । ತದ್ಧಿ ತಪಸ್ತದ್ಧಿ ತಪಃ

ಸತ್ಯವೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪಾಠದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿರಬೇಕು. ನಿಜವೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪಾಠದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿರಬೇಕು. ತಪಸ್ಸೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪಾಠದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿರಬೇಕು. ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪಾಠದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿರಬೇಕು. ಶಾಂತವೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪಾಠದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿರಬೇಕು. ಅಗ್ನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಪಾಠವೂ ಸೇರಿರಬೇಕು. ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಪಾಠದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿರಬೇಕು. ಅತಿಥಿಗಳಿಗೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಪಾಠವೂ ಸೇರಿರಬೇಕು. ಮಾನವನ ಸೇವೆಗೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಪಾಠವೂ ಸೇರಿರಬೇಕು. ಸಂತಾನಕ್ಕೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಪಾಠವೂ ಸೇರಿರಬೇಕು. ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಪಾಠವೂ ಸೇರಿರಬೇಕು. ವಂಶ ಪರಂಪರೆಯಿಗೂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಪಾಠವೂ ಸೇರಿರಬೇಕು. "ಸತ್ಯವೇ ಮುಖ್ಯ" ಎಂದು ಸತ್ಯವಾಚ ರಾಥೀತರನು ಹೇಳಿದನು. "ತಪಸ್ಸೇ ಮುಖ್ಯ" ಎಂದು ತಪೋನಿತ್ಯ ಪೌರುಶಿಷ್ಟನು ಹೇಳಿದನು. "ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪಾಠವೇ ಮುಖ್ಯ" ಎಂದು ನಾಕ ಮಾಉದ್ಗಲ್ಯನು ಹೇಳಿದನು. ಇದುವೇ ತಪಸ್ಸು, ಇದುವೇ ತಪಸ್ಸು.

ವೇದಮನೂಚ್ಯಾಚಾರ್ಯೋಽನ್ತೇವಾಸಿನಮನುಶಾಸ್ತಿ । ಸತ್ಯಂ ವದ । ಧರ್ಮಂ ಚರ । ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಾನ್ಮಾ ಪ್ರಮದಃ । ಆಚಾರ್ಯಾಯ ಪ್ರಿಯಂ ಧನಮಾಹೃತ್ಯ ಪ್ರಜಾತನ್ತುಂ ಮಾ ವ್ಯವಚ್ಛೇತ್ಸೀಃ । ಸತ್ಯಾನ್ನ ಪ್ರಮದಿತವ್ಯಮ್। ಧರ್ಮಾನ್ನ ಪ್ರಮದಿತವ್ಯಮ್ । ಕುಶಲಾನ್ನ ಪ್ರಮದಿತವ್ಯಮ್ । ಭೂತ್ಯೈ ನ ಪ್ರಮದಿತವ್ಯಮ್ । ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನಾಭ್ಯಾಂ ನ ಪ್ರಮದಿತವ್ಯಮ್ । ದೇವಪಿತೃಕಾರ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ನ ಪ್ರಮದಿತವ್ಯಮ್

ವೇದವನ್ನು ಓದಿದ ಮೇಲೆ, ಗುರು ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ: ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು. ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸು. ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಪಾಠವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬೇಡ. ಗುರುಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ದಾನವನ್ನು ನೀಡಿ, ವಂಶ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಬೇಡ. ಸತ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬೇಡ. ಧರ್ಮವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬೇಡ. ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬೇಡ. ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬೇಡ. ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಪಾಠವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬೇಡ. ದೇವರು ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಬೇಡ.

ಯೇ ಯತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸಂಮರ್ಶಿನಃ । ಯುಕ್ತಾ ಆಯುಕ್ತಾಃ । ಅಲೂಕ್ಷಾ ಧರ್ಮಕಾಮಾಃ ಸ್ಯುಃ । ಯಥಾ ತೇ ತತ್ರ ವರ್ತೇರನ್ । ತಥಾ ವರ್ತೇಥಾಃ । ಅಥಾಭ್ಯಾಖ್ಯಾತೇಷು । ಯೇ ತತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸಂಮರ್ಶಿನಃ । ಯುಕ್ತಾ ಆಯುಕ್ತಾಃ । ಅಲೂಕ್ಷಾ ಧರ್ಮಕಾಯಾಃ ಸ್ಯುಃ । ಯಥಾ ತೇ ತೇಷು ವರ್ತೇರನ್ । ತಥಾ ತೇಷು ವರ್ತೇಥಾಃ । ಏಷ ಆದೇಶಃ । ಏಷ ಉಪದೇಶಃ । ಏಷಾ ವೇದೋಪನಿಷತ್ । ಏತದನುಶಾಸನಮ್ । ಏವಮುಪಾಸಿತವ್ಯಮ್ । ಏವಮು ಚೈತದುಪಾಸ್ಯಮ್

ಯಾವೆಡೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಯೋಗ್ಯರಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲದಿರಲಿ, ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುವವರಾಗಿರಲಿ, ಅವರು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ವರ್ತಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ, ಈಗಾಗಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಅವರು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೋ ಹಾಗೆಯೇ ನೀನು ವರ್ತಿಸಬೇಕು. ಇದುವೇ ಆದೇಶ. ಇದುವೇ ಉಪದೇಶ. ಇದುವೇ ವೇದೋಪನಿಷತ್ತಿನ ರಹಸ್ಯ. ಇದುವೇ ಆಜ್ಞೆ. ಹೀಗೆ ಆಚರಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು.

ಶಂ ನೋ ಮಿತ್ರಃ ಶಂ ವರುಣಃ । ಶಂ ನೋ ಭವತ್ವರ್ಯಮಾ । ಶಂ ನ ಇನ್ದ್ರೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ । ಶಂ ನೋ ವಿಷ್ಣುರುರುಕ್ರಮಃ । ನಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ । ನಮಸ್ತೇ ವಾಯೋ । ತ್ವಮೇವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸಿ । ತ್ವಾಮೇವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಬ್ರಹ್ಮಾವಾದಿಷಮ್ । ಋತಮವಾದಿಷಮ್ । ಸತ್ಯಮವಾದಿಷಮ್ । ತನ್ಮಾಮಾವೀತ್ । ತದ್ವಕ್ತಾರಮಾವೀತ್ । ಆವೀನ್ಮಾಮ್ । ಆವೀದ್ವಕ್ತಾರಮ್ । ಓಂ ಶಾನ್ತಿಃ ಶಾನ್ತಿಃ ಶಾನ್ತಿಃ

ನಮಗೆ ಮಿತ್ರನು ಶುಭವಾಗಲಿ, ನಮಗೆ ವರుణನು ಶುಭವಾಗಲಿ. ನಮಗೆ ಅರ್ಯಮನು ಶುಭವಾಗಲಿ. ನಮಗೆ ಇಂದ್ರನು ಮತ್ತು ಬೃಹಸ್ಪತಿಗಳು ಶುಭವಾಗಲಿ. ನಮಗೆ ವಿಶಾಲ ಹೆಜ್ಜೆಯ ವಿಷ್ಣುನು ಶುಭವಾಗಲಿ. ಬ್ರಹ್ಮಣಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ವಾಯುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ನೀನೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಬ್ರಹ್ಮ. ನಾನೂ ನೀನನ್ನೇ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ನಿಜವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಅದು ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ಅದು ಗುರುವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ನನ್ನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ಗುರುವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಿ. ಓಂ ಶಾಂತಿ ಶಾಂತಿ ಶಾಂತಿ.

ಓಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿದಾಪ್ನೋತಿ ಪರಮ್ । ತದೇಷಾಽಭ್ಯುಕ್ತಾ । ಸತ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಮನನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮ । ಯೋ ವೇದ ನಿಹಿತಂ ಗುಹಾಯಾಂ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ । ಸೋಽಶ್ನುತೇ ಸರ್ವಾನ್ ಕಾಮಾನ್ ಸಹ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ವಿಪಶ್ಚಿತೇತಿ ॥ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಸ್ಮಾದಾತ್ಮನ ಆಕಾಶಃ ಸಂಭೂತಃ । ಆಕಾಶಾದ್ವಾಯುಃ । ವಾಯೋರಗ್ನಿಃ । ಅಗ್ನೇರಾಪಃ । ಅದ್ಭ್ಯಃ ಪೃಥಿವೀ । ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಓಷಧಯಃ । ಓಷಧೀಭ್ಯೋಽನ್ನಮ್ । ಅನ್ನಾತ್ಪುರುಷಃ । ಸ ವಾ ಏಷ ಪುರುಷೋಽನ್ನರಸಮಯಃ । ತಸ್ಯೇದಮೇವ ಶಿರಃ । ಅಯಂ ದಕ್ಷಿಣಃ ಪಕ್ಷಃ । ಅಯಮುತ್ತರಃ ಪಕ್ಷಃ । ಅಯಮಾತ್ಮಾ । ಇದಂ ಪುಚ್ಛಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ । ತದಪ್ಯೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ

ಓಂ. ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಪರಮವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ, ಅನಂತ. ಯಾರು ಆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು, ಗುಹೆಯೊಳಗೆ, ಪರಮಾಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆತ್ಮದಿಂದ ಆಕಾಶವು ಹುಟ್ಟಿತು; ಆಕಾಶದಿಂದ ವಾಯು; ವಾಯುವಿನಿಂದ ಅಗ್ನಿ; ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ನೀರು; ನೀರಿನಿಂದ ಭೂಮಿ; ಭೂಮಿಯಿಂದ ಸಸ್ಯಗಳು; ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಅನ್ನ; ಅನ್ನದಿಂದ ಪುರುಷನು. ಈ ಪುರುಷನು ಅನ್ನದ ಸಾರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತನು. ಅವನಿಗೆ ಇದು ತಲೆ, ಇದು ಬಲಭುಜ, ಇದು ಎಡಭುಜ, ಇದು ದೇಹ, ಇದು ಬೆನ್ನುಹತ್ತಿನ ಆಧಾರ. ಇದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವಿದೆ.

ಅನ್ನಾದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ । ಯಾಃ ಕಾಶ್ಚ ಪೃಥಿವೀಁ ಶ್ರಿತಾಃ । ಅಥೋ ಅನ್ನೇನೈವ ಜೀವನ್ತಿ । ಅಥೈನದಪಿ ಯನ್ತ್ಯನ್ತತಃ । ಅನ್ನಁ ಹಿ ಭೂತಾನಾಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಮ್ । ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವೌಷಧಮುಚ್ಯತೇ । ಸರ್ವಂ ವೈ ತೇಽನ್ನಮಾಪ್ನುವನ್ತಿ । ಯೇಽನ್ನಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸತೇ । ಅನ್ನಁ ಹಿ ಭೂತಾನಾಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಮ್ । ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವೌಷಧಮುಚ್ಯತೇ । ಅನ್ನಾದ್ ಭೂತಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ । ಜಾತಾನ್ಯನ್ನೇನ ವರ್ಧನ್ತೇ । ಅದ್ಯತೇಽತ್ತಿ ಚ ಭೂತಾನಿ । ತಸ್ಮಾದನ್ನಂ ತದುಚ್ಯತ ಇತಿ । ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಸ್ಮಾದನ್ನರಸಮಯಾತ್ । ಅನ್ಯೋಽನ್ತರ ಆತ್ಮಾ ಪ್ರಾಣಮಯಃ । ತೇನೈಷ ಪೂರ್ಣಃ । ಸ ವಾ ಏಷ ಪುರುಷವಿಧ ಏವ । ತಸ್ಯ ಪುರುಷವಿಧತಾಮ್। ಅನ್ವಯಂ ಪುರುಷವಿಧಃ । ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣ ಏವ ಶಿರಃ । ವ್ಯಾನೋ ದಕ್ಷಿಣಃ ಪಕ್ಷಃ । ಅಪಾನ ಉತ್ತರಃ ಪಕ್ಷಃ । ಆಕಾಶ ಆತ್ಮಾ । ಪೃಥಿವೀ ಪುಚ್ಛಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ । ತದಪ್ಯೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ

ಅನ್ನದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ—ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲರೂ. ಅನ್ನದಿಂದಲೇ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ಲೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅನ್ನವೇ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಪಿತಾಮಹ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾದದ್ದು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಅನ್ನವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಎಲ್ಲ ಅನ್ನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅನ್ನವೇ ಜೀವಿಗಳ ಪಿತಾಮಹ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಉಪಯುಕ್ತವಾದದ್ದು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅನ್ನದಿಂದ ಜೀವಿಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಅನ್ನದಿಂದ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಜೀವಿಗಳು ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅನ್ನವೂ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಅನ್ನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅನ್ನದ ಆವರಣದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮ ಇದೆ, ಅದು ಪ್ರಾಣಮಯ. ಅದರಿಂದ ಇದು ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಮಾನವನ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಮಾನವನ ರೂಪ ಹೀಗೆ: ಪ್ರಾಣವೇ ತಲೆ, ವ್ಯಾನ ಬಲಭುಜ, ಅಪಾನ ಎಡಭುಜ, ಆಕಾಶ ದೇಹ, ಭೂಮಿ ಬೆನ್ನುಹತ್ತಿನ ಆಧಾರ. ಇದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವಿದೆ.

ಪ್ರಾಣಂ ದೇವಾ ಅನು ಪ್ರಾಣನ್ತಿ । ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಶವಶ್ಚ ಯೇ । ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ಭೂತಾನಾಮಾಯುಃ । ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಾಯುಷಮುಚ್ಯತೇ । ಸರ್ವಮೇವ ತ ಆಯುರ್ಯನ್ತಿ । ಯೇ ಪ್ರಾಣಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸತೇ । ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ಭೂತಾನಾಮಾಯುಃ । ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಾಯುಷಮುಚ್ಯತ ಇತಿ । ತಸ್ಯೈಷ ಏವ ಶಾರೀರ ಆತ್ಮಾ । ಯಃ ಪೂರ್ವಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಾಣಮಯಾತ್ । ಅನ್ಯೋಽನ್ತರ ಆತ್ಮಾ ಮನೋಮಯಃ । ತೇನೈಷ ಪೂರ್ಣಃ । ಸ ವಾ ಏಷ ಪುರುಷವಿಧ ಏವ । ತಸ್ಯ ಪುರುಷವಿಧತಾಮ್ । ಅನ್ವಯಂ ಪುರುಷವಿಧಃ । ತಸ್ಯ ಯಜುರೇವ ಶಿರಃ । ಋಗ್ದಕ್ಷಿಣಃ ಪಕ್ಷಃ । ಸಾಮೋತ್ತರಃ ಪಕ್ಷಃ । ಆದೇಶ ಆತ್ಮಾ । ಅಥರ್ವಾಙ್ಗಿರಸಃ ಪುಚ್ಛಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ । ತದಪ್ಯೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ

ದೇವತೆಗಳು, ಮಾನವರು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು—allರೂ ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಣವೇ ಜೀವಿಗಳ ಜೀವಶಕ್ತಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸರ್ವಾಯುಷಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾರು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಪೂರ್ಣ ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಣವೇ ಜೀವಿಗಳ ಜೀವಶಕ್ತಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಸರ್ವಾಯುಷಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ದೇಹಾತ್ಮವು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಪ್ರಾಣಮಯ ಆವರಣದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮ ಇದೆ, ಅದು ಮನೋಮಯ. ಅದರಿಂದ ಇದು ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಮಾನವನ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಮಾನವನ ರೂಪ ಹೀಗೆ: ಯಜುರ್ವೇದವೇ ತಲೆ, ಋಗ್ವೇದ ಬಲಭುಜ, ಸಾಮವೇದ ಎಡಭುಜ, ಉಪದೇಶ ದೇಹ, ಅಥರ್ವಾಂಗಿರಸ ಬೆನ್ನುಹತ್ತಿನ ಆಧಾರ. ಇದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವಿದೆ.

ಯತೋ ವಾಚೋ ನಿವರ್ತನ್ತೇ । ಅಪ್ರಾಪ್ಯ ಮನಸಾ ಸಹ । ಆನನ್ದಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಿದ್ವಾನ್ । ನ ಬಿಭೇತಿ ಕದಾಚನೇತಿ । ತಸ್ಯೈಷ ಏವ ಶಾರೀರ ಆತ್ಮಾ । ಯಃ ಪೂರ್ವಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಸ್ಮಾನ್ಮನೋಮಯಾತ್ । ಅನ್ಯೋಽನ್ತರ ಆತ್ಮಾ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಃ । ತೇನೈಷ ಪೂರ್ಣಃ । ಸ ವಾ ಏಷ ಪುರುಷವಿಧ ಏವ । ತಸ್ಯ ಪುರುಷವಿಧತಾಮ್ । ಅನ್ವಯಂ ಪುರುಷವಿಧಃ । ತಸ್ಯ ಶ್ರದ್ಧೈವ ಶಿರಃ । ಋತಂ ದಕ್ಷಿಣಃ ಪಕ್ಷಃ । ಸತ್ಯಮುತ್ತರಃ ಪಕ್ಷಃ । ಯೋಗ ಆತ್ಮಾ । ಮಹಃ ಪುಚ್ಛಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ । ತದಪ್ಯೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ

ಯಾವುದನ್ನು ಮಾತು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ತಲುಪದೆ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತವೆಯೋ, ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ ಆನಂದವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಎಂದಿಗೂ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಭಯಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ದೇಹಾತ್ಮವು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಮನೋಮಯ ಆವರಣದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮ ಇದೆ, ಅದು ವಿಜ್ಞಾನಮಯ. ಅದರಿಂದ ಇದು ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಮಾನವನ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಮಾನವನ ರೂಪ ಹೀಗೆ: ಭಕ್ತಿಯೇ ತಲೆ, ಋತವೇ ಬಲಭುಜ, ಸತ್ಯವೇ ಎಡಭುಜ, ಏಕಾಗ್ರತೆ ದೇಹ, ಮಹತ್ವ ಬೆನ್ನುಹತ್ತಿನ ಆಧಾರ. ಇದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವಿದೆ.

ವಿಜ್ಞಾನಂ ಯಜ್ಞಂ ತನುತೇ । ಕರ್ಮಾಣಿ ತನುತೇಽಪಿ ಚ । ವಿಜ್ಞಾನಂ ದೇವಾಃ ಸರ್ವೇ । ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಯೇಷ್ಠಮುಪಾಸತೇ । ವಿಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಚೇದ್ವೇದ । ತಸ್ಮಾಚ್ಚೇನ್ನ ಪ್ರಮಾದ್ಯತಿ ಶರೀರೇ ಪಾಪ್ಮನೋ ಹಿತ್ವಾ । ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ಸಮಶ್ನುತ ಇತಿ । ತಸ್ಯೈಷ ಏವ ಶಾರೀರ ಆತ್ಮಾ । ಯಃ ಪೂರ್ವಸ್ಯ । ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಸ್ಮಾದ್ವಿಜ್ಞಾನಮಯಾತ್ । ಅನ್ಯೋಽನ್ತರ ಆತ್ಮಾಽಽನನ್ದಮಯಃ । ತೇನೈಷ ಪೂರ್ಣಃ । ಸ ವಾ ಏಷ ಪುರುಷವಿಧ ಏವ । ತಸ್ಯ ಪುರುಷವಿಧತಾಮ್ । ಅನ್ವಯಂ ಪುರುಷವಿಧಃ । ತಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಮೇವ ಶಿರಃ । ಮೋದೋ ದಕ್ಷಿಣಃ ಪಕ್ಷಃ । ಪ್ರಮೋದ ಉತ್ತರಃ ಪಕ್ಷಃ । ಆನನ್ದ ಆತ್ಮಾ । ಬ್ರಹ್ಮ ಪುಚ್ಛಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ । ತದಪ್ಯೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ

ವಿಜ್ಞಾನವು ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತವೆ. ಯಾರು ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತಪ್ಪುಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವರು ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ದೇಹಾತ್ಮವು ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಇದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಮಯ ಆವರಣದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಒಳಗಿನ ಆತ್ಮ ಇದೆ, ಅದು ಆನಂದಮಯ. ಅದರಿಂದ ಇದು ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಮಾನವನ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಅದರ ಮಾನವನ ರೂಪ ಹೀಗೆ: ಪ್ರಿಯವೇ ತಲೆ, ಸಂತೋಷ ಬಲಭುಜ, ಮಹಾ ಸಂತೋಷ ಎಡಭುಜ, ಆನಂದ ದೇಹ, ಬ್ರಹ್ಮ ಬೆನ್ನುಹತ್ತಿನ ಆಧಾರ. ಇದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವಿದೆ.