Taittiriya Upanishad

असद्वा इदमग्र आसीत् । ततो वै सदजायत । तदात्मानँ स्वयमकुरुत । तस्मात्तत्सुकृतमुच्यत इति । यद्वै तत् सुकृतम् । रसो वै सः । रसँ ह्येवायं लब्ध्वाऽऽनन्दी भवति । को ह्येवान्यात्कः प्राण्यात् । यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् । एष ह्येवानन्दयाति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति । तत्त्वेव भयं विदुषोऽमन्वानस्य । तदप्येष श्लोको भवति

In the beginning, this was non-existence. From that, existence was born. That made itself into its own form; therefore, it is called well-made. Indeed, what is well-made is essence. For having obtained essence, one becomes blissful. For who could breathe, who could live, if this space were not bliss? It is this, indeed, that brings bliss. When one finds firm footing in this invisible, unembodied, undefined, and unbased, one attains fearlessness. But when one makes even the slightest distinction in this, then there is fear. For one who perceives duality, there is fear. On this, too, there is a verse.

पवते । भीषोदेति सूर्यः । भीषाऽस्मादग्निश्चेन्द्रश्च । मृत्युर्धावति पञ्चम इति । सैषाऽऽनन्दस्य मीमाँसा भवति । युवा स्यात्साधुयुवाऽध्यायकः । आशिष्ठो द्रढिष्ठो बलिष्ठः । तस्येयं पृथिवी सर्वा वित्तस्य पूर्णा स्यात् । स एको मानुष आनन्दः । ते ये शतं मानुषा आनन्दाः । स एको मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दाः । स एको देवगन्धर्वाणामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं देवगन्धर्वाणामानन्दाः । स एकः पितृणां चिरलोकलोकानामानन्दः । स एक आजानजानां देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतमाजानजानां देवानामानन्दाः । स एकः कर्मदेवानां देवानामानन्दः । ये कर्मणा देवानपि यन्ति । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं कर्मदेवानां देवानामानन्दाः । स एको देवानामानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं देवानामानन्दाः । स एक इन्द्रस्याऽऽनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतमिन्द्रस्याऽऽनन्दाः । स एको बृहस्पतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं बृहस्पतेरानन्दाः । स एकः प्रजापतेरानन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः । स एको ब्रह्मण आनन्दः । श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य । स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः । स य एवंवित् । अस्माल्लोकात्प्रेत्य । एतमन्नमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं प्राणमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं मनोमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति । तदप्येष श्लोको भवति

यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेत कुतश्चनेति । एतँ ह वाव न तपति । किमहँ साधु नाकरवम् । किमहं पापमकरवमिति । स य एवं विद्वानेते आत्मानँ स्पृणुते । उभे ह्येवैष एते आत्मानँ स्पृणुते । य एवं वेद । इत्युपनिषत्

From which words turn back, together with the mind, not attaining it—one who knows the bliss of Brahman fears nothing at all. Indeed, for such a one, there is no burning regret: 'Why did I not do what is good? Why did I do what is evil?' Whoever knows thus fills himself with these selves; indeed, he fills himself with both. Whoever knows thus—thus is the teaching.

भृगुर्वै वारुणिः । वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तस्मा एतत्प्रोवाच । अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचमिति । तँ होवाच । यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते । येन जातानि जीवन्ति । यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति । तद्विजिज्ञासस्व । तद् ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा

Bṛgu, the son of Varuṇa, approached his father Varuṇa and said: 'Venerable Sir, teach me Brahman.' To him, Varuṇa spoke thus: 'Food, breath, sight, hearing, mind, and speech.' He said: 'From which, indeed, these beings are born; by which, when born, they live; into which, at departing, they enter—seek to know that. That is Brahman.' He practiced austerity. Having practiced austerity—

अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् । अन्नाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । अन्नेन जातानि जीवन्ति । अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा

He understood: 'Food is Brahman.' For, indeed, from food these beings are born; by food, when born, they live; into food, at departing, they enter. Having understood this, he again approached his father Varuṇa and said: 'Venerable Sir, teach me Brahman.' He said: 'Seek to know Brahman through austerity; austerity is Brahman.' He practiced austerity. Having practiced austerity—

प्राणो ब्रह्मेति व्यजानात् । प्राणाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । प्राणेन जातानि जीवन्ति । प्राणं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा

He understood: 'Breath is Brahman.' Indeed, from breath alone these beings are born; by breath, having been born, they live; into breath they enter and merge at departure. Having realized this, he again approached Varuna, his father, and said: 'Revered Sir, teach me Brahman.' He replied: 'Seek to know Brahman through austerity; austerity is Brahman.' He practiced austerity; having practiced austerity—

मनो ब्रह्मेति व्यजानात् । मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । मनसा जातानि जीवन्ति । मनः प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय । पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा

He understood: 'Mind is Brahman.' Indeed, from mind alone these beings are born; by mind, having been born, they live; into mind they enter and merge at departure. Having realized this, he again approached Varuna, his father, and said: 'Revered Sir, teach me Brahman.' He replied: 'Seek to know Brahman through austerity; austerity is Brahman.' He practiced austerity; having practiced austerity—

विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात् । विज्ञानाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । विज्ञानेन जातानि जीवन्ति । विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससार । अधीहि भगवो ब्रह्मेति । तँ होवाच । तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व । तपो ब्रह्मेति । स तपोऽतप्यत । स तपस्तप्त्वा

He understood: 'Knowledge is Brahman.' Indeed, from knowledge alone these beings are born; by knowledge, having been born, they live; into knowledge they enter and merge at departure. Having realized this, he again approached Varuna, his father, and said: 'Revered Sir, teach me Brahman.' He replied: 'Seek to know Brahman through austerity; austerity is Brahman.' He practiced austerity; having practiced austerity—

आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात् । आनन्दाध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते । आनन्देन जातानि जीवन्ति । आनन्दं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति । सैषा भार्गवी वारुणी विद्या । परमे व्योमन्प्रतिष्ठिता । स य एवं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान् कीर्त्या

He understood: 'Bliss is Brahman.' Indeed, from bliss alone these beings are born; by bliss, having been born, they live; into bliss they enter and merge at departure. This is the knowledge of Bhrigu and Varuna, established in the highest heaven. Whoever knows thus stands firm; he becomes endowed with food and the eater of food; he becomes great in offspring, cattle, the radiance of Brahman, and great in fame.

अन्नं न निन्द्यात् । तद्व्रतम् । प्राणो वा अन्नम् । शरीरमन्नादम् । प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितम् । शरीरे प्राणः प्रतिष्ठितः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान् कीर्त्या

One should not despise food—this is the vow. Indeed, breath is food; the body is the eater of food. In breath, the body is established; in the body, breath is established. Thus, food is established in food. Whoever knows that food is established in food stands firm; he becomes endowed with food and the eater of food; he becomes great in offspring, cattle, the radiance of Brahman, and great in fame.

अन्नं न परिचक्षीत । तद्व्रतम् । आपो वा अन्नम् । ज्योतिरन्नादम् । अप्सु ज्योतिः प्रतिष्ठितम् । ज्योतिष्यापः प्रतिष्ठिताः । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान् कीर्त्या

One should not reject food—this is the vow. Indeed, water is food; light is the eater of food. In water, light is established; in light, water is established. Thus, food is established in food. Whoever knows that food is established in food stands firm; he becomes endowed with food and the eater of food; he becomes great in offspring, cattle, the radiance of Brahman, and great in fame.

अन्नं बहु कुर्वीत । तद्व्रतम् । पृथिवी वा अन्नम् । आकाशोऽन्नादः । पृथिव्यामाकाशः प्रतिष्ठितः । आकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान्कीर्त्या

One should produce much food—this is the vow. Indeed, the earth is food; space is the eater of food. In the earth, space is established; in space, the earth is established. Thus, food is established in food. Whoever knows that food is established in food stands firm; he becomes endowed with food and the eater of food; he becomes great in offspring, cattle, the radiance of Brahman, and great in fame.

न कञ्चन वसतौ प्रत्याचक्षीत । तद्व्रतम् । तस्माद्यया कया च विधया बह्वन्नं प्राप्नुयात् । अराध्यस्मा अन्नमित्याचक्षते । एतद्वै मुखतोऽन्नँराद्धम् । मुखतोऽस्मा अन्नँराध्यते । एतद्वै मध्यतोऽन्नँराद्धम् । मध्यतोऽस्मा अन्नँराध्यते । एदद्वा अन्ततोऽन्नँराद्धम् । अन्ततोऽस्मा अन्नँराध्यते

One should not refuse anyone who seeks shelter—this is the vow. Therefore, by whatever means one may obtain abundant food, they say, 'Food is to be sought from him.' This is food obtained from the mouth; food is sought from him by the mouth. This is food obtained from the middle; food is sought from him from the middle. This is food obtained from the end; food is sought from him from the end.

तथा पृथिव्याकाशोपासकस्य वसतौ वसतिनिमित्तं कंचन कंचिदपि न प्रत्याचक्षीत, वसत्यर्थमागतं न निवारयेदित्यर्थः। वासे च दत्ते अवश्यं हि अशनं दातव्यम्। तस्माद्यया कया च विधया येन केन च प्रकारेण बह्वन्नं प्राप्नुयात् बह्वन्नसंग्रहं कुर्यादित्यर्थः। यस्मादन्नवन्तो विद्वांसः अभ्यागताय अन्नार्थिने अराधि संसिद्धम् अस्मै अन्नम् इत्याचक्षते, न नास्तीति प्रत्याख्यानं कुर्वन्ति, तस्माच्च हेतोः बह्वन्नं प्राप्नुयादिति पूर्वेण संबन्धः। अपि च अन्नदानस्य माहात्म्यमुच्यते -- यथा यत्कालं प्रयच्छत्यन्नम्, तथा तत्कालमेव प्रत्युपनमते। कथमिति तदेतदाह -- एतद्वै अन्नं मुखतः मुख्ये प्रथमे वयसि मुख्यया वा वृत्त्या पूजापुरःसरमभ्यागतायान्नार्थिने राद्धं संसिद्धं प्रयच्छतीति वाक्यशेषः। तस्य किं फलं स्यादिति, उच्यते -- मुखतः पूर्वे वयसि मुख्यया वा वृत्त्या अस्मै अन्नदाय अन्नं राध्यते; यथादत्तमुपतिष्ठत इत्यर्थः। एवं मध्यतो मध्यमे वयसि मध्यमेन च उपचारेण; तथा अन्ततः अन्ते वयसि जघन्येन च उपचारेण परिभवेन तथैवास्मै राध्यते संसिध्यत्यन्नम्।। य एवं वेद । क्षेम इति वाचि । योगक्षेम इति प्राणापानयोः । कर्मेति हस्तयोः । गतिरिति पादयोः । विमुक्तिरिति पायौ । इति मानुषीः समाज्ञाः । अथ दैवीः । तृप्तिरिति वृष्टौ । बलमिति विद्युति

य एवं वेद य एवमन्नस्य यथोक्तं माहात्म्यं वेद तद्दानस्य च फलम्, तस्य यथोक्तं फलमुपनमते। इदानीं ब्राह्मण उपासनप्रकारः उच्यते -- क्षेम इति वाचि। क्षेमो नाम उपात्तपरिरक्षणम्। ब्राह्म वाचि क्षेमरूपेण प्रतिष्ठितमित्युपास्यम्। योगक्षेम इति, योगः अनुपात्तस्योपादानम्। तौ हि योगक्षेमौ प्राणपानयोः बलवतोः सतोर्भवतः यद्यपि, तथापि न प्राणापाननिमित्तावेव; किं तर्हि, ब्राह्मनिमित्तौ। तस्माद्ब्राह्म योगक्षेमात्मना प्राणापानयोः प्रतिष्ठितमित्युपास्यम्। एवमुत्तरेष्वन्येषु तेन तेन आत्मना ब्राह्मैवोपास्यम्। कर्मणो ब्राह्मनिर्वत्र्यत्वात् हस्तयोः कर्मात्मना ब्राह्म प्रतिष्ठितमित्युपास्यम्। गतिरिति पादयोः। विमुक्तिरिति पायौ। इत्येता मानुषीः मनुष्येषु भवा मानुष्याः समाज्ञाः, आध्यात्मिक्यः समाज्ञा ज्ञानानि विज्ञानान्युपासनानीत्यर्थः। अथ अनन्तरं दैवीः दैव्यः देवेषु भवाः समाज्ञा उच्यन्ते। तृप्तिरिति वृष्टौ। वृष्टेरन्नादिद्वारेण तृप्तिहेतुत्वाद्ब्राह्मैव तृप्त्यात्मना वृष्टौ व्यवस्थितमित्युपास्यम्; तथा अन्येषु तेन तेनात्मना ब्राह्मैवोपास्यम्। तथा बलरूपेण विद्युति।। यश इति पशुषु । ज्योतिरिति नक्षत्रेषु । प्रजातिरमृतमानन्द इत्युपस्थे । सर्वमित्याकाशे । तत्प्रतिष्ठेत्युपासीत । प्रतिष्ठावान् भवति । तन्मह इत्युपासीत । महान्भवति । तन्मन इत्युपासीत । मानवान्भवति

यशोरूपेण पशुषु। ज्योतिरूपेण नक्षत्रेषु। प्रजातिः अमृतम् अमृतत्वप्राप्तिः पुत्रेण ऋणविमोक्षद्वारेण आनन्दः सुखमित्येतत्सर्वमुपस्थनिमित्तं ब्राह्मैव अनेनात्मना उपस्थे प्रतिष्ठितमित्युपास्यम्। सर्वं हि आकाशे प्रतिष्ठितम्; अतो यत्सर्वमाकाशे तद्ब्राह्मैवेत्युपास्यम्; तच्चाकाशं ब्राह्मैव। तस्मात् तत् सर्वस्य प्रतिष्ठेत्युपासीत। प्रतिष्ठागुणोपासनात् प्रतिष्ठावान् भवति। एवं सर्वेष्वपि। यद्यत्राधिगतं फलम्, तत् ब्राह्मैव; तदुपासनांत्तद्वान्भवतीति द्रष्टव्यम्; श्रुत्यन्तराच्च -- ' तं यथा यथोपासते तदेव भवति ' इति। तन्मह इत्युपासीत। महः महत्त्वगुणवत् तदुपासीत। महान्भवति इत्युपासीत। मननं मनः। मानवान्भवति मननसमर्थो भवति।। तन्नम इत्युपासीत । नम्यन्तेऽस्मै कामाः । तद्ब्रह्मेत्युपासीत । ब्रह्मवान्भवति । तद्ब्रह्मणः परिमर इत्युपासीत । पर्येण म्रियन्ते द्विषन्तः सपत्नाः । परि येऽप्रिया भ्रातृव्याः । स यश्चायं पुरुषे । यश्चासावादित्ये । स एकः

As fame in cattle; as light in the stars; as progeny, immortality, and bliss in the generative organ—Brahman is to be meditated upon as established there by this aspect. All is indeed established in space; therefore, whatever is in space, that is Brahman, to be meditated upon as such; and that space is indeed Brahman. Therefore, one should meditate upon that as the foundation of all; by meditating on the quality of foundation, one becomes possessed of foundation. Likewise, in all cases, whatever fruit is attained, that is Brahman; by such meditation, one becomes possessed of that. As is said elsewhere: 'As one meditates upon that, so one becomes.' One should meditate on 'greatness' as that; one becomes great. One should meditate on 'mind' as that; one becomes endowed with thought and the power of reflection. One should meditate on 'reverence' as that; desires bow to him. One should meditate on 'Brahman' as that; one becomes possessed of Brahman. One should meditate on 'the destruction by Brahman' as that; enemies and rivals perish. And the one who is in the person and the one who is in the sun—he is one.

अहमन्नमहमन्नमहमन्नम् । अहमन्नादो3ऽहमन्नादो3ऽअहमन्नादः । अहँश्लोककृदहँश्लोककृदहँश्लोककृत् । अहमस्मि प्रथमजा ऋता3स्य । पूर्वं देवेभ्योऽमृतस्य ना3भायि । यो मा ददाति स इदेव मा3ऽऽवाः । अहमन्नमन्नमदन्तमा3द्मि । अहं विश्वं भुवनमभ्यभवा3म् । सुवर्णज्योतीः । य एवं वेद । इत्युपनिषत्

I am food, I am food, I am food; I am the eater of food, I am the eater of food, I am the eater of food; I am the maker of verses, I am the maker of verses, I am the maker of verses. I am the first-born of the true, earlier than the gods, at the navel of immortality. Whoever gives me, he alone protects me. I, as food, eat the eater of food. I have encompassed the whole world. I am radiant like the sun. Whoever knows thus—this is the Upaniṣad.