ఏష దేవో విశ్వకర్మా మహాత్మా సదా జనానాం హృదయే సంనివిష్టః హృదా మనీషా మనసాభికౢప్తో య ఏతద్ విదుర్ అమృతాస్ తే భవన్తి
ఈ దేవుడు, జగత్తు సృష్టికర్త, మహాత్ముడు, ఎప్పుడూ ప్రజల హృదయాల్లో స్థితి చెందాడు. హృదయం, బుద్ధి, మనసుతో ఆయనను చేరవచ్చు. దీన్ని తెలిసినవారు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.
యదాతమస్ తన్ న దివా న రాత్రిర్ న సన్ న చాసచ్ ఛివ ఏవ కేవలః తద్ అక్షరం తత్ సవితుర్ వరేణ్యం ప్రజ్ఞా చ తస్మాత్ ప్రసృతా పురాణీ
ఆ అంధకారం ఉన్నప్పుడు, అక్కడ పగలు లేదు, రాత్రి లేదు, సత్తా లేదు, అసత్తా లేదు; శివుడే ఒక్కడు. అదే అక్షరం, అదే సవితృలో శ్రేష్ఠమైనది, పురాతన జ్ఞానం దానినుంచి పుట్టింది.
నైనమ్ ఊర్ధ్వం న తిర్యఞ్చం న మధ్యే పరిజగ్రభత్ న తస్య ప్రతిమా అస్తి యస్య నామ మహద్ యశః
ఆయనను ఎవరూ పైకి, అడ్డంగా, మధ్యలో ఎక్కడా పట్టుకోలేరు. ఆయనకు పోలికే లేదు. ఆయన పేరే మహత్తరమైన కీర్తి కలిగినది.
న సందృశే తిష్ఠతి రూపమ్ అస్య న చక్షుషా పశ్యతి కశ్చనైనం హృదా హృదిస్థం మనసా య ఏనమ్ ఏవం విదుర్ అమృతాస్ తే భవన్తి
ఆయన రూపం కనబడదు, ఎవ్వరూ కన్నుతో చూడలేరు. హృదయంలో ఉండే ఆ పరమాత్మను మనసుతో, హృదయంతో తెలుసుకున్నవారు అమరులవుతారు.
అజాత ఇత్య్ ఏవం కశ్చిద్ భీరుః ప్రపద్యతే రుద్ర యత్ దక్షిణం ముఖమ్ తేన మాం పాహి నిత్యమ్
పుట్టుక లేని వాడని భావించి, భయపడే కొంతమంది ఆయనను ఆశ్రయిస్తారు. ఓ రుద్రా! నీ మంగళకరమైన ముఖంతో నన్ను ఎప్పుడూ కాపాడు.
మా నస్ తోకే తనయే మా న ఆయుషి మా నో గోషు మా నో అశ్వేషు రీరిషః వీరాన్ మా నో రుద్ర భామితో వధీర్ హవిష్మన్తః సదమ్ ఇత్ త్వా హవామహే
మా పిల్లలకు, మా ఆయుష్కు, మా పశువులకు, మా గుర్రాలకు హాని చేయవద్దు. ఓ రుద్రా! మా వీరులను నాశనం చేయవద్దు. మేము ఎప్పుడూ నిన్ను హవిసులతో పిలుస్తూ ఉంటాము.
ద్వే అక్షరే బ్రహ్మపరే త్వ్ అనన్తే విద్యావిద్యే నిహితే యత్ర గూఢే క్షరం త్వ్ అవిద్యా హ్య్ అమృతం తు విద్యా విద్యావిద్యే ఈశతే యస్ తు సో ఽన్యః
రెండు నిత్యమైన అక్షరాలు ఉన్నాయు — పరబ్రహ్మం, అనంతమైనది. వాటిలో జ్ఞానం, అజ్ఞానం దాగి ఉన్నాయి. నశించేది అజ్ఞానం, అమృతమైనది జ్ఞానం. ఆ రెండు మీద అధిపతి వేరే వాడే.
యో యోనిం యోనిమ్ అధితిష్ఠత్య్ ఏకో విశ్వాని రూపాణి యోనీశ్ చ సర్వాః ఋషిం ప్రసూతం కపిలం యస్ తమ్ అగ్రే జ్ఞానైర్ బిభర్తి జాయమానం చ పశ్యేత్
ప్రతి యోనికి అధిపతిగా ఉన్న వాడు ఒక్కడే. అన్ని రూపాలు, అన్ని యోనులను ఆయనే సృష్టిస్తాడు. ఆదిలో జన్మించిన కపిల మహర్షిని జ్ఞానంతో పోషించేవాడు కూడా ఆయనే. జన్మించేవాడిని కూడా ఆయనే చూస్తాడు.
ఏకైకం జాలం బహుధా వికుర్వన్న్ అస్మిన్ క్షేత్రే సంహరత్య్ ఏష దేవః భూయః సృష్ట్వా పతయస్ తథేశః సర్వాధిపత్యం కురుతే మహాత్మా
ప్రతి జాలాన్ని అనేక విధాలుగా చేసేవాడు ఈ లోకంలో ఉన్న దేవుడు. వాటిని తిరిగి తనలోకి తీసుకుంటాడు. మళ్లీ సృష్టించి, ప్రభువులకూ ప్రభువుగా, మహాత్ముడై, అన్నిటికీ అధిపతిగా ఉంటాడు.
సర్వా దిశ ఊర్ధ్వమ్ అధశ్ చ తిర్యక్ ప్రకాశయన్ భ్రాజతే యద్ వానడ్వాన్ ఏవం స దేవో భగవాన్ వరేణ్యో యోనిస్వభావాన్ అధితిష్ఠత్య్ ఏకః
అన్నీ దిశల్లో, పైకి, కిందకి, అడ్డంగా ప్రకాశిస్తూ, సూర్యుడిలా వెలిగే ఆ దేవుడు, భగవంతుడు, శ్రేష్ఠుడు, అన్ని యోనుల స్వభావాల మీద ఒక్కడే అధిపతిగా ఉంటాడు.
యచ్ చ స్వభావం పచతి విశ్వయోనిః పాచ్యాంశ్ చ సర్వాన్ పరిణామయేద్ యః సర్వమ్ ఏతద్ విశ్వమ్ అధితిష్ఠత్య్ ఏకో గుణాంశ్ చ సర్వాన్ వినియోజయేద్ యః
ప్రపంచ యోని తన స్వభావాన్ని పక్వం చేస్తుంది, అన్నిటినీ మార్చుతుంది. ఈ విశ్వాన్ని ఒక్కడే పాలించేవాడు, అన్ని గుణాలను కేటాయించేవాడు కూడా ఆయనే.
తద్ వేదగుహ్యోపనిషత్సు గూఢం తద్ బ్రహ్మా వేదతే బ్రహ్మయోనిం యే పూర్వం దేవా ఋషయశ్ చ తద్ విదుస్ తే తన్మయా అమృతా వై బభూవుః
వేదాంత రహస్యాల్లో దాగి ఉన్న ఆ పరబ్రహ్మాన్ని బ్రహ్మా తెలుసుకున్నాడు. పూర్వం దేవతలు, ఋషులు దాన్ని తెలుసుకుని, దానితో ఏకమై అమరులయ్యారు.
గుణాన్వయో యః ఫలకర్మకర్తా కృతస్య తస్యైవ స చోపభోక్తా స విశ్వరూపస్ త్రిగుణస్ త్రివర్త్మా ప్రాణాధిపః సంచరతి స్వకర్మభిః
గుణాలతో కూడి, ఫలకర్మలు చేసే వాడు, వాటిని అనుభవించే వాడు, అనేక రూపాలుగలవాడు, మూడు గుణాలుగలవాడు, మూడు మార్గాల్లో నడిచేవాడు, ప్రాణాధిపతి, తన కర్మలతో సంచరిస్తాడు.
అఙ్గుష్ఠమాత్రో రవితుల్యరూపః సంకల్పాహంకారసమన్వితో యః బుద్ధేర్ గుణేనాత్మగుణేన చైవ ఆరాగ్రమాత్రో హ్య్ అవరో ఽపి దృష్టః
అంగుళంత పరిమాణంలో, సూర్యుడిలా ప్రకాశించే రూపంలో, సంకల్పం, అహంకారం కలిగి, బుద్ధి గుణంతో, స్వగుణంతో కూడి, వెంట్రుక చివరంత చిన్నదిగా కూడా కనిపిస్తాడు.
వాలాగ్రశతభాగస్య శతధా కల్పితస్య చ భాగో జీవః స విజ్ఞేయః స చానన్త్యాయ కల్పతే
జీవుడు వెంట్రుక చివరను వంద భాగాలుగా చేసి, వాటిని మళ్లీ వంద భాగాలుగా చేసినంత చిన్నవాడు. అయినా, అతడు అనంతత్వానికి యోగ్యుడు.
నైవ స్త్రీ న పుమాన్ ఏష న చైవాయం నపుంసకః యద్ యచ్ ఛరీరమ్ ఆదత్తే తేన తేన స యుజ్యతే
ఆయన స్త్రీ కాదు, పురుషుడు కాదు, నపుంసకుడు కూడా కాదు. ఏ శరీరాన్ని ధరించాడో, దానితో ఆయనే ఏకమవుతాడు.
సంకల్పనస్పర్శనదృష్టిమోహైర్ గ్రాసామ్బువృష్ట్యా చాత్మవివృద్ధిజన్మ కర్మానుగాన్య్ అనుక్రమేన దేహీ స్థానేషు రూపాణ్య్ అభిసంప్రపద్యతే
సంకల్పం, స్పర్శ, చూపు, మాయ, ఆహారం, నీరు, వర్షం ద్వారా, కర్మను అనుసరించి, ఆత్మ శరీరంలో జన్మించి పెరుగుతుంది. క్రమంగా వివిధ స్థలాల్లో రూపాలను పొందుతుంది.
స్థూలాని సూక్ష్మాణి బహూని చైవ రూపాణి దేహీ స్వగుణైర్ వృణోతి క్రియాగుణైర్ ఆత్మగుణైశ్ చ తేషాం సంయోగహేతుర్ అపరో ఽపి దృష్టః
దేహి తన స్వగుణాలతో, క్రియాగుణాలతో, ఆత్మగుణాలతో అనేక స్థూల, సూక్ష్మ రూపాలను ఎంచుకుంటాడు. వాటి కలయికకు కారణమైన వాడొకరుగా కనిపిస్తాడు.
అనాద్యనన్తం కలిలస్య మధ్యే విశ్వస్య స్రష్టారమ్ అనేకరూపం విశ్వస్యైకం పరివేష్టితారం జ్ఞాత్వా దేవం ముచ్యతే సర్వపాశైః
ఆదిలేని, అంతులేని, కలుషితమైన లోకమధ్యంలో, అనేక రూపాలుగలవాడు, విశ్వాన్ని సృష్టించేవాడు, విశ్వాన్ని చుట్టుముట్టిన ఏకైక దేవుడిని తెలుసుకుంటే, అన్ని బంధాలనుండి విముక్తి కలుగుతుంది.
భావగ్రాహ్యమ్ అనీడాఖ్యం భావాభావకరం శివం కలాసర్గకరం దేవం యే విదుస్ తే జహుస్ తనుమ్
భావంతో గ్రహించదగిన, గూడు లేని, భావాభావాలను సృష్టించేవాడు, శివుడు, కలలను సృష్టించేవాడు అనే ఆ దేవుడిని ఎవరైతే తెలుసుకుంటారో వారు శరీరాన్ని విడిచిపెడతారు.
స్వభావమ్ ఏకే కవయో వదన్తి కాలం తథాన్యే పరిముహ్యమానాః దేవస్యైష మహిమా తు లోకే యేనేదం భ్రామ్యతే బ్రహ్మచక్రమ్
కొంతమంది జ్ఞానులు ఈ సృష్టి సహజ స్వభావంతోనే జరుగుతుందని అంటారు; మరికొందరు కాలమే కారణమని భావిస్తారు; చాలా మంది అయోమయంలో ఉంటారు. కానీ ఈ లోకంలో బ్రహ్మచక్రాన్ని తిప్పే దైవ మహిమ ఇదే.
యేనావృతం నిత్యమ్ ఇదం హి సర్వం జ్ఞః కాలకాలో గుణీ సర్వవిద్యః తేనేశితం కర్మ వివర్తతే హ పృథివ్యాప్తేజోఽనిలఖాని చిన్త్యమ్
ఈ జగత్తు అంతా ఎప్పుడూ ఆ పరమాత్మ చేత ఆవృతమై ఉంటుంది. ఆయనే కాలానికి అధిపతి, అన్నిటిని తెలిసినవాడు, అన్ని లక్షణాలు కలవాడు. ఆయన చేతనే కర్మలు నడుస్తాయి. భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం — ఇవన్నీ మనం ధ్యానించవలసినవి.
తత్ కర్మ కృత్వా వినివర్త్య భూయస్ తత్త్వస్య తత్త్వేన సమేత్య యోగమ్ ఏకేన ద్వాభ్యాం త్రిభిర్ అష్టభిర్ వా కాలేన చైవాత్మగుణైశ్ చ సూక్ష్మైః
ఆ కర్మను చేసి, మళ్లీ దానిని వదిలిపెట్టి, సత్యాన్ని సత్యంతో తెలుసుకొని, ఏకంగా లేదా రెండు, మూడు, ఎనిమిది మార్గాల ద్వారా, కాలంతో, ఆత్మ యొక్క సూక్ష్మ లక్షణాలతో యోగాన్ని పొందవచ్చు.
ఆరభ్య కర్మాణి గుణాన్వితాని భావాంశ్ చ సర్వాన్ వినియోజయేద్ యః తేషామ్ అభావే కృతకర్మనాశః కర్మక్షయే యాతి స తత్త్వతో ఽన్యః
యవడు గుణాలతో కూడిన కర్మలను ప్రారంభించి, అన్ని భావాలను నియమిస్తాడో, వాటి లయమైన తర్వాత, చేసిన పనుల ఫలితాలు నశిస్తాయి. కర్మలు పూర్తిగా క్షీణించినప్పుడు, వేరే దేనికీ కాకుండా, నిజమైన తత్వాన్ని అతడు పొందుతాడు.
ఆదిః స సంయోగనిమిత్తహేతుః పరస్ త్రికాలాద్ అకలో ఽపి దృష్టః తం విశ్వరూపం భవభూతమ్ ఈడ్యం దేవం స్వచిత్తస్థమ్ ఉపాస్య పూర్వమ్
ఆయనే ఆదిమూర్తి, కలయికకు కారణమైన వాడు, మూడు కాలాలకు అతీతుడు, కాలానికి అతీతమైనవాడు. సర్వరూపుడైన, భవభూతికి మూలమైన, మనస్సులో స్థిరంగా ఉన్న ఆ దైవాన్ని ముందుగా పూజించాలి.
స వృక్షకాలాకృతిభిః పరో ఽన్యో యస్మాత్ ప్రపఞ్చః పరివర్తతే ఽయం ధర్మావహం పాపనుదం భగేశం జ్ఞాత్వాత్మస్థమ్ అమృతం విశ్వధామ
ఆయన వృక్షం, కాలం, రూపాలన్నింటికీ అతీతుడు. ఈ జగత్తు ఆయన వల్లే మార్పులకు లోనవుతోంది. ధర్మాన్ని ప్రసాదించే, పాపాన్ని తొలగించే, భగవంతుడైన, ఆత్మలో స్థిరంగా ఉన్న, అమృతస్వరూపుడైన, విశ్వధాముడైన ఆయనను తెలుసుకోవాలి.
తమ్ ఈశ్వరాణాం పరమం మహేశ్వరం తం దేవతానాం పరమం చ దైవతం పతిం పతీనాం పరమం పరస్తాద్ విదామ దేవం భువనేశమ్ ఈడ్యమ్
ప్రపంచంలోని ప్రభువులకు ప్రభువైన పరమేశ్వరుడిని, దేవతలకు దేవత అయిన పరమదైవతాన్ని, యజమానులకు యజమానుడైన పరమాత్మను, ఈ లోకానికి అధిపతిని, పూజించదగిన దైవాన్ని మేము తెలుసుకుంటాము.
న తస్య కార్యం కరణం చ విద్యతే న తత్సమశ్ చాభ్యధికశ్ చ దృశ్యతే పరాస్య శక్తిర్ వివిధైవ శ్రూయతే స్వాభావికీ జ్ఞానబలక్రియా చ
ఆయనకు చేయవలసిన పని లేదు, చేయడానికి సాధనాలు కూడా లేవు. ఆయనకు సమానుడు లేదా అతిక్రమించినవాడు ఎవరూ లేరు. ఆయన శక్తి అనేక విధాలుగా వినిపిస్తుంది. జ్ఞానం, బలం, క్రియ — ఇవన్నీ ఆయన సహజ లక్షణాలు.
న తస్య కశ్చిత్ పతిర్ అస్తి లోకే న చేశితా నైవ చ తస్య లిఙ్గం స కారణం కరణాధిపాధిపో న చాస్య కశ్చిజ్ జనితా న చాధిపః
ఈ లోకంలో ఆయనకు యజమాని లేడు, పాలకుడు లేడు, గుర్తు కూడా లేదు. ఆయనే కారణం, సాధనాలకు, వాటి యజమానులకు అధిపతి. ఆయనకు సృష్టికర్త లేదా అధిపతి ఎవరూ లేరు.
యస్ తన్తునాభ ఇవ తన్తుభిః ప్రధానజైః స్వభావతః దేవ ఏకః స్వమ్ ఆవృణోతి స నో దధాద్ బ్రహ్మాప్యయమ్
యెలా తేనెటీగ తన తంతువులతో తనను తాను కప్పుకుంటుందో, అలాగే ఆ పరమాత్మ తన సహజ స్వభావంతో ప్రాధానికత నుంచి తంతువులను సృష్టించి తనను తాను కప్పుకుంటాడు. ఆ బ్రహ్మం మనకు రక్షణ కల్పించాలి.