నవద్వారే పురే దేహీ హంసో లేలాయతే బహిః వశీ సర్వస్య లోకస్య స్థావరస్య చరస్య చ
తొమ్మిది ద్వారాల నగరంలో, శరీరంలో, హంస రూపంలో ఉన్న జీవుడు బయట ఆడుకుంటూ తిరుగుతాడు. అతడే స్థావరచర జగత్తు అంతటిని నియంత్రించే అధిపతి.
అపాణిపాదో జవనో గ్రహీతా పశ్యత్య్ అచక్షుః స శృణోత్య్ అకర్ణః స వేత్తి వేద్యం న చ తస్యాస్తి వేత్తా తమ్ ఆహుర్ అగ్ర్యం పురుషం మహాన్తమ్
చేతులు, కాళ్లు లేకపోయినా వేగంగా పరిగెడతాడు, పట్టుకుంటాడు; కళ్ళు లేకపోయినా చూస్తాడు, చెవులు లేకపోయినా వింటాడు. తెలిసినదంతా అతడికి తెలుసు, కానీ అతడిని ఎవరూ పూర్తిగా తెలుసుకోరు. అతడే అగ్రపురుషుడు, మహాపురుషుడు.
అణోర్ అణీయాన్ మహతో మహీయాన్ ఆత్మా గుహాయాం నిహితో ఽస్య జన్తోః తమ్ అక్రతుం పశ్యతి వీతశోకో ధాతుప్రసాదాన్ మహిమానమ్ ఈశమ్
ఆత్మ అనునది అతి సూక్ష్మమైనదీ, అతి మహత్తరమైనదీ, ప్రతి జీవిలో హృదయంలో దాగి ఉంటుంది. కోరికలు లేని, దుఃఖం లేని వాడు, మనస్సు నిర్మలత ద్వారా ఆ ప్రభువు మహిమను దర్శిస్తాడు.
వేదాహమ్ ఏతమ్ అజరం పురాణం సర్వాత్మానం సర్వగతం విభుత్వాత్ జన్మనిరోధం ప్రవదన్తి యస్య బ్రహ్మవాదినో హి ప్రవదన్తి నిత్యమ్
ఈ జరలేని, పురాతనమైన, అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉన్న ఆత్మను నేను తెలుసుకున్నాను. బ్రహ్మవేత్తలు ఆయనను జననానికి అంతమిచ్చేవాడిగా, నిత్యుడిగా ఎప్పుడూ ప్రకటిస్తారు.
య ఏకో ఽవర్ణో బహుధా శక్తియోగాద్ వర్ణాన్ అనేకాన్ నిహితార్థో దధాతి వి చైతి చాన్తే విశ్వమ్ ఆదౌ స దేవః స నో బుద్ధ్యా శుభయా సంయునక్తు
ఒకటే అయిన ఆ నిర్వర్ణుడు, తన శక్తుల ద్వారా అనేక రంగులు, అనేక రూపాలు ధరించి, ప్రపంచంలో ప్రవహిస్తూ, అన్ని అర్థాలను స్థాపించి, ఆది అంత్యాలలో విహరిస్తాడు. ఆ దైవం మనందరినీ మంగళమైన జ్ఞానంతో కలిపించుగాక.
తద్ ఏవాగ్నిస్ తద్ ఆదిత్యస్ తద్ వాయుస్ తద్ ఉ చన్ద్రమాః తద్ ఏవ శుక్రం తద్ బ్రహ్మ తద్ ఆపస్ తత్ ప్రజాపతిః
అది అగ్ని, అదే సూర్యుడు, అదే వాయువు, అదే చంద్రుడు; అదే ప్రకాశం, అదే బ్రహ్మ, అదే జలాలు, అదే ప్రజాపతి.
త్వం స్త్రీ త్వం పుమాన్ అసి త్వం కుమార ఉత వా కుమారీ త్వం జీర్ణో దణ్డేన వఞ్చసి త్వం జాతో భవసి విశ్వతోముఖః
నీవు స్త్రీ, నీవే పురుషుడు; నీవు బాలుడు, నీవే బాలిక; నీవు దండంతో నడిచే వృద్ధుడు; నీవే జన్మించి, అన్ని ముఖాలతో ప్రపంచంలో వ్యాపించినవాడు.
నీలః పతఙ్గో హరితో లోహితాక్షస్ తడిద్గర్భ ఋతవః సముద్రాః అనాదిమాంస్ త్వం విభుత్వేన వర్తసే యతో జాతాని భువనాని విశ్వా
నీలవర్ణం, రెక్కలు, ఆకుపచ్చ, ఎర్ర కళ్ళు, మెరుపు గర్భం, ఋతువులు, సముద్రాలు—ఆది లేని నీవు, నీ విస్తారంలో ఉన్నావు; అన్ని లోకాలు నినుంచి పుట్టాయి.
అజామ్ ఏకాం లోహితశుక్లకృష్ణాం బహ్వీః ప్రజాః సృజమానాం సరూపాః అజో హ్య్ ఏకో జుషమాణో ఽనుశేతే జహాత్య్ ఏనాం భుక్తభోగామ్ అజో ఽన్యః
ఒక అజ జనని, ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు రంగులతో అనేక సమాన రూపాల ప్రాణులను సృష్టిస్తుంది; ఒక అజుడు ఆమెను అనుభవిస్తూ ఆమెతో ఉండిపోతాడు; మరొక అజుడు అనుభవించిన తర్వాత ఆమెను వదిలిపెడతాడు.
ద్వా సుపర్ణా సయుజా సఖాయా సమానం వృక్షం పరిషస్వజాతే తయోర్ అన్యః పిప్పలం స్వాద్వ్ అత్త్య్ అనశ్నన్న్ అన్యో అభిచాకశీతి
రెండు పక్షులు స్నేహితులుగా ఒకే చెట్టును ఆలింగనం చేసుకుని ఉంటాయి; వాటిలో ఒకటి తీపి పండు తింటుంది, మరొకటి తినకుండా చూస్తూ ఉంటుంది.
సమానే వృక్షే పురుషో నిమగ్నో అనీశయా శోచతి ముహ్యమానః జుష్టం యదా పశ్యత్య్ అన్యమ్ ఈశం అస్య మహిమానమ్ ఇతి వీతశోకః
అదే చెట్టులో మనిషి, శక్తిలేక, మునిగిపోయి, బాధతో అయోమయంగా ఉంటాడు; అతడు మరొకరిని, ఆ పరమేశ్వరుని మహిమను చూసినప్పుడు, దుఃఖాన్ని దాటి శాంతిని పొందుతాడు.
ఋచో అక్షరే పరమే వ్యోమన్ యస్మిన్ దేవా అధి విశ్వే నిషేధుః యస్ తన్ న వేద కిమ్ ఋచా కరిష్యతి య ఇత్ తద్ విదుస్ త ఇమే సమాసతే
అక్షరమైన పరమాకాశంలో, అందరు దేవతలు నివసించే చోట, దానిని ఎవరూ తెలియకపోతే వేదమంత్రాలు ఏమి చేయగలవు? దాన్ని తెలిసినవారు అక్కడ చేరుతారు.
ఛన్దాంసి యజ్ఞాః క్రతవో వ్రతాని భూతం భవ్యం యచ్ చ వేదా వదన్తి అస్మాన్ మాయీ సృజతే విశ్వమ్ ఏతత్ తస్మింశ్ చాన్యో మాయయా సంనిరుద్ధః
ఛందస్సులు, యజ్ఞాలు, క్రతువులు, వ్రతాలు, గతం, భవిష్యత్తు, వేదాలు చెప్పింది—ఇవన్నీ మాయావాది ఈ జగత్తుగా సృష్టిస్తాడు; మరొకరు ఆ మాయలో బందిపడతారు.
మాయాం తు ప్రకృతిం విద్యాన్ మాయినం తు మహేశ్వరం తస్యావయవభూతైస్ తు వ్యాప్తం సర్వం ఇదం జగత్
మాయను ప్రకృతిగా, మాయావంతుడిని మహేశ్వరుడిగా తెలుసుకో. ఆయన అవయవాలతో ఈ జగత్తంతా వ్యాపించింది.
యో యోనిం-యోనిమ్ అధితిష్ఠత్య్ ఏకో యస్మిన్న్ ఇదం సం చ వి చైతి సర్వమ్ తమ్ ఈశానం వరదం దేవమ్ ఈడ్యం నిచాయ్యేమాం శాన్తిమ్ అత్యన్తమ్ ఏతి
ప్రతి గర్భాన్ని ఏకైకుడు అధిపతిగా ఉంటాడు; అందులోనే ఈ సృష్టి కదిలి, నిలుస్తుంది. ఆ వరదాత, పూజ్యమైన దేవునికి నమస్కరిస్తే పరమశాంతిని పొందుతారు.
యో దేవానాం ప్రభవశ్ చోద్భవశ్ చ విశ్వాధికో రుద్రో మహర్షిః హిరణ్యగర్భం పశ్యత జాయమానం స నో బుద్ధ్యా శుభయా సంయునక్తు
దేవతలకు మూలమూ, ఆది కూడా, అందరికంటే గొప్పవాడు, రుద్రుడు, మహర్షి—హిరణ్యగర్భుని జన్మించడాన్ని చూడు; ఆయన మమ్మల్ని మంగళమైన బుద్ధితో కలిపించుగాక.
యో దేవానామ్ అధిపో యస్మింల్ లోకా అధిశ్రితాః య ఈశే అస్య ద్విపదశ్ చతుష్పదః కస్మై దేవాయ హవిషా విధేమ
దేవతలకు అధిపతి, లోకాలు ఆయనలో ఆధారపడి ఉన్నాయి; ద్విపదులు, చతుష్పదులను ఆయన పాలిస్తాడు. ఏ దేవునికి హవిస్సు సమర్పించాలి?
సూక్ష్మాతిసూక్ష్మం కలిలస్య మధ్యే విశ్వస్య స్రష్టారమ్ అనేకరూపం విశ్వస్యైకం పరివేష్టితారం జ్ఞాత్వా శివం శాన్తిమ్ అత్యన్తమ్ ఏతి
అతి సూక్ష్మమైన, కలవరంలో మధ్యలో ఉన్న, అనేక రూపాల సృష్టికర్త, జగత్తును చుట్టిపడే ఏకైకుడు—ఆ శివుని తెలుసుకుంటే పరమశాంతిని పొందుతారు.
స ఏవ కాలే భువనస్య గోప్తా విశ్వాధిపః సర్వభూతేషు గూఢః యస్మిన్ యుక్తా బ్రహ్మర్షయో దేవతాశ్ చ తమ్ ఏవం జ్ఞాత్వా మృత్యుపాశాంశ్ ఛినత్తి
కాలంలో జగత్తుకు రక్షకుడు, విశ్వాధిపతి, ప్రతి భూతంలో గుప్తంగా ఉన్నవాడు; బ్రహ్మర్షులు, దేవతలు ఆయనలో ఏకమవుతారు. ఆయనను తెలుసుకుంటే మరణ బంధాలు తెరుచుకుంటాయి.
ఘృతాత్ పరం మణ్డమ్ ఇవాతిసూక్ష్మం జ్ఞాత్వా శివం సర్వభూతేషు గూఢం విశ్వస్యైకం పరివేష్టితారం జ్ఞాత్వా దేవం ముచ్యతే సర్వపాశైః
నెయ్యి కన్నా సూక్ష్మమైన, అన్ని భూతాలలో గుప్తంగా ఉన్న శివుని తెలుసుకుంటే, జగత్తును చుట్టిపడే దేవుని తెలుసుకుంటే, అన్ని బంధాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.
ఏష దేవో విశ్వకర్మా మహాత్మా సదా జనానాం హృదయే సంనివిష్టః హృదా మనీషా మనసాభికౢప్తో య ఏతద్ విదుర్ అమృతాస్ తే భవన్తి
ఈ దేవుడు, జగత్తు సృష్టికర్త, మహాత్ముడు, ఎప్పుడూ ప్రజల హృదయాల్లో స్థితి చెందాడు. హృదయం, బుద్ధి, మనసుతో ఆయనను చేరవచ్చు. దీన్ని తెలిసినవారు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.
యదాతమస్ తన్ న దివా న రాత్రిర్ న సన్ న చాసచ్ ఛివ ఏవ కేవలః తద్ అక్షరం తత్ సవితుర్ వరేణ్యం ప్రజ్ఞా చ తస్మాత్ ప్రసృతా పురాణీ
ఆ అంధకారం ఉన్నప్పుడు, అక్కడ పగలు లేదు, రాత్రి లేదు, సత్తా లేదు, అసత్తా లేదు; శివుడే ఒక్కడు. అదే అక్షరం, అదే సవితృలో శ్రేష్ఠమైనది, పురాతన జ్ఞానం దానినుంచి పుట్టింది.
నైనమ్ ఊర్ధ్వం న తిర్యఞ్చం న మధ్యే పరిజగ్రభత్ న తస్య ప్రతిమా అస్తి యస్య నామ మహద్ యశః
ఆయనను ఎవరూ పైకి, అడ్డంగా, మధ్యలో ఎక్కడా పట్టుకోలేరు. ఆయనకు పోలికే లేదు. ఆయన పేరే మహత్తరమైన కీర్తి కలిగినది.
న సందృశే తిష్ఠతి రూపమ్ అస్య న చక్షుషా పశ్యతి కశ్చనైనం హృదా హృదిస్థం మనసా య ఏనమ్ ఏవం విదుర్ అమృతాస్ తే భవన్తి
ఆయన రూపం కనబడదు, ఎవ్వరూ కన్నుతో చూడలేరు. హృదయంలో ఉండే ఆ పరమాత్మను మనసుతో, హృదయంతో తెలుసుకున్నవారు అమరులవుతారు.
అజాత ఇత్య్ ఏవం కశ్చిద్ భీరుః ప్రపద్యతే రుద్ర యత్ దక్షిణం ముఖమ్ తేన మాం పాహి నిత్యమ్
పుట్టుక లేని వాడని భావించి, భయపడే కొంతమంది ఆయనను ఆశ్రయిస్తారు. ఓ రుద్రా! నీ మంగళకరమైన ముఖంతో నన్ను ఎప్పుడూ కాపాడు.
మా నస్ తోకే తనయే మా న ఆయుషి మా నో గోషు మా నో అశ్వేషు రీరిషః వీరాన్ మా నో రుద్ర భామితో వధీర్ హవిష్మన్తః సదమ్ ఇత్ త్వా హవామహే
మా పిల్లలకు, మా ఆయుష్కు, మా పశువులకు, మా గుర్రాలకు హాని చేయవద్దు. ఓ రుద్రా! మా వీరులను నాశనం చేయవద్దు. మేము ఎప్పుడూ నిన్ను హవిసులతో పిలుస్తూ ఉంటాము.
ద్వే అక్షరే బ్రహ్మపరే త్వ్ అనన్తే విద్యావిద్యే నిహితే యత్ర గూఢే క్షరం త్వ్ అవిద్యా హ్య్ అమృతం తు విద్యా విద్యావిద్యే ఈశతే యస్ తు సో ఽన్యః
రెండు నిత్యమైన అక్షరాలు ఉన్నాయు — పరబ్రహ్మం, అనంతమైనది. వాటిలో జ్ఞానం, అజ్ఞానం దాగి ఉన్నాయి. నశించేది అజ్ఞానం, అమృతమైనది జ్ఞానం. ఆ రెండు మీద అధిపతి వేరే వాడే.
యో యోనిం యోనిమ్ అధితిష్ఠత్య్ ఏకో విశ్వాని రూపాణి యోనీశ్ చ సర్వాః ఋషిం ప్రసూతం కపిలం యస్ తమ్ అగ్రే జ్ఞానైర్ బిభర్తి జాయమానం చ పశ్యేత్
ప్రతి యోనికి అధిపతిగా ఉన్న వాడు ఒక్కడే. అన్ని రూపాలు, అన్ని యోనులను ఆయనే సృష్టిస్తాడు. ఆదిలో జన్మించిన కపిల మహర్షిని జ్ఞానంతో పోషించేవాడు కూడా ఆయనే. జన్మించేవాడిని కూడా ఆయనే చూస్తాడు.
ఏకైకం జాలం బహుధా వికుర్వన్న్ అస్మిన్ క్షేత్రే సంహరత్య్ ఏష దేవః భూయః సృష్ట్వా పతయస్ తథేశః సర్వాధిపత్యం కురుతే మహాత్మా
ప్రతి జాలాన్ని అనేక విధాలుగా చేసేవాడు ఈ లోకంలో ఉన్న దేవుడు. వాటిని తిరిగి తనలోకి తీసుకుంటాడు. మళ్లీ సృష్టించి, ప్రభువులకూ ప్రభువుగా, మహాత్ముడై, అన్నిటికీ అధిపతిగా ఉంటాడు.
సర్వా దిశ ఊర్ధ్వమ్ అధశ్ చ తిర్యక్ ప్రకాశయన్ భ్రాజతే యద్ వానడ్వాన్ ఏవం స దేవో భగవాన్ వరేణ్యో యోనిస్వభావాన్ అధితిష్ఠత్య్ ఏకః
అన్నీ దిశల్లో, పైకి, కిందకి, అడ్డంగా ప్రకాశిస్తూ, సూర్యుడిలా వెలిగే ఆ దేవుడు, భగవంతుడు, శ్రేష్ఠుడు, అన్ని యోనుల స్వభావాల మీద ఒక్కడే అధిపతిగా ఉంటాడు.