వేదాహమ్ ఏతం పురుషం మహాన్తమ్ ఆదిత్యవర్ణం తమసః పరస్తాత్ తమ్ ఏవ విదిత్వాతి మృత్యుమ్ ఏతి నాన్యః పన్థా విద్యతే ఽయనాయ
నేను ఆ మహాపురుషుణ్ణి, సూర్యుని వంటి ప్రకాశవంతుడిని, అంధకారానికి అతీతుడిని తెలుసుకున్నాను. ఆయనను మాత్రమే తెలుసుకుంటే మరణాన్ని దాటి పోవచ్చు; విముక్తికి వేరే మార్గం లేదు.
యస్మాత్ పరం నాపరమ్ అస్తి కించిద్ యస్మాన్ నాణీయో న జ్యాయో ఽస్తి కించిత్ వృక్ష ఇవ స్తబ్ధో దివి తిష్ఠత్య్ ఏకస్ తేనేదం పూర్ణం పురుషేణ సర్వమ్
ఆయనకన్నా పైగా మరొకటి లేదు, చిన్నదీ పెద్దదీ మరొకటి లేదు. వృక్షంలా ఆకాశంలో నిలిచి ఉన్నాడు. ఆయన వల్ల ఈ సర్వజగత్తు పరిపూర్ణమై ఉంది.
తతో యద్ ఉత్తరతరం యద్ అరూపమ్ అనామయమ్ య ఏతద్ విదుర్ అమృతాస్ తే భవన్తి అథేతరే దుఃఖమ్ ఏవాపియన్తి
దాని కన్నా ఉన్నతమైనది, రూపరహితమైనది, వ్యాధిలేనిది – దాన్ని తెలుసుకున్నవారు అమరులవుతారు; ఇతరులు మాత్రం బాధను అనుభవిస్తారు.
సర్వాననశిరోగ్రీవః సర్వభూతగుహాశయః సర్వవ్యాపీ స భగవాంస్ తస్మాత్ సర్వగతః శివః
అతడు అన్నిరకాల ముఖాలు, తలలు, మెడలు కలిగి ఉన్నాడు; అన్ని జీవుల హృదయాల్లో నివసిస్తాడు; అన్నింటిలో వ్యాపించి ఉన్నాడు; అందువల్ల ఆ శివుడు ఎక్కడికైనా వ్యాపించి ఉన్నవాడు.
మహాన్ ప్రభుర్ వై పురుషః సత్త్వస్యైష ప్రవర్తకః సునిర్మలామ్ ఇమాం ప్రాప్తిమ్ ఈశానో జ్యోతిర్ అవ్యయః
పురుషుడు గొప్పవాడు, శక్తిమంతుడు, సత్త్వానికి మూలమైనవాడు; ఆయన పరిపూర్ణమైన స్వామి, నిర్మలమైనవాడు, ఈ ప్రాప్తిని ప్రసాదించే అవినాశి జ్యోతి.
అఙ్గుష్ఠమాత్రః పురుషో ఽన్తరాత్మా సదా జనానాం హృదయే సంనివిష్టః హృదా మనీషా మనసాభికౢప్తో య ఏతద్ విదుర్ అమృతాస్ తే భవన్తి
పురుషుడు, అంతరాత్మ, అంగుళమంత పరిమాణంలో, ఎల్లప్పుడూ ప్రజల హృదయాల్లో స్థితి చెంది ఉంటాడు. హృదయంతో, బుద్ధితో, మనసుతో ఆయనను గ్రహించవచ్చు. దాన్ని తెలుసుకున్నవారు అమరులవుతారు.
సహస్రశీర్షా పురుషః సహస్రాక్షః సహస్రపాత్ స భూమిం విశ్వతో వృత్వా అత్యతిష్ఠద్ దశాఙ్గులమ్
పురుషునికి వెయ్యి తలలు, వెయ్యి కళ్ళు, వెయ్యి పాదాలు ఉన్నాయి. భూమిని అన్ని వైపులా ఆవరించి, దాని కంటే పది వేళ్ల పొడవు మించి విస్తరించి ఉన్నాడు.
పురుష ఏవేదం సర్వం యద్ భూతం యచ్ చ భవ్యమ్ ఉతామృతత్వస్యేశానో యద్ అన్నేనాతిరోహతి
ఈ జగత్తులో ఉన్నదంతా, గతమైనదీ, భవిష్యత్తులో ఉండబోయేదీ, అన్నీ పురుషుడే. ఆయన అమృతత్వానికి అధిపతి, అన్నద్వారా మరింత విస్తరించువాడు.
సర్వతఃపాణిపాదం తత్ సర్వతోఽక్షిశిరోముఖం సర్వతఃశ్రుతిమల్ లోకే సర్వమ్ ఆవృత్య తిష్ఠతి
ఆయనకు అన్ని వైపులా చేతులు, పాదాలు, కళ్ళు, తలలు, నోర్లు ఉన్నాయి. లోకంలో అన్ని వైపులా వినిపించగలడు. అన్నింటినీ ఆవరించి నిలిచి ఉన్నాడు.
సర్వేన్ద్రియగుణాభాసం సర్వేన్ద్రియవివర్జితం సర్వస్య ప్రభుమ్ ఈశానం సర్వస్య శరణం సుహృత్
అతడు అన్ని ఇంద్రియ లక్షణాల్లా కనిపిస్తాడు, కానీ ఇంద్రియాలేవీ లేవు. అతడు అందరికీ ప్రభువు, పాలకుడు, ఆశ్రయస్థానం, మిత్రుడు.
నవద్వారే పురే దేహీ హంసో లేలాయతే బహిః వశీ సర్వస్య లోకస్య స్థావరస్య చరస్య చ
తొమ్మిది ద్వారాల నగరంలో, శరీరంలో, హంస రూపంలో ఉన్న జీవుడు బయట ఆడుకుంటూ తిరుగుతాడు. అతడే స్థావరచర జగత్తు అంతటిని నియంత్రించే అధిపతి.
అపాణిపాదో జవనో గ్రహీతా పశ్యత్య్ అచక్షుః స శృణోత్య్ అకర్ణః స వేత్తి వేద్యం న చ తస్యాస్తి వేత్తా తమ్ ఆహుర్ అగ్ర్యం పురుషం మహాన్తమ్
చేతులు, కాళ్లు లేకపోయినా వేగంగా పరిగెడతాడు, పట్టుకుంటాడు; కళ్ళు లేకపోయినా చూస్తాడు, చెవులు లేకపోయినా వింటాడు. తెలిసినదంతా అతడికి తెలుసు, కానీ అతడిని ఎవరూ పూర్తిగా తెలుసుకోరు. అతడే అగ్రపురుషుడు, మహాపురుషుడు.
అణోర్ అణీయాన్ మహతో మహీయాన్ ఆత్మా గుహాయాం నిహితో ఽస్య జన్తోః తమ్ అక్రతుం పశ్యతి వీతశోకో ధాతుప్రసాదాన్ మహిమానమ్ ఈశమ్
ఆత్మ అనునది అతి సూక్ష్మమైనదీ, అతి మహత్తరమైనదీ, ప్రతి జీవిలో హృదయంలో దాగి ఉంటుంది. కోరికలు లేని, దుఃఖం లేని వాడు, మనస్సు నిర్మలత ద్వారా ఆ ప్రభువు మహిమను దర్శిస్తాడు.
వేదాహమ్ ఏతమ్ అజరం పురాణం సర్వాత్మానం సర్వగతం విభుత్వాత్ జన్మనిరోధం ప్రవదన్తి యస్య బ్రహ్మవాదినో హి ప్రవదన్తి నిత్యమ్
ఈ జరలేని, పురాతనమైన, అన్ని చోట్ల వ్యాపించి ఉన్న ఆత్మను నేను తెలుసుకున్నాను. బ్రహ్మవేత్తలు ఆయనను జననానికి అంతమిచ్చేవాడిగా, నిత్యుడిగా ఎప్పుడూ ప్రకటిస్తారు.
య ఏకో ఽవర్ణో బహుధా శక్తియోగాద్ వర్ణాన్ అనేకాన్ నిహితార్థో దధాతి వి చైతి చాన్తే విశ్వమ్ ఆదౌ స దేవః స నో బుద్ధ్యా శుభయా సంయునక్తు
ఒకటే అయిన ఆ నిర్వర్ణుడు, తన శక్తుల ద్వారా అనేక రంగులు, అనేక రూపాలు ధరించి, ప్రపంచంలో ప్రవహిస్తూ, అన్ని అర్థాలను స్థాపించి, ఆది అంత్యాలలో విహరిస్తాడు. ఆ దైవం మనందరినీ మంగళమైన జ్ఞానంతో కలిపించుగాక.
తద్ ఏవాగ్నిస్ తద్ ఆదిత్యస్ తద్ వాయుస్ తద్ ఉ చన్ద్రమాః తద్ ఏవ శుక్రం తద్ బ్రహ్మ తద్ ఆపస్ తత్ ప్రజాపతిః
అది అగ్ని, అదే సూర్యుడు, అదే వాయువు, అదే చంద్రుడు; అదే ప్రకాశం, అదే బ్రహ్మ, అదే జలాలు, అదే ప్రజాపతి.
త్వం స్త్రీ త్వం పుమాన్ అసి త్వం కుమార ఉత వా కుమారీ త్వం జీర్ణో దణ్డేన వఞ్చసి త్వం జాతో భవసి విశ్వతోముఖః
నీవు స్త్రీ, నీవే పురుషుడు; నీవు బాలుడు, నీవే బాలిక; నీవు దండంతో నడిచే వృద్ధుడు; నీవే జన్మించి, అన్ని ముఖాలతో ప్రపంచంలో వ్యాపించినవాడు.
నీలః పతఙ్గో హరితో లోహితాక్షస్ తడిద్గర్భ ఋతవః సముద్రాః అనాదిమాంస్ త్వం విభుత్వేన వర్తసే యతో జాతాని భువనాని విశ్వా
నీలవర్ణం, రెక్కలు, ఆకుపచ్చ, ఎర్ర కళ్ళు, మెరుపు గర్భం, ఋతువులు, సముద్రాలు—ఆది లేని నీవు, నీ విస్తారంలో ఉన్నావు; అన్ని లోకాలు నినుంచి పుట్టాయి.
అజామ్ ఏకాం లోహితశుక్లకృష్ణాం బహ్వీః ప్రజాః సృజమానాం సరూపాః అజో హ్య్ ఏకో జుషమాణో ఽనుశేతే జహాత్య్ ఏనాం భుక్తభోగామ్ అజో ఽన్యః
ఒక అజ జనని, ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు రంగులతో అనేక సమాన రూపాల ప్రాణులను సృష్టిస్తుంది; ఒక అజుడు ఆమెను అనుభవిస్తూ ఆమెతో ఉండిపోతాడు; మరొక అజుడు అనుభవించిన తర్వాత ఆమెను వదిలిపెడతాడు.
ద్వా సుపర్ణా సయుజా సఖాయా సమానం వృక్షం పరిషస్వజాతే తయోర్ అన్యః పిప్పలం స్వాద్వ్ అత్త్య్ అనశ్నన్న్ అన్యో అభిచాకశీతి
రెండు పక్షులు స్నేహితులుగా ఒకే చెట్టును ఆలింగనం చేసుకుని ఉంటాయి; వాటిలో ఒకటి తీపి పండు తింటుంది, మరొకటి తినకుండా చూస్తూ ఉంటుంది.
సమానే వృక్షే పురుషో నిమగ్నో అనీశయా శోచతి ముహ్యమానః జుష్టం యదా పశ్యత్య్ అన్యమ్ ఈశం అస్య మహిమానమ్ ఇతి వీతశోకః
అదే చెట్టులో మనిషి, శక్తిలేక, మునిగిపోయి, బాధతో అయోమయంగా ఉంటాడు; అతడు మరొకరిని, ఆ పరమేశ్వరుని మహిమను చూసినప్పుడు, దుఃఖాన్ని దాటి శాంతిని పొందుతాడు.
ఋచో అక్షరే పరమే వ్యోమన్ యస్మిన్ దేవా అధి విశ్వే నిషేధుః యస్ తన్ న వేద కిమ్ ఋచా కరిష్యతి య ఇత్ తద్ విదుస్ త ఇమే సమాసతే
అక్షరమైన పరమాకాశంలో, అందరు దేవతలు నివసించే చోట, దానిని ఎవరూ తెలియకపోతే వేదమంత్రాలు ఏమి చేయగలవు? దాన్ని తెలిసినవారు అక్కడ చేరుతారు.
ఛన్దాంసి యజ్ఞాః క్రతవో వ్రతాని భూతం భవ్యం యచ్ చ వేదా వదన్తి అస్మాన్ మాయీ సృజతే విశ్వమ్ ఏతత్ తస్మింశ్ చాన్యో మాయయా సంనిరుద్ధః
ఛందస్సులు, యజ్ఞాలు, క్రతువులు, వ్రతాలు, గతం, భవిష్యత్తు, వేదాలు చెప్పింది—ఇవన్నీ మాయావాది ఈ జగత్తుగా సృష్టిస్తాడు; మరొకరు ఆ మాయలో బందిపడతారు.
మాయాం తు ప్రకృతిం విద్యాన్ మాయినం తు మహేశ్వరం తస్యావయవభూతైస్ తు వ్యాప్తం సర్వం ఇదం జగత్
మాయను ప్రకృతిగా, మాయావంతుడిని మహేశ్వరుడిగా తెలుసుకో. ఆయన అవయవాలతో ఈ జగత్తంతా వ్యాపించింది.
యో యోనిం-యోనిమ్ అధితిష్ఠత్య్ ఏకో యస్మిన్న్ ఇదం సం చ వి చైతి సర్వమ్ తమ్ ఈశానం వరదం దేవమ్ ఈడ్యం నిచాయ్యేమాం శాన్తిమ్ అత్యన్తమ్ ఏతి
ప్రతి గర్భాన్ని ఏకైకుడు అధిపతిగా ఉంటాడు; అందులోనే ఈ సృష్టి కదిలి, నిలుస్తుంది. ఆ వరదాత, పూజ్యమైన దేవునికి నమస్కరిస్తే పరమశాంతిని పొందుతారు.
యో దేవానాం ప్రభవశ్ చోద్భవశ్ చ విశ్వాధికో రుద్రో మహర్షిః హిరణ్యగర్భం పశ్యత జాయమానం స నో బుద్ధ్యా శుభయా సంయునక్తు
దేవతలకు మూలమూ, ఆది కూడా, అందరికంటే గొప్పవాడు, రుద్రుడు, మహర్షి—హిరణ్యగర్భుని జన్మించడాన్ని చూడు; ఆయన మమ్మల్ని మంగళమైన బుద్ధితో కలిపించుగాక.
యో దేవానామ్ అధిపో యస్మింల్ లోకా అధిశ్రితాః య ఈశే అస్య ద్విపదశ్ చతుష్పదః కస్మై దేవాయ హవిషా విధేమ
దేవతలకు అధిపతి, లోకాలు ఆయనలో ఆధారపడి ఉన్నాయి; ద్విపదులు, చతుష్పదులను ఆయన పాలిస్తాడు. ఏ దేవునికి హవిస్సు సమర్పించాలి?
సూక్ష్మాతిసూక్ష్మం కలిలస్య మధ్యే విశ్వస్య స్రష్టారమ్ అనేకరూపం విశ్వస్యైకం పరివేష్టితారం జ్ఞాత్వా శివం శాన్తిమ్ అత్యన్తమ్ ఏతి
అతి సూక్ష్మమైన, కలవరంలో మధ్యలో ఉన్న, అనేక రూపాల సృష్టికర్త, జగత్తును చుట్టిపడే ఏకైకుడు—ఆ శివుని తెలుసుకుంటే పరమశాంతిని పొందుతారు.
స ఏవ కాలే భువనస్య గోప్తా విశ్వాధిపః సర్వభూతేషు గూఢః యస్మిన్ యుక్తా బ్రహ్మర్షయో దేవతాశ్ చ తమ్ ఏవం జ్ఞాత్వా మృత్యుపాశాంశ్ ఛినత్తి
కాలంలో జగత్తుకు రక్షకుడు, విశ్వాధిపతి, ప్రతి భూతంలో గుప్తంగా ఉన్నవాడు; బ్రహ్మర్షులు, దేవతలు ఆయనలో ఏకమవుతారు. ఆయనను తెలుసుకుంటే మరణ బంధాలు తెరుచుకుంటాయి.
ఘృతాత్ పరం మణ్డమ్ ఇవాతిసూక్ష్మం జ్ఞాత్వా శివం సర్వభూతేషు గూఢం విశ్వస్యైకం పరివేష్టితారం జ్ఞాత్వా దేవం ముచ్యతే సర్వపాశైః
నెయ్యి కన్నా సూక్ష్మమైన, అన్ని భూతాలలో గుప్తంగా ఉన్న శివుని తెలుసుకుంటే, జగత్తును చుట్టిపడే దేవుని తెలుసుకుంటే, అన్ని బంధాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.