జ్ఞాత్వా దేవం సర్వపాశాపహానిః క్షీనైః క్లేశైర్ జన్మమృత్యుప్రహాణిః తస్యాభిధ్యానాత్ తృతీయం దేహభేదే విశ్వైశ్వర్యం కేవల ఆప్తకామః
దేవుడిని తెలుసుకుంటే అన్ని బంధాలు తొలగిపోతాయి; కష్టాలు తొలగినవాడికి జనన మరణాలు పోతాయి. ఆయనను ధ్యానించడం వల్ల, మూడవసారి శరీరం విడిచినప్పుడు, అన్ని కోరికలు నెరవేరినవాడు విశ్వాధిపత్యాన్ని పొందుతాడు.
ఏతజ్ జ్ఞేయం నిత్యమ్ ఏవాత్మసంస్థం నాతః పరం వేదితవ్యం హి కించిత్ భోక్తా భోగ్యం ప్రేరితారం చ మత్వా సర్వం ప్రోక్తం త్రివిధం బ్రహ్మమ్ ఏతత్
ఇది ఎప్పుడూ ఆత్మలో స్థిరంగా తెలుసుకోవాలి; దీని తర్వాత మరొకటి తెలుసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. అనుభవించేవాడు, అనుభవించేది, ప్రేరేపించేవాడు — ఈ మూడింటిని గ్రహించినప్పుడు, మొత్తం బ్రహ్మం వివరించబడింది.
వహ్నేర్ యథా యోనిగతస్య మూర్తిర్ న దృశ్యతే నైవ చ లిఙ్గనాశః స భూయ ఏవేన్ధనయోనిగృహ్యస్ తద్వోభయం వై ప్రణవేన దేహే
ఎలా అగ్ని తన మూలంలో కనిపించదు, కానీ దాని లక్షణం పోదు; దానిని మళ్ళీ ఇంధనం ద్వారా పొందగలిగినట్టు, అదే విధంగా ప్రణవంతో శరీరంలో రెండూ ఉంటాయి.
స్వదేహమ్ అరణిం కృత్వా ప్రణవం చోత్తరారణిం ధ్యాననిర్మథనాభ్యాసాద్ దేవం పశ్యేన్ నిగూఢవత్
తన శరీరాన్ని క్రింది అరణిగా, ప్రణవాన్ని పై అరణిగా చేసి, ధ్యానం అనే మథనాన్ని పదే పదే చేస్తూ, దైవాన్ని మరుగున ఉన్నట్టుగా దర్శించాలి.
తిలేషు తైలం దధనీవ సర్పిర్ ఆపః స్రోతఃస్వ్ అరణీషు చాగ్నిః ఏవమ్ ఆత్మా ఆత్మని గృహ్యతే ఽసౌ సత్యేనైనం తపసా యో ఽనుపశ్యతి
ఎలా నువ్వుల్లో నూనె, పెరుగు లో వెన్న, ప్రవాహాల్లో నీరు, అరణిలో అగ్ని దాగి ఉంటాయో, అలాగే ఆత్మను తనలోనే గ్రహించాలి. ఎవడు సత్యం, తపస్సుతో ఆయనను దర్శిస్తాడో, వాడే ఆయనను చూస్తాడు.
సర్వవ్యాపినమ్ ఆత్మానం క్షీరే సర్పిర్ ఇవార్పితమ్ ఆత్మవిద్యాతపోమూలం తద్ బ్రహ్మోపనిషత్పరం తద్ బ్రహ్మోపనిషత్పరమ్
అన్ని చోట్ల వ్యాపించిన ఆత్మ, పాలలో నెయ్యి లాగ దాగి ఉంది; ఆత్మజ్ఞానం, తపస్సు వీటిలో మూలంగా ఉంది. ఇదే పరబ్రహ్మం, ఇదే ఉపనిషత్తుల పరమార్థం.
యుఞ్జానః ప్రథమం మనస్ తత్వాయ సవితా ధియః అగ్నేర్ జ్యోతిర్ నిచాయ్య పృథివ్యా అధ్య్ ఆభరత్
మనస్సును ఏకాగ్రతతో కట్టిపట్టి, సత్యాన్ని తెలుసుకోవడానికి ముందుగా సవితను ధ్యానిస్తూ, అగ్ని జ్యోతిని వెలిగించి, భూమిపై ఆ వెలుగును ఆహ్వానిస్తాడు.
యుక్తేన మనసా వయం దేవస్య సవితుః సవే సువర్గేయాయ శక్త్యా %
ఏకాగ్రమైన మనస్సుతో, మేము దైవమైన సవిత యొక్క శక్తితో, వెలుగు లోకానికి నడిపించబడుతున్నాము.
యుక్త్వాయ మనసా దేవాన్ సువర్ యతో ధియా దివం బృహజ్ జ్యోతిః కరిష్యతః సవితా ప్రసువాతి తాన్
ఏకాగ్రతతో మనసుతో దేవతలు ఆ పరమ జ్యోతి కోసం, ఆ విస్తారమైన వెలుగు కోసం, ఆ సూర్యుని దగ్గరకు చేరతారు. సూర్యుడు తన సృష్టి శక్తితో వారిని ప్రేరేపిస్తాడు.
యుఞ్జతే మన ఉత యుఞ్జతే ధియో విప్రా విప్రస్య బృహతో విపశ్చితః వి హోత్రా దధే వయునావిద్ ఏక ఇన్ మహీ దేవస్య సవితుః పరిష్టుతిః
పండితులు తమ మనస్సును, తమ ఆలోచనలను ఆ పరమ జ్ఞానిని, మహానుభావుడిని చేరుస్తారు. ఒకరు యజ్ఞంలో హోతగా కర్మలను నిర్వహిస్తారు. దేవుడు సూర్యుని మహిమను అందరూ గొప్పగా కీర్తిస్తారు.
యుజే వాం బ్రహ్మ పూర్వ్యం నమోభిర్ వి శ్లోక ఏతు పథ్యేవ సూరేః శృణ్వన్తి విశ్వే అమృతస్య పుత్రా ఆ యే ధామాని దివియాని తస్థుః
పూర్వకాలపు బ్రహ్మను నమస్కారాలతో మిమ్మల్ని చేరుస్తున్నాను. ఈ స్తోత్రం రథంలా ముందుకు పోవాలని కోరుకుంటున్నాను. అమరులైన దేవతలందరూ, ఆ పరలోకాల్లో నిలిచినవారు, దీనిని వినుగాక.
అగ్నిర్ యత్రాభిమథ్యతే వాయుర్ యత్రాధిరుధ్యతే సోమో యత్రాతిరిచ్యతే తత్ర సంజాయతే మనః
ఎక్కడ అగ్ని మంటరగద్వారా వెలిగించబడుతుందో, ఎక్కడ గాలి ప్రవహించబడుతుందో, ఎక్కడ సోమరసం ఉప్పొంగుతుందో, అక్కడ మనస్సు జన్మిస్తుంది.
సవిత్రా ప్రసవేన జుషేత బ్రహ్మ పూర్వ్యమ్ తత్ర యోనిం కృణవసే నహి తే పూర్తమ్ అక్షిపత్
సూర్యుని సృష్టి శక్తితో ఆ ప్రాచీన బ్రహ్మను ఆరాధించాలి. అక్కడే జీవునికి జనన స్థానం ఏర్పడుతుంది. నీ ఆర్పణం వ్యర్థం కాదు.
త్రిరున్నతం స్థాప్య సమం శరీరం హృదీన్ద్రియాణి మనసా సంనివేశ్య బ్రహ్మోడుపేన ప్రతరేత విద్వాన్ స్రోతాంసి సర్వాణి భయావహాని
శరీరాన్ని మూడు భాగాల్లో నిటారుగా, స్థిరంగా ఉంచాలి. హృదయం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు అన్నింటినీ ఏకాగ్రంగా కలిపి పెట్టాలి. జ్ఞానులు బ్రహ్మ జ్ఞానంతో మనస్సును నావలా ఉపయోగించి అన్ని భయాలను దాటి పోవాలి.
ప్రాణాన్ ప్రపీడ్యేహ స యుక్తచేష్టః క్షీనే ప్రాణే నాసికయోచ్ఛ్వసీత దుష్టాశ్వయుక్తమ్ ఇవ వాహమ్ ఏనం విద్వాన్ మనో ధారయేతాప్రమత్తః
ప్రాణాయామంతో శ్వాసను అదుపులో పెట్టాలి. శ్వాస తగ్గినప్పుడు ముక్కు ద్వారా ఊపిరి పీల్చకూడదు. అదుపులో లేని గుర్రాలను నియంత్రించే రథసారథిలా, జ్ఞాని మనస్సును స్థిరంగా ఉంచాలి.
సమే శుచౌ శర్కరావహ్నివాలుకావివర్జితే శబ్దజలాశ్రయాదిభిః మనోఽనుకూలే న తు చక్షుపీడనే గుహానివాతాశ్రయణే ప్రయోజయేత్
శుభ్రంగా, సమంగా, రాళ్లు, మంట, మట్టి లేని ప్రదేశంలో, శబ్దం, నీరు వంటి ఆటంకాలు లేని, మనస్సుకు అనుకూలంగా, కళ్లకు బాధ కలగని చోట, గుహల్లో గాని, గాలి ఎక్కువగా ఉండే ప్రదేశాల్లో గాని కాకుండా సాధన చేయాలి.
నీహారధూమార్కానలానిలానాం ఖద్యోతవిద్యుత్స్ఫటికాశశీనామ్ ఏతాని రూపాణి పురఃసరాణి బ్రహ్మణ్య్ అభివ్యక్తికరాణి యోగే
మబ్బు, పొగ, సూర్యుడు, అగ్ని, గాలి, జ్యోతులు, మెరుపు, స్ఫటికం, చంద్రుడు—ఈ రూపాలు మొదట కనిపిస్తాయి. ఇవి యోగంలో బ్రహ్మను వెల్లడిస్తాయి.
పృథ్వ్యప్తేజోఽనిలఖే సముత్థితే పఞ్చాత్మకే యోగగుణే ప్రవృత్తే న తస్య రోగో న జరా న మృత్యుః ప్రాప్తస్య యోగాగ్నిమయం శరీరమ్
భూమి, నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం కలిసిన యోగ లక్షణాలు కలిగినప్పుడు, యోగాగ్ని రూపమైన శరీరం పొందినవారికి వ్యాధి లేదు, వృద్ధాప్యం లేదు, మరణం లేదు.
లఘుత్వమ్ ఆరోగ్యమ్ అలోలుపత్వం వర్ణప్రసాదః స్వరసౌష్ఠవం చ గన్ధః శుభో మూత్రపురీషమ్ అల్పం యోగప్రవృత్తిం ప్రథమాం వదన్తి
తేలిక, ఆరోగ్యం, ఆశలు లేకపోవడం, చర్మం కాంతివంతంగా ఉండడం, మధురమైన స్వరం, శుభ్రమైన వాసన, తక్కువ మూత్ర విసర్జన—ఇవి యోగ అభ్యాసంలో మొదటి లక్షణాలుగా చెబుతారు.
యథైవ బిమ్బం మృదయోపలిప్తం తేజోమయం భ్రాజతే తత్ సుధాన్తమ్ తద్ వాత్మతత్త్వం ప్రసమీక్ష్య దేహీ ఏకః కృతార్థో భవతే వీతశోకః
మట్టి పట్టిన అద్దాన్ని శుభ్రం చేస్తే అది ప్రకాశవంతంగా మెరిసినట్లే, ఆత్మ తత్వాన్ని తెలుసుకున్నవాడు సంపూర్ణుడై, శోకాన్ని దాటి ఆనందంగా ఉంటాడు.
యద్ ఆత్మతత్త్వేన తు బ్రహ్మతత్త్వం దీపోపమేనేహ యుక్తః ప్రపశ్యేత్ అజం ధ్రువం సర్వతత్త్వైర్ విశుద్ధం జ్ఞాత్వా దేవం ముచ్యతే సర్వపాశైః
ఆత్మ తత్వాన్ని తెలుసుకుని, బ్రహ్మ తత్వాన్ని దీపంలా నిరంతరంగా, జన్మ లేని, శాశ్వతమైన, పవిత్రమైనదిగా గ్రహించినవాడు, ఆ దేవుణ్ణి తెలుసుకుని అన్ని బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు.
ఏష హ దేవః ప్రదిశో ఽను సర్వాః పూర్వో హ జాతః స ఉ గర్భే అన్తః స ఏవ జాతః స జనిష్యమానః ప్రత్యఙ్ జనాస్ తిష్ఠతి సర్వతోముఖః
ఈ దేవుడు అన్ని దిక్కుల్లో వ్యాపించి ఉన్నాడు. అన్ని కంటే ముందుగా జన్మించాడు. గర్భంలో ఉన్నవాడే, జన్మించినవాడే, భవిష్యత్తులో జన్మించబోయే వాడే. అన్ని ప్రాణుల ఎదుట నిలబడి, అన్ని దిక్కుల్లో ముఖాలతో ఉన్నాడు.
యో దేవో అగ్నౌ యో అప్సు యో విశ్వం భువనమ్ ఆవివేశ య ఓషధీషు యో వనస్పతీషు తస్మై దేవాయ నమో నమః
అగ్నిలో ఉన్న దేవుడు, నీటిలో ఉన్న దేవుడు, ఈ సర్వ లోకాలను ప్రవేశించినవాడు, ఔషధాల్లో, వృక్షాల్లో ఉన్నవాడు—ఆ దేవునికి మేము పునః పునః వందనం చేస్తాము.
య ఏకో జాలవాన్ ఈశత ఈశనీభిః సర్వాంల్ లోకాన్ ఈశత ఈశనీభిః య ఏవైక ఉద్భవే సంభవే చ య ఏతద్ విదుర్ అమృతాస్ తే భవన్తి
తన శక్తితో ఆవరించబడి, ఒక్కడే అన్ని లోకాలను పాలించే వాడు. ఉద్భవంలోనూ, సృష్టిలోనూ ఒక్కడే. ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవారు అమరులవుతారు.
ఏకో హి రుద్రో న ద్వితీయాయ తస్థే య ఇమాంల్ లోకాన్ ఈశత ఈశనీభిః ప్రత్యఙ్ జనాస్ తిష్ఠతి సంచుకోచాన్తకాలే సంసృజ్య విశ్వా భువనాని గోపాః
ఒక్క రుద్రుడే నిలబడి ఉన్నాడు, రెండవవాడు లేడు. తన శక్తులతో ఈ లోకాలను పాలిస్తాడు. అన్ని ప్రాణుల ఎదుట నిలబడి, సృష్టించి, సంరక్షించి, చివరికి వాటిని తనలో లీనమవుతాడు.
విశ్వతశ్చక్షుర్ ఉత విశ్వతోముఖో విశ్వతోబాహుర్ ఉత విశ్వతస్పాత్ సం బాహుభ్యాం ధమతి సం పతత్రైర్ ద్యావాభూమీ జనయన్ దేవ ఏకః
అన్ని వైపులా కళ్ళు, ముఖాలు, చేతులు, కాళ్లు కలిగి ఉన్న ఆ దేవుడు, తన చేతులతో, రెక్కలతో ఆకాశాన్ని, భూమిని కలిపి సృష్టిస్తాడు.
యో దేవానాం ప్రభవశ్ చోద్భవశ్ చ విశ్వాధిపో రుద్రో మహర్షిః హిరణ్యగర్భం జనయామాస పూర్వం స నో బుద్ధ్యా శుభయా సంయునక్తు
దేవతలకు మూలమైనవాడు, సృష్టికర్త అయినవాడు, ఈ జగత్తు అంతటినీ పాలించే రుద్రుడు, మహర్షి, ఆదిలో హిరణ్యగర్భుని సృష్టించినవాడు. ఆయన మనకు మంగళకరమైన జ్ఞానాన్ని కలిగించుగాక.
యా తే రుద్ర శివా తనూర్ అఘోరాపాపకాశినీ తయా నస్ తనువా శంతమయా గిరిశన్తాభిచాకశీహి
ఓ రుద్రా! భయంకరంగా లేని నీ శాంతమైన రూపంతో, పాపాన్ని దూరంగా ఉంచే నీ దయతో, ఓ పర్వతవాసా! మమ్మల్ని కాపాడుతూ నీ కరుణను ప్రసరింపజేయుము.
యామ్ ఇషుం గిరిశన్త హస్తే బిభర్ష్య్ అస్తవే శివాం గిరిత్ర తాం కురు మా హింసీః పురుషం జగత్
ఓ పర్వతాధిపతి! నీవు రక్షణ కోసం చేతిలో పట్టుకున్న బాణాన్ని మంగళకరంగా మార్చు. మానవుణ్ణి గానీ, జగత్తును గానీ హానిచేయకూడదు.
తతః పరం బ్రహ్మ పరం బృహన్తం యథానికాయం సర్వభూతేషు గూఢం విశ్వస్యైకం పరివేష్టితారమ్ ఈశం తం జ్ఞాత్వామృతా భవన్తి
ఆ తరువాత పరబ్రహ్మం, అత్యున్నతమైనది, విస్తృతమైనది, అన్ని జీవుల్లో వారి స్వరూపానుసారం అంతర్లీనంగా ఉన్నది, జగత్తు అంతటినీ ఆవరించి ఉన్న ఏకైకేశ్వరుడు. ఆయనను తెలుసుకున్నవారు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు.