ఓం బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । కిం కారణం బ్రహ్మ కుతః స్మ జాతా జీవామ కేన క్వ చ సమ్ప్రతిష్ఠా । అధిష్ఠితాః కేన సుఖేతరేషు వర్తామహే బ్రహ్మవిదో వ్యవస్థామ్
బ్రహ్మాన్ని వివచించేవారు ఈవిధంగా ప్రశ్నిస్తారు: బ్రహ్మాన్ని ఏది కలిగించింది? ప్రాణులు ఎక్కడి నుంచి ఉద్భవించాయి? ఎవరిద్వారా, ఎక్కడ అవి స్థాపితమవ్వబడ్డాయి? మనం, బ్రహ్మజ్ఞులు, ఈ లోకాస్వాదాలలో ఎలా ఉద్గ్రహింపబడి వాటిని ఆచరించుకుంటున్నాము?
కాలః స్వభావో నియతిర్యదృచ్ఛా భూతాని యోనిః పురుష ఇతి చిన్త్యమ్ । సంయోగ ఏషాం న త్వాత్మభావాదాత్మాప్యనీశః సుఖదుఃఖహేతోః
కాలమా, స్వభావమా, విధియా, యాదృచ్ఛికమా, భూతాలమా, గర్భమా, లేక పురుషుడా — ఏది కారణమో అని ఆలోచించాలి. వీటి కలయిక కారణం కాదు; మనస్వభావం కూడా కాదు. ఎందుకంటే, ఆత్మ తనకు సుఖదుఃఖాలకు అధిపతి కాదు.
తే ధ్యానయోగానుగతా అపశ్యన్దేవాత్మశక్తిం స్వగుణైర్నిగూఢామ్ । యః కారణాని నిఖిలాని తాని కాలాత్మయుక్తాన్యధితిష్ఠత్యేకః
ధ్యానయోగ మార్గాన్ని అనుసరించిన వారు, తన స్వభావంతో మరుగున పడిన దైవాత్మశక్తిని చూశారు. ఆ ఒక్కటే సమస్త కారణాలకు అధిపతి, కాలంతో కూడిన కారణాలను నడిపించేది.
తమేకనేమిం త్రివృతం షోడశాన్తం శతార్ధారం వింశతిప్రత్యరాభిః । అష్టకైః షడ్భిర్విశ్వరూపైకపాశం త్రిమార్గభేదం ద్వినిమిత్తైకమోహమ్
మూడు రూపాలుతో కూడిన, పదహారు అంతముతో, యాభై spokes, ఇరవై ప్రతివ్యాయామాలతో, ఎనిమిది గుంపులలో ఆరు చుట్టుపక్కలతో, అన్ని రూపాలకు ఏకైక అధిపతిగా, మూడు మార్గాలతో, రెండు కారణాల వల్ల మోహంతో ఉన్న ఆ ఒక్కటినే మనం ధ్యానించాలి.
పఞ్చస్రోతోమ్బుం పఞ్చయోన్యుగ్రవక్త్రాం పఞ్చప్రాణోర్మిం పఞ్చబుద్ధ్యాదిమూలామ్ । పఞ్చావర్తాం పఞ్చదుఃఖౌఘవేగాం పఞ్చాశద్భేదాం పఞ్చపర్వామధీమః
ఐదు ప్రవాహాలు, ఐదు మూలాల నుండి ఉగ్రమైన నోర్లు, ఐదు ప్రాణాల అలలు, ఐదు జ్ఞానేంద్రియాల మూలాలు, ఐదు చక్రాలు, ఐదు బాధల ప్రవాహ వేగాలు, యాభై విధాలుగా విభజించబడిన, ఐదు సంధులపై ఆధారపడిన దానిని మనం ధ్యానించాలి.
సర్వాజీవే సర్వసంస్థే బృహన్తే తస్మిన్హంసో భ్రామ్యతే బ్రహ్మచక్రే । పృథగాత్మానం ప్రేరితారం చ మత్వా జుష్టస్తతస్తేనామృతత్వమేతి
అన్ని జీవులు, అన్ని లోకాలు నిలిచిన ఆ విస్తారమైన పరమాత్మలో, హంస బ్రహ్మచక్రంలో తిరుగుతుంది. ఆత్మను ప్రేరేపించేవాడిని వేరుగా తెలుసుకొని, భక్తితో ఉండినవాడు ఆయన ద్వారా అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు.
ఉద్గీతమేతత్పరమం తు బ్రహ్మ తస్మింస్త్రయం సుప్రతిష్ఠాఽక్షరం చ । అత్రాన్తరం బ్రహ్మవిదో విదిత్వా లీనా బ్రహ్మణి తత్పరా యోనిముక్తాః
ఇది పరమ బ్రహ్మం, ఉపనిషత్తుల్లో గానమైనది. ఇందులో మూడు మరియు నశించని పరమార్థం స్థిరంగా ఉన్నాయి. లోపల బ్రహ్మాన్ని తెలుసుకున్నవారు, దానిలో లీనమై, జననబంధనాల నుండి విముక్తి పొందుతారు.
సంయుక్తమేతత్క్షరమక్షరం చ వ్యక్తావ్యక్తం భరతే విశ్వమీశః । అనీశశ్చాత్మా బధ్యతే భోక్తృభావాజ్జ్ఞాత్వా దేవం ముచ్యతే సర్వపాశైః
ఈ ప్రభువు క్షరమైనదాన్ని, అక్షరమైనదాన్ని, ప్రकटమైనదాన్ని, అప్రమేయమైనదాన్ని కలిపి నడిపిస్తాడు. ఆత్మ ప్రభువు కాకపోవడం వల్ల అనుభవించేవాడిగా బంధించబడుతుంది. దేవుడిని తెలుసుకుంటే అన్ని బంధాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.
జ్ఞాజ్ఞౌ ద్వావజావీశనీశావజా హ్యేకా భోక్తృభోగ్యార్థయుక్తా । అనన్తశ్చాత్మా విశ్వరూపో హ్యకర్తా త్రయం యదా విన్దతే బ్రహ్మమేతత్
రెండు పక్షులున్నాయని చెప్పబడింది—ఒకటి కూర్చుని రుచి చూస్తుంది, మరొకటి కేవలం పరిశీలిస్తుంది; ఒకటి వస్తువులపైాసక్తి ఉన్న ఆనందార్థి, మరొకటి అరిక్తంగా నిలుస్తుంది. ఆత్మ అమితమైనది, విశ్వరూపి, కార్యకర్త; తెలుసుకునేవాడు, తెలిసినది, కార్యం—ఈ మూడిటి ఐక్యమే బ్రహ్మం అని గ్రహించబడుతుంది.
క్షరం ప్రధానమమృతాక్షరం హరః క్షరాత్మానావీశతే దేవ ఏకః । తస్యాభిధ్యానాద్యోజనాత్తత్త్వభావాద్భూయశ్చాన్తే విశ్వమాయానివృత్తిః
ప్రకృతి క్షరమైనది; హరుడు అమృతమైన అక్షరుడు. ఆ దేవుడు క్షరమైనదానికీ, ఆత్మకీ అధిపతి. ఆయనను ధ్యానం చేసి, ఆయనతో ఏకత్వం పొంది, ఆయన తత్వాన్ని గ్రహించినప్పుడు, చివరికి ప్రపంచ మాయ తొలగిపోతుంది.
జ్ఞాత్వా దేవం సర్వపాశాపహానిః క్షీణైః క్లేశేర్జన్మమృత్యుప్రహాణిః । తస్యాభిధ్యానాత్తృతీయం దేహభేదే విశ్వైశ్వర్యం కేవల ఆప్తకామః
దేవుడిని తెలుసుకుంటే అన్ని బంధాలు తొలగిపోతాయి; కష్టాలు తొలగినవాడికి జనన మరణాలు పోతాయి. ఆయనను ధ్యానించడం వల్ల, మూడవసారి శరీరం విడిచినప్పుడు, అన్ని కోరికలు నెరవేరినవాడు విశ్వాధిపత్యాన్ని పొందుతాడు.
ఏతజ్జ్ఞేయం నిత్యమేవాత్మసంస్థం నాతః పరం వేదితవ్యం హి కిఞ్చిత్ । భోక్తా భోగ్యం ప్రేరితారం చ మత్వా సర్వం ప్రోక్తం త్రివిధం బ్రహ్మమేతత్
ఇది ఎప్పుడూ ఆత్మలో స్థిరంగా తెలుసుకోవాలి; దీని తర్వాత మరొకటి తెలుసుకోవాల్సిన అవసరం లేదు. అనుభవించేవాడు, అనుభవించేది, ప్రేరేపించేవాడు — ఈ మూడింటిని గ్రహించినప్పుడు, మొత్తం బ్రహ్మం వివరించబడింది.
వహ్నేర్యథా యోనిగతస్య మూర్తినర్దృశ్యతే నైవ చ లిఙ్గనాశః । స భూయ ఏవేన్ధనయోనిగృహ్యస్తద్వోభయం వై ప్రణవేన దేహే
ఎలా అగ్ని తన మూలంలో కనిపించదు, కానీ దాని లక్షణం పోదు; దానిని మళ్ళీ ఇంధనం ద్వారా పొందగలిగినట్టు, అదే విధంగా ప్రణవంతో శరీరంలో రెండూ ఉంటాయి.
స్వదేహమరణిం కృత్వా ప్రణవం చోత్తరారణిమ్ । ధ్యాననిర్మథనాభ్యాసాద్దేవం పశ్యన్నిగూఢవత్
తన శరీరాన్ని క్రింది అరణిగా, ప్రణవాన్ని పై అరణిగా చేసి, ధ్యానం అనే మథనాన్ని పదే పదే చేస్తూ, దైవాన్ని మరుగున ఉన్నట్టుగా దర్శించాలి.
తిలేషు తైలం దధినీవ సర్పిరాపః స్రోతఃస్వరణీషు చాగ్నిః । ఏవమాత్మాఽత్మని గృహ్యతేఽసౌ సత్యేనైనం తపసా యోఽనుపశ్యతి
ఎలా నువ్వుల్లో నూనె, పెరుగు లో వెన్న, ప్రవాహాల్లో నీరు, అరణిలో అగ్ని దాగి ఉంటాయో, అలాగే ఆత్మను తనలోనే గ్రహించాలి. ఎవడు సత్యం, తపస్సుతో ఆయనను దర్శిస్తాడో, వాడే ఆయనను చూస్తాడు.
సర్వవ్యాపినమాత్మానం క్షీరే సర్పిరివార్పితమ్ । ఆత్మవిద్యాతపోమూలం తద్బ్రహ్మోపనిషత్పరం తద్బ్రహ్మొపనిషత్పరమితి
అన్ని చోట్ల వ్యాపించిన ఆత్మ, పాలలో నెయ్యి లాగ దాగి ఉంది; ఆత్మజ్ఞానం, తపస్సు వీటిలో మూలంగా ఉంది. ఇదే పరబ్రహ్మం, ఇదే ఉపనిషత్తుల పరమార్థం.