ఒకప్పుడు, ఈ జగత్తులోని జీవుడు, తన శరీరాన్ని నగరం లాంటి తొమ్మిది ద్వారాలుగా భావించి, ఆ నగరంలో స్వేచ్ఛగా విహరిస్తాడు. అతను ప్రపంచంలోని స్థిర, చలనం కలిగిన అన్ని వస్తువులకు అధిపతి. చేతులు, కాళ్లు లేకపోయినా, అతను వేగంగా కదిలి, పట్టుకుంటాడు. కళ్ళు లేకపోయినా, చూసి, చెవులు లేకపోయినా, వింటాడు. తెలిసినదంతా తెలుసు, కాని అతన్ని ఎవరూ పూర్తిగా తెలుసుకోలేరు. అందుకే, అతన్ని “ప్రధముడు, మహాపురుషుడు” అని పిలుస్తారు. ఆత్మ అనేది అత్యంత సూక్ష్మమైనది, అత్యంత మహత్తరమైనది, ప్రతి జీవి హృదయంలో దాగి ఉంటుంది. కోరికలు, దుఃఖం లేని, మనస్సు పవిత్రతతో ఉన్నవాడు, ఆ ప్రభువుని మహిమను దర్శించగలడు. నేను ఈ చిరునవ్వు, ప్రాచీన, అన్నివైపులా వ్యాపించి ఉన్న ఆత్మను తెలుసుకున్నాను; బ్రహ్మజ్ఞులు, జననానికి అంతమిచ్చే, నిత్యమైనదిగా, ఎప్పుడూ ప్రకటిస్తారు. ఒకే ఒకటి, రంగులేని ఆ పరమాత్మ, శక్తుల సమ్మిళితంతో అనేక రంగులను ధరించి, వివిధ అర్థాలను స్థాపించి, విశ్వంలో అంతర్గతంగా, చివర్లో కదిలిపోతాడు. ఆ దివ్యుడు మనందరిని మంగళమయమైన బుద్ధితో కలిపించాలి. అదే అగ్ని, అదే సూర్యుడు, అదే వాయువు, అదే చంద్రుడు; అదే ప్రకాశవంతుడు, అదే బ్రహ్మా, అదే జలాలు, అదే ప్రజాపతి. నీవు స్త్రీ, నీవు పురుషుడు; నీవు బాలుడు, నీవు బాలిక; నీవు దండతో నడిచే వృద్ధుడు; నీవు జన్మించి, అన్ని వైపులా ముఖాలుగా మారతావు. నీవు నలుపు, రెక్కలతో, ఆకుపచ్చ, ఎరుపు కళ్ళతో, మెరుపు గర్భంలో, ఋతువులు, సముద్రాలు—ఆది లేని, విస్తారమైన రూపంలో, అందులో నుంచి అన్ని లోకాలు జన్మిస్తాయి. ఒక అజన్మ, ఎరుపు, తెలుపు, నలుపు రంగులతో, అనేక జీవులను సృజిస్తుంది; మరో అజన్మ ఆమెను అనుభవించి, పక్కన పడుకుంటాడు; ఇంకొక అజన్మ అనుభవించి, ఆమెను వదిలేస్తాడు. రెండు పక్షులు, స్నేహితులు, ఒకే చెట్టును ఆలింగనంగా ఉంటాయి; ఒకటి తియ్యని ఫలాన్ని తింటుంది, మరొకటి తినకుండా చూస్తుంది. అదే చెట్టుపై, ఒక జీవుడు, అశక్తుడై, దుఃఖంలో మునిగిపోయి, అయోమయంగా ఉంటాడు; అతను మరో పక్షిని, ఆ ప్రభువుని, అతని మహిమను చూసినప్పుడు, దుఃఖం నుంచి విముక్తుడవుతాడు. అవినాశి, పరమాకాశంలో, దేవతలు నివసించే చోటు, దాన్ని తెలియని వాడికి, శ్లోకాలు ఏమి ప్రయోజనం? దాన్ని తెలిసినవారు అక్కడ చేరతారు. శ్లోకాలు, యజ్ఞాలు, కర్మలు, వ్రతాలు, గతం, భవిష్యత్తు, వేదాలు చెప్పినదంతా—ఇవి అన్నీ మాయావి సృష్టించిన విశ్వం; మరొకరు అతని మాయలో బంధితుడవుతాడు. మాయా అంటే ప్రకృతి, మాయావి అంటే మహాప్రభువు; ఆయన అవయవాల ద్వారా ఈ ప్రపంచమంతా వ్యాపించి ఉంటుంది. అతనే ప్రతి గర్భానికి అధిపతి; అందులోనే అన్ని కదలికలు, విశ్రాంతి ఉంటాయి; ఆ ప్రభువుకు నమస్కరిస్తూ, యోగ్యుడైన, వరాలిచ్చే, ఆరాధ్యుడైన ఆయనను సేవిస్తే, పరమమైన శాంతిని పొందుతారు. దేవతలకు మూలమైన, మహత్తరమైన, రుద్రుడు, మహర్షి—హిరణ్యగర్భుడు జన్మిస్తుంటే, ఆయన మంగళమయమైన బుద్ధితో మనలను కలిపించాలి. అతనే దేవతలకు అధిపతి, లోకాలు ఆయనలో స్థాపించబడ్డాయి; రెండు కాళ్లు, నాలుగు కాళ్లు కలిగిన జీవులపై ఆయన అధికారం కలిగి ఉంటాడు; ఏ దేవునికి అర్పణ చేయాలి? అతను అత్యంత సూక్ష్మమైన, అయోమయ మధ్యలో, అనేక రూపాలతో, విశ్వాన్ని ఆవరించి, సృష్టించేవాడు; శివుని తెలుసుకుంటే, పరమశాంతిని పొందుతారు. అతనే కాలంలో ప్రపంచానికి రక్షకుడు, ప్రతి జీవిలో దాగి ఉంటాడు; మునులు, దేవతలు ఆయనలో ఏకమవుతారు—అతని నిజాన్ని తెలుసుకుంటే, మరణ బంధనాలు తెగిపోతాయి. శివుడు, నెయ్యి కన్నా సూక్ష్మంగా, అన్ని జీవుల్లో దాగి, విశ్వాన్ని ఆవరించేవాడు; దివ్యుడిని తెలుసుకుంటే, అన్ని బంధనాల నుంచి విముక్తి. ఈ దివ్యుడు, సర్వసృష్టికర్త, మహాత్మ, ఎల్లప్పుడూ ప్రజల హృదయాల్లో స్థాపించబడి ఉంటాడు; హృదయ, బుద్ధి, మనస్సు ద్వారా ఆయనను చేరవచ్చు; ఇలాంటి జ్ఞానాన్ని పొందినవారు అమరత్వాన్ని పొందుతారు. చీకటి ఉన్నప్పుడు, అక్కడ రాత్రి, పగలు, సత్త, అసత్త లేవు; శివుడు మాత్రమే ఉన్నాడు; అవినాశి, సవితృలో అత్యుత్తముడు, పురాతన జ్ఞానం ఆయన నుంచి వచ్చింది. ఎవరూ ఆయనను పైగా, క్రిందగా, మధ్యగా పట్టుకోలేరు; ఆయనకు పోలిక లేదు; ఆయన పేరు మహాప్రతిష్ఠతో కూడి ఉంది. ఆయన రూపం చూపులో ఉండదు; ఎవరూ కళ్ళతో చూడలేరు. హృదయంలో ఉంటున్న ఆయనను, హృదయ, మనస్సుతో తెలిసినవారు అమరత్వాన్ని పొందుతారు. భయంతో, “అజన్మ” అని భావించినవాడు, శరణు తీసుకుంటాడు; ఓ రుద్రా, నీ మంగళమయమైన ముఖంతో ఎప్పుడూ నన్ను రక్షించు. మా పిల్లలకు, ఆయుర్దాయికి, పశువులకు, గుర్రాలకు హాని చేయవద్దు; ఓ రుద్రా, మా వీరులను నాశనం చేయవద్దు; మేము ఎప్పుడూ నిన్ను అర్పణలతో ఆహ్వానిస్తాము. రెండు నిత్యమైన అక్షరాలు ఉన్నాయి—పరమబ్రహ్మం, అనంతమైనది; అక్కడ జ్ఞానం, అజ్ఞానం దాగి ఉంటాయి. నశ్వరమైనది అజ్ఞానం, అమరమైనది జ్ఞానం; వీటిని అధికారం కలిగిన వాడు మరొకరు. అతనే అన్ని గర్భాలకు అధిపతి, అన్ని రూపాలు, గర్భాలు సృష్టించేవాడు; ఆది కాలంలో జన్మించిన కపిల మునిని, జ్ఞానంతో, జన్మిస్తున్నదాన్ని చూస్తాడు. ప్రతి వలయాన్ని అనేక రూపాల్లో చేసి, ఈ క్షేత్రంలో ఆ దేవుడు వాటిని ఉపసంహరించుకుంటాడు; మళ్లీ సృష్టించి, ప్రభువులకు ప్రభువుగా, మహాత్మగా, అన్నింటిపై అధికారం కలిగి ఉంటాడు. అన్ని వైపులా ప్రకాశిస్తూ, సూర్యుడు లాగా, ఆ దయామయుడు, శ్రేష్ఠుడైన దేవుడు, అన్ని గర్భాల స్వభావాలను అధిపతిగా ఉంటాడు. ప్రపంచ గర్భం తన స్వభావాన్ని పాకించి, అన్నింటిని మారుస్తుంది; అతనే ఈ విశ్వానికి అధిపతి, అన్ని గుణాలను కేటాయిస్తాడు. రహస్య ఉపనిషత్తుల్లో దాగిన బ్రహ్మం, బ్రహ్మా ద్వారా బ్రహ్మానికి మూలంగా తెలిసింది; దాన్ని ముందుగా తెలిసిన దేవతలు, ఋషులు, అమరత్వాన్ని పొందారు. గుణాలకు అనుసంధానమైనవాడు, కర్మలకు, ఫలితాలకు కర్త, అనుభవించేవాడు; అనేక రూపాలు, మూడు గుణాలు, మూడు మార్గాలతో, ప్రాణాధిపతిగా, తన కర్మలను అనుసరించి కదులుతాడు. బొటనవేలి పరిమాణంలో, సూర్యుని రూపంలో, సంకల్ప, అహంకారంతో, బుద్ధి గుణంతో, తన స్వభావంతో, అత్యంత సూక్ష్మంగా, జుట్టు చివరి భాగంలో కనిపిస్తుంది. జీవుడు జుట్టు చివరాన్ని వంద భాగాలుగా, వాటిని మళ్లీ వందగా విభజించి, అంత సూక్ష్మంగా ఉంటుంది; అయినా, అది అనంతమైనది. అతను స్త్రీ కాదు, పురుషుడు కాదు, నపుంసకుడు కాదు; ప్రతి శరీరాన్ని ధరించినప్పుడు, దానితో ఏకమవుతాడు. సంకల్పం, స్పర్శ, దర్శనం, మాయ, ఆహారం, నీరు, వర్షం ద్వారా, ఆత్మ కర్మలను అనుసరించి, జన్మించి, పెరిగి, వివిధ స్థానాల్లో అనేక రూపాలను స్వీకరిస్తుంది. ఆత్మ, తన స్వభావంతో, కర్మ గుణాలతో, అనేక స్థూల, సూక్ష్మ రూపాలను ఎంచుకుంటుంది; వాటి ఏకత్వానికి కారణంగా మరొకరు కనిపిస్తాడు. ఆది, అంతం లేని, ప్రపంచ సృష్టికర్త, అనేక రూపాలున్న, విశ్వాన్ని ఆవరించే, ఏకైక ప్రభువైన దేవుణ్ణి తెలిసినవాడు, అన్ని బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు. జీవిని, “నిలయం లేని”, “సత్త, అసత్త సృష్టికర్త”, “మంగళమయుడు”, “అంశాల సృష్టికర్త”గా తెలిసినవారు, శరీరాన్ని వదిలిపోతారు. ఇలా, ఈ ఉపనిషత్ వాక్యాల ద్వారా, ఆ పరమాత్మ యొక్క మహిమ, అతని స్వరూపం, అతని మాయ, అతని సృష్టి, జీవుని బంధనాలు, విముక్తి—all మనసుకు, హృదయానికి, ఆత్మకు తాకేలా, ఒక దివ్యమైన కథగా మన ముందుకు వస్తుంది.