यदा आत्मनः ज्ञानात् ब्रह्मणः सारं पश्यति—अजं, नित्यं, सर्ववस्तुषु शुद्धं, दीपवत् प्रकाशमानम्—तदा तं देवम् ज्ञात्वा सर्वबन्धैः विमुक्तः भवति। स एव देवः सर्वदिशः व्याप्य स्थितः, सर्वेभ्यः पूर्वं जातः, गर्भे अपि स्थितः, जायमानः, भविष्यन् च; सः सर्वेषां प्राणिनां पुरतः सर्वदृक् सर्वमुखः तिष्ठति। यः अग्नौ, आपःsu, सर्वे जगति प्रविष्टः, ओषधिषु वृक्षेषु च स्थितः, तस्मै देवाय पुनः पुनः नमः। एषः एकः स्वशक्त्या आच्छन्नः सर्वान् लोकान् स्वशक्तिभिः पालयति; स एव सृष्टौ च स्थितौ च कारणम्। यं ज्ञात्वा अमृतत्वं प्राप्यते। रुद्र एव एकः, द्वितीयः नास्ति; सः सर्वान् लोकान् स्वशक्त्या रक्षति; सः सर्वेषां पुरतः स्थित्वा, जगत्समाप्तौ सर्वं संहरति, सर्वलोकान् सृजति च पालयति च। सर्वत्र नेत्राणि, मुखानि, बाहवः, पादाः च यस्य, स एव एकः देवः स्वशक्त्या स्वपक्षैः स्वबाहुभिः च स्वर्गं पृथिवीं च सृजति। यः देवतानां कारणं, जगतः अधिपः, ऋषीणां ऋषिः, महर्षिः रुद्रः, सः आदौ हिरण्यगर्भं ससर्ज; सः अस्मान् शुभया बुद्ध्या युक्त्वा करोतु। हे रुद्र! तव या सौम्या रूपम्, या न भयप्रदा, न च दुष्टता दर्शयति, तया शान्तया तनुना अस्मान् प्रकाशय। हे गिरिशाचिन्! या बाणं रक्षार्थं हस्ते धारयसि, तां बाणां शुभां कुरु; न लोकं न मानवम् हिंसीः। परं ब्रह्म, परमं व्यापकं, सर्वेषु भूतगणेषु रूपेण गुह्यं, यः समस्तं विश्वं व्याप्य स्थितः, तं ईश्वरं ज्ञात्वा जनाः अमृतत्वं प्राप्नुवन्ति। अहं तम् महापुरुषं वेद, यः सूर्यवत् प्रकाशमानः, तमसः परः; तं एव ज्ञात्वा मृत्युम् अतिक्रामति, नान्यः पन्था विमुक्तये अस्ति। न किञ्चिद् तस्मात् परम् अस्ति, न च तस्मात् लघुतरं वा गुरुतरं वा; वृक्षवत् आकाशे एकः स्थितः, तेनैव समस्तं विश्वं व्याप्य अस्ति। यत् परं, अरूपं, क्लेशरहितम्, तद् ये जानन्ति, ते अमृतत्वं प्राप्नुवन्ति; अन्ये दुःखमेव अनुभवन्ति। यस्य सर्वत्र मुखानि, शिरांसि, ग्रीवाः च, सः सर्वेषां हृदये स्थितः, सः सर्वं व्याप्नोति; तस्मात् शिवः सर्वत्र स्थितः। पुरुषः महाः, तेजस्वी, सर्वस्य कारणम्; सः शुद्धः, ज्योतिरूपः, अमृतं पदं ददाति। पुरुषः अन्तरात्मा अङ्गुष्ठमात्रः, सदा सर्वेषां हृदि स्थितः; हृदया, बुद्ध्या, मनसा च ज्ञायते; तम् एव ज्ञात्वा जनाः अमृतत्वं प्राप्नुवन्ति। सः पुरुषः सहस्रशिराः, सहस्राक्षः, सहस्रपादः; पृथिवीं सर्वतः आवृत्य दशाङ्गुलं अतिशय्य स्थितः। स एव पुरुषः इदं सर्वम्—यत् भूतम्, यच्च भविष्यति; सः अमृतस्य ईश्वरः, अन्नेनोर्ध्वं वर्धते। सः सर्वतः हस्तपादः, सर्वतः नेत्रशिरोमुखः; सः सर्वत्र शृणोति, सर्वं व्याप्य स्थितः। सः सर्वेन्द्रियगुणाभासः, निर्गुणः च; सः ईश्वरः, नियन्ता, शरणं, सखा च सर्वस्य। नवद्वारे पुरे देही, हंसः, बहिः क्रीडन् विचरति; सः जगतः अधिपः, स्थावरजङ्गमानां स्वामी। सः अकरः अपादः अपि शीघ्रः गृहीतारः; सः अचक्षुः अपि पश्यति, अश्रवणः अपि शृणोति; सः वेद्यं वेत्ति, तं न कश्चित् वेत्ति; तम् आद्यं महापुरुषं विदुः। आत्मा अणोः अणीयान्, महतो महीयान्, सर्वस्य हृदि गुह्यः; यः कामरागशोकवर्जितः, शुद्धेन मनसा ईश्वरस्य महिमानं पश्यति। अहम् अजरं पुराणं सर्वव्यापिनम् आत्मानं जानामि; ब्रह्मविदः जनाः तं जन्मनः क्षयम् इति वदन्ति, सः नित्यः इति सदा घोषयन्ति। सः एकः, वर्णरहितः, शक्तिसंयोगेन नानावर्णान् धारयति, नानार्थान् स्थापयति, विश्वे अन्तः बहिः च चरति; सः देवः अस्मान् शुभया प्रज्ञया युनक्ति। स एव अग्निः, सः सूर्यः, सः वायुः, सः सोमः; स एव ज्योतिः, सः ब्रह्म, सः आपः, सः प्रजापतिः। त्वं स्त्री, त्वं पुंस्, त्वं कुमारः, त्वं कन्या; त्वं वृध्दः दण्डेन चरन, त्वं जातः, सर्वतोमुखः भवसि। कृष्णः, पिङ्गलः, हरितः, रक्तलोचनः, विद्युतः गर्भः, ऋतवः, समुद्राः—अनादिः त्वं, विश्वतो व्याप्तः, यस्मात् सर्वे लोकाः जाताः। एकजा रक्तश्वेतकृष्णा, सः अनेकानि रूपाणि सृजति; अन्यः एकजा तां उपभुङ्क्ते, अन्यः उपभुक्त्वा त्यजति। द्वौ सुपर्णौ सखायौ वृक्षे समाने समन्विष्य, तयोः एकः मधु पिबति, अन्यः अपिपासन् पश्यति। तस्मिन् एव वृक्षे, पुरुषः मोहितः शक्तिहीनः दुःखितः भवति; यदा अन्यं ईश्वरं तस्य महिमानं पश्यति, तदा शोकात् विमुक्तः भवति। अक्षरस्य परस्य व्योमनि, यत्र सर्वे देवाः निवसन्ति, यः तं न वेद, तस्य कः ऋचः प्रयोजनम्? ये तं जानन्ति, ते तत्र एव समागताः। ऋचः, यज्ञाः, दिक्षाः, व्रतानि, अतीतानि, अनागतानि, वेदवचनानि—एतत् सर्वं मायया ईश्वरः विश्वमिव सृजति, अन्यः तस्य मायया बद्धः भवति। मायां तु प्रकृतिं विद्यात्, मायिनं तु महेश्वरम्; तस्य अंशैः इदं विश्वं व्याप्यते। सः एव सर्वस्य योनि: अधिष्ठाता; तस्मिन् सर्वं चराचरं प्रतिष्ठितम्; तं वरदं पूज्यं ईश्वरं प्रणम्य परमां शान्तिं प्राप्नोति। यः देवतानां कारणं, सर्वेभ्यः परम्, महर्षिः रुद्रः, हिरण्यगर्भस्य जन्म पश्य; सः अस्मान् शुभया प्रज्ञया युनक्ति। सः देवतानां अधिपः, यस्मिन् लोकाः प्रतिष्ठिताः; सः द्विपदां चतुष्पदां ईश्वरः; कस्मै देवाय हविः विधेम? सः अणोः अणीयान्, संसारस्य मध्ये, विश्वस्य स्रष्टा, नानारूपः, सर्वं व्याप्य स्थितः; शिवं ज्ञात्वा परमां शान्तिं प्राप्नोति। सः एव कालस्य रक्षकः, सर्वस्य ईश्वरः, सर्वेषु भूतेषु गुह्यः; यस्मिन् मुनयः देवाः च एकत्र मिलन्ति; तं ज्ञात्वा मृत्युपाशं छिन्दन्ति। शिवं ज्ञात्वा, घृतात् सूक्ष्मतरम्, सर्वेषु भूतेषु गुह्यं, विश्वं व्याप्य स्थितम्, तं दैवं ज्ञात्वा सर्वबन्धैः विमुच्यते।