ਸਮਾਨੇ ਵृਕ੍ਸ਼ੇ ਪੁਰੁषੋ ਨਿਮਗ੍ਨੋ ਅਨੀਸ਼ਯਾ ਸ਼ੋਚਤਿ ਮੁਹ੍ਯਮਾਨਃ ਜੁष੍ਟਂ ਯਦਾ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯ੍ ਅਨ੍ਯਮ੍ ਈਸ਼ਂ ਅਸ੍ਯ ਮਹਿਮਾਨਮ੍ ਇਤਿ ਵੀਤਸ਼ੋਕਃ
ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਿਨਾ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਦੂਜੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ऋਚੋ ਅਕ੍ਸ਼ਰੇ ਪਰਮੇ ਵ੍ਯੋਮਨ੍ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਵਾ ਅਧਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਨਿषੇਧੁਃ ਯਸ੍ ਤਨ੍ ਨ ਵੇਦ ਕਿਮ੍ ऋਚਾ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ਯ ਇਤ੍ ਤਦ੍ ਵਿਦੁਸ੍ ਤ ਇਮੇ ਸਮਾਸਤੇ
ਅਟੱਲ, ਉੱਚੀ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤਾਂ ਰਿਚਾ ਕੀ ਕਰੇਗੀ? ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਯਜ੍ਞਾਃ ਕ੍ਰਤਵੋ ਵ੍ਰਤਾਨਿ ਭੂਤਂ ਭਵ੍ਯਂ ਯਚ੍ ਚ ਵੇਦਾ ਵਦਨ੍ਤਿ ਅਸ੍ਮਾਨ੍ ਮਾਯੀ ਸृਜਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਏਤਤ੍ ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਯੋ ਮਾਯਯਾ ਸਂਨਿਰੁਦ੍ਧਃ
ਮੰਤ੍ਰ, ਯਜ, ਕਰਮ, ਵ੍ਰਤ, ਪੁਰਾਣਾ, ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਤੇ ਜੋ ਵੇਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੂਜਾ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਮਾਯਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ ਮਾਯਿਨਂ ਤੁ ਮਹੇਸ਼੍ਵਰਂ ਤਸ੍ਯਾਵਯਵਭੂਤੈਸ੍ ਤੁ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਂ ਇਦਂ ਜਗਤ੍
ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਮਝੋ, ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ; ਉਸ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਕ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਯੋ ਯੋਨਿਂ-ਯੋਨਿਮ੍ ਅਧਿਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਕੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ ਇਦਂ ਸਂ ਚ ਵਿ ਚੈਤਿ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਤਮ੍ ਈਸ਼ਾਨਂ ਵਰਦਂ ਦੇਵਮ੍ ਈਡ੍ਯਂ ਨਿਚਾਯ੍ਯੇਮਾਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ
ਜੋ ਹਰ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਚਲਦਾ ਤੇ ਟਿਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾਤਾਰ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਅੰਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਯੋ ਦੇਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਭਵਸ਼੍ ਚੋਦ੍ਭਵਸ਼੍ ਚ ਵਿਸ਼੍ਵਾਧਿਕੋ ਰੁਦ੍ਰੋ ਮਹਰ੍षਿਃ ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਂ ਪਸ਼੍ਯਤ ਜਾਯਮਾਨਂ ਸ ਨੋ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ਼ੁਭਯਾ ਸਂਯੁਨਕ੍ਤੁ
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਰੁਦ੍ਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ—ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੂੰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਵੇਖੋ; ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਸਮਝ ਨਾਲ ਜੋੜੇ।
ਯੋ ਦੇਵਾਨਾਮ੍ ਅਧਿਪੋ ਯਸ੍ਮਿਂਲ੍ ਲੋਕਾ ਅਧਿਸ਼੍ਰਿਤਾਃ ਯ ਈਸ਼ੇ ਅਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਪਦਸ਼੍ ਚਤੁष੍ਪਦਃ ਕਸ੍ਮੈ ਦੇਵਾਯ ਹਵਿषਾ ਵਿਧੇਮ
ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਜੋ ਦੋ ਪੈਰ ਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ?
ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਤਿਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਕਲਿਲਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਰष੍ਟਾਰਮ੍ ਅਨੇਕਰੂਪਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯੈਕਂ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਾਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਮ੍ ਏਤਿ
ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਮ, ਗੁੰਝਲ ਵਿਚ, ਜਗਤ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਅੰਤਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਸ ਏਵ ਕਾਲੇ ਭੁਵਨਸ੍ਯ ਗੋਪ੍ਤਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਧਿਪਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਗੂਢਃ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੁਕ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍षਯੋ ਦੇਵਤਾਸ਼੍ ਚ ਤਮ੍ ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮृਤ੍ਯੁਪਾਸ਼ਾਂਸ਼੍ ਛਿਨਤ੍ਤਿ
ਉਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜਗਤ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਹਰ ਜੀਵ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਮਿਲੇ ਹਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੌਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਘृਤਾਤ੍ ਪਰਂ ਮਣ੍ਡਮ੍ ਇਵਾਤਿਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਵਂ ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਗੂਢਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯੈਕਂ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਾਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਸ਼ੈਃ
ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਘੀ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਜਗਤ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਹੈ—ਦਿਵਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਏष ਦੇਵੋ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰ੍ਮਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾ ਸਦਾ ਜਨਾਨਾਂ ਹृਦਯੇ ਸਂਨਿਵਿष੍ਟਃ ਹृਦਾ ਮਨੀषਾ ਮਨਸਾਭਿਕॢਪ੍ਤੋ ਯ ਏਤਦ੍ ਵਿਦੁਰ੍ ਅਮृਤਾਸ੍ ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ
ਇਹ ਦਿਵਤਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਦਿਲ, ਬੁਧੀ ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਯਦਾਤਮਸ੍ ਤਨ੍ ਨ ਦਿਵਾ ਨ ਰਾਤ੍ਰਿਰ੍ ਨ ਸਨ੍ ਨ ਚਾਸਚ੍ ਛਿਵ ਏਵ ਕੇਵਲਃ ਤਦ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਤਤ੍ ਸਵਿਤੁਰ੍ ਵਰੇਣ੍ਯਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ ਚ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਸृਤਾ ਪੁਰਾਣੀ
ਜਦ ਉਹ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਨਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਨਾ ਨਾ-ਹੋਣਾ; ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ; ਉਹ ਅਟੱਲ, ਉਹ ਸਾਵਿਤਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਬੁਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
ਨੈਨਮ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨ ਤਿਰ੍ਯਞ੍ਚਂ ਨ ਮਧ੍ਯੇ ਪਰਿਜਗ੍ਰਭਤ੍ ਨ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਅਸ੍ਤਿ ਯਸ੍ਯ ਨਾਮ ਮਹਦ੍ ਯਸ਼ਃ
ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਉਪਰੋਂ, ਨਾ ਪਾਸੋਂ, ਨਾ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਫੜਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਤੁਲਨਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ।
ਨ ਸਂਦृਸ਼ੇ ਤਿष੍ਠਤਿ ਰੂਪਮ੍ ਅਸ੍ਯ ਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨੈਨਂ ਹृਦਾ ਹृਦਿਸ੍ਥਂ ਮਨਸਾ ਯ ਏਨਮ੍ ਏਵਂ ਵਿਦੁਰ੍ ਅਮृਤਾਸ੍ ਤੇ ਭਵਨ੍ਤਿ
ਉਸ ਦੀ ਸੂਰਤ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਮਨ ਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਜਾਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਭੀਰੁਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਯਤ੍ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਂ ਮੁਖਮ੍ ਤੇਨ ਮਾਂ ਪਾਹਿ ਨਿਤ੍ਯਮ੍
ਕੁਝ ਡਰਪੋਕ ਮਨੁੱਖ 'ਅਜਨਮਾ' ਸਮਝ ਕੇ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਆਪਣੀ ਚੰਗੀ ਸੁਰਤ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
ਮਾ ਨਸ੍ ਤੋਕੇ ਤਨਯੇ ਮਾ ਨ ਆਯੁषਿ ਮਾ ਨੋ ਗੋषੁ ਮਾ ਨੋ ਅਸ਼੍ਵੇषੁ ਰੀਰਿषਃ ਵੀਰਾਨ੍ ਮਾ ਨੋ ਰੁਦ੍ਰ ਭਾਮਿਤੋ ਵਧੀਰ੍ ਹਵਿष੍ਮਨ੍ਤਃ ਸਦਮ੍ ਇਤ੍ ਤ੍ਵਾ ਹਵਾਮਹੇ
ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ, ਸਾਡੀ ਉਮਰ ਨੂੰ, ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਂਆਂ ਨੂੰ, ਸਾਡੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੀਂ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰਾ, ਸਾਡੇ ਵਿਰਲੇ ਬੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਮਾਰੀਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਸੱਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਦ੍ਵੇ ਅਕ੍ਸ਼ਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਪਰੇ ਤ੍ਵ੍ ਅਨਨ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੇ ਨਿਹਿਤੇ ਯਤ੍ਰ ਗੂਢੇ ਕ੍ਸ਼ਰਂ ਤ੍ਵ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਮृਤਂ ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯੇ ਈਸ਼ਤੇ ਯਸ੍ ਤੁ ਸੋ ऽਨ੍ਯਃ
ਦੋ ਅਬਾਦੀ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਾਸਵੰਤ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਅਮਰ ਗਿਆਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।
ਯੋ ਯੋਨਿਂ ਯੋਨਿਮ੍ ਅਧਿਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਕੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਯੋਨੀਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਾਃ ऋषਿਂ ਪ੍ਰਸੂਤਂ ਕਪਿਲਂ ਯਸ੍ ਤਮ੍ ਅਗ੍ਰੇ ਜ੍ਞਾਨੈਰ੍ ਬਿਭਰ੍ਤਿ ਜਾਯਮਾਨਂ ਚ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍
ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਜਣਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇਕੱਲਾ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਤੇ ਜਣਨੀਆਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਪਿਲ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉੱਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਏਕੈਕਂ ਜਾਲਂ ਬਹੁਧਾ ਵਿਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨ੍ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰੇ ਸਂਹਰਤ੍ਯ੍ ਏष ਦੇਵਃ ਭੂਯਃ ਸृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਤਯਸ੍ ਤਥੇਸ਼ਃ ਸਰ੍ਵਾਧਿਪਤ੍ਯਂ ਕੁਰੁਤੇ ਮਹਾਤ੍ਮਾ
ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਇਕ ਜਾਲ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਇਸ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੜ ਰਚ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਾ ਦਿਸ਼ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮ੍ ਅਧਸ਼੍ ਚ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਨ੍ ਭ੍ਰਾਜਤੇ ਯਦ੍ ਵਾਨਡ੍ਵਾਨ੍ ਏਵਂ ਸ ਦੇਵੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਰੇਣ੍ਯੋ ਯੋਨਿਸ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ ਅਧਿਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਕਃ
ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ — ਉਪਰ, ਹੇਠਾਂ, ਤੇ ਪਾਸੋਂ — ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਸਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੱਡਾ, ਪੂਜਣਯੋਗ, ਇਕੱਲਾ ਸਾਰੀਆਂ ਜਣਨੀਆਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਯਚ੍ ਚ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਪਚਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵਯੋਨਿਃ ਪਾਚ੍ਯਾਂਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਪਰਿਣਾਮਯੇਦ੍ ਯਃ ਸਰ੍ਵਮ੍ ਏਤਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਅਧਿਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਕੋ ਗੁਣਾਂਸ਼੍ ਚ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਦ੍ ਯਃ
ਸਾਰੀਆਂ ਜਣਨੀਆਂ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਪਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪਕਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੂਪ ਬਦਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ ਵੇਦਗੁਹ੍ਯੋਪਨਿषਤ੍ਸੁ ਗੂਢਂ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਵੇਦਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਯੋਨਿਂ ਯੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦੇਵਾ ऋषਯਸ਼੍ ਚ ਤਦ੍ ਵਿਦੁਸ੍ ਤੇ ਤਨ੍ਮਯਾ ਅਮृਤਾ ਵੈ ਬਭੂਵੁਃ
ਜੋ ਗੁਪਤ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਜਾਣਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਅਮਰ ਹੋ ਗਏ।
ਗੁਣਾਨ੍ਵਯੋ ਯਃ ਫਲਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤਾ ਕृਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ ਚੋਪਭੋਕ੍ਤਾ ਸ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸ੍ ਤ੍ਰਿਗੁਣਸ੍ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਤ੍ਮਾ ਪ੍ਰਾਣਾਧਿਪਃ ਸਂਚਰਤਿ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਃ
ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਕਰਮ ਤੇ ਫਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਭੋਗ ਵੀ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹੈ।
ਅਙ੍ਗੁष੍ਠਮਾਤ੍ਰੋ ਰਵਿਤੁਲ੍ਯਰੂਪਃ ਸਂਕਲ੍ਪਾਹਂਕਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤੋ ਯਃ ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ ਗੁਣੇਨਾਤ੍ਮਗੁਣੇਨ ਚੈਵ ਆਰਾਗ੍ਰਮਾਤ੍ਰੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਵਰੋ ऽਪਿ ਦृष੍ਟਃ
ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਰੂਪ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬੁਧੀ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਵਾਲ ਦੇ ਅੱਗੇ ਦੇ ਸਿਰੇ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਵਾਲਾਗ੍ਰਸ਼ਤਭਾਗਸ੍ਯ ਸ਼ਤਧਾ ਕਲ੍ਪਿਤਸ੍ਯ ਚ ਭਾਗੋ ਜੀਵਃ ਸ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਚਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ
ਜੀਵ ਨੂੰ ਵਾਲ ਦੇ ਸਿਰੇ ਦੇ ਸੌਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਫੇਰ ਸੌ ਵਾਰੀ ਵੰਡ ਕੇ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਅਨੰਤ ਬਣਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਨੈਵ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਨ ਪੁਮਾਨ੍ ਏष ਨ ਚੈਵਾਯਂ ਨਪੁਂਸਕਃ ਯਦ੍ ਯਚ੍ ਛਰੀਰਮ੍ ਆਦਤ੍ਤੇ ਤੇਨ ਤੇਨ ਸ ਯੁਜ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਨਾ ਔਰਤ ਹੈ, ਨਾ ਮਰਦ, ਨਾ ਹੀ ਨਪੁੰਸਕ। ਜੋ-ਜੋ ਸਰੀਰ ਉਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਂਕਲ੍ਪਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਦृष੍ਟਿਮੋਹੈਰ੍ ਗ੍ਰਾਸਾਮ੍ਬੁਵृष੍ਟ੍ਯਾ ਚਾਤ੍ਮਵਿਵृਦ੍ਧਿਜਨ੍ਮ ਕਰ੍ਮਾਨੁਗਾਨ੍ਯ੍ ਅਨੁਕ੍ਰਮੇਨ ਦੇਹੀ ਸ੍ਥਾਨੇषੁ ਰੂਪਾਣ੍ਯ੍ ਅਭਿਸਂਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ
ਇੱਛਾ, ਛੂਹ, ਨਜ਼ਰ, ਭੁਲੇਖੇ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਰਾਹੀਂ, ਜਿੰਦ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਤੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਖ-ਵਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸ੍ਥੂਲਾਨਿ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਣਿ ਬਹੂਨਿ ਚੈਵ ਰੂਪਾਣਿ ਦੇਹੀ ਸ੍ਵਗੁਣੈਰ੍ ਵृਣੋਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਗੁਣੈਰ੍ ਆਤ੍ਮਗੁਣੈਸ਼੍ ਚ ਤੇषਾਂ ਸਂਯੋਗਹੇਤੁਰ੍ ਅਪਰੋ ऽਪਿ ਦृष੍ਟਃ
ਜਿੰਦ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ, ਕਰਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਆਤਮਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਕਈ ਮੋਟੇ ਤੇ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਚੁਣਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਨਾਦ੍ਯਨਨ੍ਤਂ ਕਲਿਲਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਰष੍ਟਾਰਮ੍ ਅਨੇਕਰੂਪਂ ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯੈਕਂ ਪਰਿਵੇष੍ਟਿਤਾਰਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਸ਼ੈਃ
ਜੋ ਆਰੰਭ ਰਹਿਤ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਘੇਰਨਹਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਵਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍ ਅਨੀਡਾਖ੍ਯਂ ਭਾਵਾਭਾਵਕਰਂ ਸ਼ਿਵਂ ਕਲਾਸਰ੍ਗਕਰਂ ਦੇਵਂ ਯੇ ਵਿਦੁਸ੍ ਤੇ ਜਹੁਸ੍ ਤਨੁਮ੍
ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 'ਘਰ ਰਹਿਤ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਤੇ ਅਭਾਵ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਕਲਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।