ਕਿਂਕਾਰਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਕੁਤਃ ਸ੍ਮ ਜਾਤਾ ਜੀਵਾਮਃ ਕੇਨ ਕ੍ਵ ਚ ਸਂਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਃ ਅਧਿष੍ਠਿਤਾਃ ਕੇਨ ਸੁਖੇਤਰੇषੁ ਵਰ੍ਤਾਮਹੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਮ੍
ਇਹ ਸਭ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਾਂ? ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੇ ਹਾਂ ਤੇ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਾਂ? ਕੌਣ ਸਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਕਾਲਃ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਨਿਯਤਿਰ੍ ਯਦृਚ੍ਛਾ ਭੂਤਾਨਿ ਯੋਨਿਃ ਪੁਰੁषੇਤਿ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍ ਸਂਯੋਗ ਏषਾਂ ਨ ਤ੍ਵ੍ ਆਤ੍ਮਭਾਵਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਹ੍ਯ੍ ਅਨੀਸ਼ਃ ਸੁਖਦੁਃਖਹੇਤੋਃ
ਕੀ ਇਹ ਸਮਾਂ, ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ, ਕਿਸਮਤ, ਯਾਦ੍ਰਚਾ, ਤੱਤ, ਜਣਮ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ।
ਤੇ ਧ੍ਯਾਨਯੋਗਾਨੁਗਤਾ ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਦੇਵਾਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਸ੍ਵਗੁਣੈਰ੍ ਨਿਗੂਢਾਮ੍ ਯਃ ਕਾਰਣਾਨਿ ਨਿਖਿਲਾਨਿ ਤਾਨਿ ਕਾਲਾਤ੍ਮਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯ੍ ਅਧਿਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਕਃ
ਜੋ ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਹ ਇੱਕ ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਮ੍ ਏਕਨੇਮਿਂ ਤ੍ਰਿਵृਤਂ षੋਡਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ਤਾਰ੍ਧਾਰਂ ਵਿਂਸ਼ਤਿਪ੍ਰਤ੍ਯਰਾਭਿਃ ਅष੍ਟਕੈਃ षਡ੍ਭਿਰ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੈਕਪਾਸ਼ਂ ਤ੍ਰਿਮਾਰ੍ਗਭੇਦਂ ਦ੍ਵਿਨਿਮਿਤ੍ਤੈਕਮੋਹਮ੍
ਅਸੀਂ ਉਸ ਇੱਕ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੋਲਾਂ ਉੱਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ, ਪੰਜਾਹ ਸਪੋਕਾਂ ਤੇ ਵੀਹ ਉਲਟ ਸਪੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਠ-ਅੱਠ ਦੇ ਛੇ ਗੁੱਝਿਆਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਲਕ, ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਦੋ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਟਕਾਵ ਨਾਲ।
ਪਞ੍ਚਸ੍ਰੋਤੋऽਮ੍ਬੁਂ ਪਞ੍ਚਯੋਨ੍ਯੁਗ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰਾਂ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਾਣੋਰ੍ਮਿਂ ਪਞ੍ਚਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਮੂਲਾਂ ਪਞ੍ਚਾਵਰ੍ਤਾਂ ਪਞ੍ਚਦੁਃਖੌਘਵੇਗਾਂ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਭੇਦਾਂ ਪਞ੍ਚਪਰ੍ਵਾਮ੍ ਅਧੀਮਃ
ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਧਾਰਾਂ ਹਨ, ਪੰਜ ਜਣਮਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਮੂੰਹ ਹਨ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਪੰਜ ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਪੰਜ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਪੰਜ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਪੰਜਾਹ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਤੇ ਪੰਜ ਜੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ।
ਸਰ੍ਵਾਜੀਵੇ ਸਰ੍ਵਸਂਸ੍ਥੇ ਬृਹਨ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਂਸੋ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਕ੍ਰੇ ਪृਥਗ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤਾਰਂ ਚ ਮਤ੍ਵਾ ਜੁष੍ਟਸ੍ ਤਤਸ੍ ਤੇਨਾਮृਤਤ੍ਵਮ੍ ਏਤਿ
ਉਸ ਵੱਡੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵ ਤੇ ਸਭ ਜਗਤ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਹੰਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਉਦ੍ਗੀਤਮ੍ ਏਤਤ੍ ਪਰਮਂ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ ਤ੍ਰਯਂ ਸ੍ਵਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਚ ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦੋ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਲੀਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਿ ਤਤ੍ਪਰਾ ਯੋਨਿਮੁਕ੍ਤਾਃ
ਇਹ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤੇ ਅਟੱਲ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਣਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਏਤਤ੍ ਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਰਂ ਚ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਭਰਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ ਈਸ਼ਃ ਅਨੀਸ਼ਸ਼੍ ਚਾਤ੍ਮਾ ਬਧ੍ਯਤੇ ਭੋਕ੍ਤृਭਾਵਾਜ੍ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਪਾਸ਼ੈਃ
ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਟੱਲ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭੋਗੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਜ੍ਞੌ ਦ੍ਵਾਵ੍ ਅਜਾਵ੍ ਈਸ਼ਨੀਸ਼ਾਵ੍ ਅਜਾ ਹ੍ਯ੍ ਏਕਾ ਭੋਕ੍ਤृਭੋਗਾਰ੍ਥਯੁਕ੍ਤਾ ਅਨਨ੍ਤਸ਼੍ ਚਾਤ੍ਮਾ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੋ ਹ੍ਯ੍ ਅਕਰ੍ਤਾ ਤ੍ਰਯਂ ਯਦਾ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮ੍ ਏਤਤ੍
ਦੋ ਅਜਨਮੇ ਹਨ: ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ, ਮਾਲਕ ਤੇ ਗੈਰ-ਮਾਲਕ। ਇੱਕ ਅਜਨਮੀ ਭੋਗ ਤੇ ਭੋਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਸ਼ਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍ ਅਮृਤਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਹਰਃ ਕ੍ਸ਼ਰਾਤ੍ਮਾਨਾਵ੍ ਈਸ਼ਤੇ ਦੇਵ ਏਕਃ ਤਸ੍ਯਾਭਿਧ੍ਯਾਨਾਦ੍ ਯੋਜਨਾਤ੍ ਤਤ੍ਤ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ ਭੂਯਸ਼੍ ਚਾਨ੍ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮਾਯਾਨਿਵृਤ੍ਤਿਃ
ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ; ਹਰਾ ਅਮਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਸੱਚੀ ਪਹਚਾਣ ਨਾਲ, ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਦੇਵਂ ਸਰ੍ਵਪਾਸ਼ਾਪਹਾਨਿਃ ਕ੍ਸ਼ੀਨੈਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ੈਰ੍ ਜਨ੍ਮਮृਤ੍ਯੁਪ੍ਰਹਾਣਿਃ ਤਸ੍ਯਾਭਿਧ੍ਯਾਨਾਤ੍ ਤृਤੀਯਂ ਦੇਹਭੇਦੇ ਵਿਸ਼੍ਵੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਕੇਵਲ ਆਪ੍ਤਕਾਮਃ
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਭ ਬੰਧਨ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੁੱਖ ਘਟ ਜਾਣ ਤੇ ਜਣਮ ਮੌਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੀਆਂ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਏਤਜ੍ ਜ੍ਞੇਯਂ ਨਿਤ੍ਯਮ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਸਂਸ੍ਥਂ ਨਾਤਃ ਪਰਂ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਂ ਹਿ ਕਿਂਚਿਤ੍ ਭੋਕ੍ਤਾ ਭੋਗ੍ਯਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤਾਰਂ ਚ ਮਤ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਮ੍ ਏਤਤ੍
ਇਹ ਸਦਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਭੋਗੀ, ਭੋਗ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।
ਵਹ੍ਨੇਰ੍ ਯਥਾ ਯੋਨਿਗਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤਿਰ੍ ਨ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਨੈਵ ਚ ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਃ ਸ ਭੂਯ ਏਵੇਨ੍ਧਨਯੋਨਿਗृਹ੍ਯਸ੍ ਤਦ੍ਵੋਭਯਂ ਵੈ ਪ੍ਰਣਵੇਨ ਦੇਹੇ
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਮੂਰਤ ਉਸ ਦੀ ਜੜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਟਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਇੰਧਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਜੜ ਤੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਆਤਮਾ ਤੇ ਓਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਸ੍ਵਦੇਹਮ੍ ਅਰਣਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਣਵਂ ਚੋਤ੍ਤਰਾਰਣਿਂ ਧ੍ਯਾਨਨਿਰ੍ਮਥਨਾਭ੍ਯਾਸਾਦ੍ ਦੇਵਂ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ ਨਿਗੂਢਵਤ੍
ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੇਠਲਾ ਅਰਣੀ ਤੇ ਓਮ ਨੂੰ ਉਪਰਲਾ ਅਰਣੀ ਬਣਾਕੇ, ਧਿਆਨ ਦੀ ਰਗੜ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਿਲੇषੁ ਤੈਲਂ ਦਧਨੀਵ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ ਆਪਃ ਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਵ੍ ਅਰਣੀषੁ ਚਾਗ੍ਨਿਃ ਏਵਮ੍ ਆਤ੍ਮਾ ਆਤ੍ਮਨਿ ਗृਹ੍ਯਤੇ ऽਸੌ ਸਤ੍ਯੇਨੈਨਂ ਤਪਸਾ ਯੋ ऽਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਤਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ, ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਘੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਅਰਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਿਨਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਕ੍ਸ਼ੀਰੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ ਇਵਾਰ੍ਪਿਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਵਿਦ੍ਯਾਤਪੋਮੂਲਂ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਪਨਿषਤ੍ਪਰਂ ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਪਨਿषਤ੍ਪਰਮ੍
ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ, ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਇਹ ਹੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
ਯੁਞ੍ਜਾਨਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਮਨਸ੍ ਤਤ੍ਵਾਯ ਸਵਿਤਾ ਧਿਯਃ ਅਗ੍ਨੇਰ੍ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਨਿਚਾਯ੍ਯ ਪृਥਿਵ੍ਯਾ ਅਧ੍ਯ੍ ਆਭਰਤ੍
ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਸੱਚ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਵਿਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਦਾ ਚਾਨਣ ਜਗਾ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਨਸਾ ਵਯਂ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਵਿਤੁਃ ਸਵੇ ਸੁਵਰ੍ਗੇਯਾਯ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ %
ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਵਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਚਾਨਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਯ ਮਨਸਾ ਦੇਵਾਨ੍ ਸੁਵਰ੍ ਯਤੋ ਧਿਯਾ ਦਿਵਂ ਬृਹਜ੍ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਕਰਿष੍ਯਤਃ ਸਵਿਤਾ ਪ੍ਰਸੁਵਾਤਿ ਤਾਨ੍
ਸੁਰਤ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁਝ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਵੱਡੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਯੁਞ੍ਜਤੇ ਮਨ ਉਤ ਯੁਞ੍ਜਤੇ ਧਿਯੋ ਵਿਪ੍ਰਾ ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਯ ਬृਹਤੋ ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤਃ ਵਿ ਹੋਤ੍ਰਾ ਦਧੇ ਵਯੁਨਾਵਿਦ੍ ਏਕ ਇਨ੍ ਮਹੀ ਦੇਵਸ੍ਯ ਸਵਿਤੁਃ ਪਰਿष੍ਟੁਤਿਃ
ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ, ਪੂਜਾਰੀ ਵਾਂਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਤਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯੁਜੇ ਵਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪੂਰ੍ਵ੍ਯਂ ਨਮੋਭਿਰ੍ ਵਿ ਸ਼੍ਲੋਕ ਏਤੁ ਪਥ੍ਯੇਵ ਸੂਰੇਃ ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਸ਼੍ਵੇ ਅਮृਤਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾ ਆ ਯੇ ਧਾਮਾਨਿ ਦਿਵਿਯਾਨਿ ਤਸ੍ਥੁਃ
ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਜੋੜਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਭਜਨ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਰਥ ਵਾਂਗ ਚੱਲੇ। ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਅਸਮਾਨੀ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਸੁਣਦੇ ਹਨ।
ਅਗ੍ਨਿਰ੍ ਯਤ੍ਰਾਭਿਮਥ੍ਯਤੇ ਵਾਯੁਰ੍ ਯਤ੍ਰਾਧਿਰੁਧ੍ਯਤੇ ਸੋਮੋ ਯਤ੍ਰਾਤਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸਂਜਾਯਤੇ ਮਨਃ
ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਰਗੜ ਕੇ ਜਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਮਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਥੇ ਮਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਸਵਿਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰਸਵੇਨ ਜੁषੇਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪੂਰ੍ਵ੍ਯਮ੍ ਤਤ੍ਰ ਯੋਨਿਂ ਕृਣਵਸੇ ਨਹਿ ਤੇ ਪੂਰ੍ਤਮ੍ ਅਕ੍ਸ਼ਿਪਤ੍
ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਾਂਭੋ। ਉਥੇ ਤੁਸੀਂ ਜਨਮ ਦਾ ਥਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਭੇਟ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
ਤ੍ਰਿਰੁਨ੍ਨਤਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਸਮਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਹृਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਮਨਸਾ ਸਂਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਡੁਪੇਨ ਪ੍ਰਤਰੇਤ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭਯਾਵਹਾਨਿ
ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਠੀਕ ਰੱਖੋ; ਦਿਲ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਨੌਕ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਕੇ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਪ੍ਰਪੀਡ੍ਯੇਹ ਸ ਯੁਕ੍ਤਚੇष੍ਟਃ ਕ੍ਸ਼ੀਨੇ ਪ੍ਰਾਣੇ ਨਾਸਿਕਯੋਚ੍ਛ੍ਵਸੀਤ ਦੁष੍ਟਾਸ਼੍ਵਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਇਵ ਵਾਹਮ੍ ਏਨਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਮਨੋ ਧਾਰਯੇਤਾਪ੍ਰਮਤ੍ਤਃ
ਸਾਸ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਜਦ ਸਾਸ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਲਓ। ਜਿਵੇਂ ਉਲਝੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਥ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।
ਸਮੇ ਸ਼ੁਚੌ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਵਹ੍ਨਿਵਾਲੁਕਾਵਿਵਰ੍ਜਿਤੇ ਸ਼ਬ੍ਦਜਲਾਸ਼੍ਰਯਾਦਿਭਿਃ ਮਨੋऽਨੁਕੂਲੇ ਨ ਤੁ ਚਕ੍ਸ਼ੁਪੀਡਨੇ ਗੁਹਾਨਿਵਾਤਾਸ਼੍ਰਯਣੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍
ਸਾਫ, ਸਮਤਲ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਪੱਥਰ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਰੇਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਸ਼ੋਰ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹੋਣ। ਮਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਨਾ ਗੁਫਾ ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਉਥੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ।
ਨੀਹਾਰਧੂਮਾਰ੍ਕਾਨਲਾਨਿਲਾਨਾਂ ਖਦ੍ਯੋਤਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਫਟਿਕਾਸ਼ਸ਼ੀਨਾਮ੍ ਏਤਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਪੁਰਃਸਰਾਣਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯ੍ ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਿਕਰਾਣਿ ਯੋਗੇ
ਕੁਹਾਸਾ, ਧੂੰਆਂ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਜੁਗਨੂ, ਬਿਜਲੀ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੇ ਚੰਦ—ਇਹ ਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪृਥ੍ਵ੍ਯਪ੍ਤੇਜੋऽਨਿਲਖੇ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤੇ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕੇ ਯੋਗਗੁਣੇ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤੇ ਨ ਤਸ੍ਯ ਰੋਗੋ ਨ ਜਰਾ ਨ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸ੍ਯ ਯੋਗਾਗ੍ਨਿਮਯਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍
ਜਦ ਯੋਗ ਦੇ ਗੁਣ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ—ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਯੋਗ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਬੁਢਾਪਾ, ਨਾ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਲਘੁਤ੍ਵਮ੍ ਆਰੋਗ੍ਯਮ੍ ਅਲੋਲੁਪਤ੍ਵਂ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸ੍ਵਰਸੌष੍ਠਵਂ ਚ ਗਨ੍ਧਃ ਸ਼ੁਭੋ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀषਮ੍ ਅਲ੍ਪਂ ਯੋਗਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਥਮਾਂ ਵਦਨ੍ਤਿ
ਹਲਕਾਪਣ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਲੋਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ, ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮਕ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਘੱਟ ਪਿਸਾਬ-ਪਖਾਣਾ—ਇਹ ਯੋਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਯਥੈਵ ਬਿਮ੍ਬਂ ਮृਦਯੋਪਲਿਪ੍ਤਂ ਤੇਜੋਮਯਂ ਭ੍ਰਾਜਤੇ ਤਤ੍ ਸੁਧਾਨ੍ਤਮ੍ ਤਦ੍ ਵਾਤ੍ਮਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਸਮੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਦੇਹੀ ਏਕਃ ਕृਤਾਰ੍ਥੋ ਭਵਤੇ ਵੀਤਸ਼ੋਕਃ
ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਆਇਨਾ ਸਾਫ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।