ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਵਤਰੋਪਨਿषਦ੍

कालः स्वभावो नियतिर् यदृच्छा भूतानि योनिः पुरुषेति चिन्त्यम् संयोग एषां न त्व् आत्मभावाद् आत्मा ह्य् अनीशः सुखदुःखहेतोः

ਕੀ ਇਹ ਸਮਾਂ, ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ, ਕਿਸਮਤ, ਯਾਦ੍ਰਚਾ, ਤੱਤ, ਜਣਮ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ।

ते ध्यानयोगानुगता अपश्यन् देवात्मशक्तिं स्वगुणैर् निगूढाम् यः कारणानि निखिलानि तानि कालात्मयुक्तान्य् अधितिष्ठत्य् एकः

ਜੋ ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਉਹ ਇੱਕ ਜੋ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਕਾਰਣਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ।

तम् एकनेमिं त्रिवृतं षोडशान्तं शतार्धारं विंशतिप्रत्यराभिः अष्टकैः षड्भिर् विश्वरूपैकपाशं त्रिमार्गभेदं द्विनिमित्तैकमोहम्

ਅਸੀਂ ਉਸ ਇੱਕ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੋਲਾਂ ਉੱਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ, ਪੰਜਾਹ ਸਪੋਕਾਂ ਤੇ ਵੀਹ ਉਲਟ ਸਪੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਠ-ਅੱਠ ਦੇ ਛੇ ਗੁੱਝਿਆਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਲਕ, ਤਿੰਨ ਰਾਹਾਂ ਤੇ ਦੋ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਟਕਾਵ ਨਾਲ।

पञ्चस्रोतोऽम्बुं पञ्चयोन्युग्रवक्त्रां पञ्चप्राणोर्मिं पञ्चबुद्ध्यादिमूलां पञ्चावर्तां पञ्चदुःखौघवेगां पञ्चाशद्भेदां पञ्चपर्वाम् अधीमः

ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਧਾਰਾਂ ਹਨ, ਪੰਜ ਜਣਮਾਂ ਦੇ ਤਿੱਖੇ ਮੂੰਹ ਹਨ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਹਨ, ਪੰਜ ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਪੰਜ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਪੰਜ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਪੰਜਾਹ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਤੇ ਪੰਜ ਜੋੜਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ।

सर्वाजीवे सर्वसंस्थे बृहन्ते तस्मिन् हंसो भ्राम्यते ब्रह्मचक्रे पृथग् आत्मानं प्रेरितारं च मत्वा जुष्टस् ततस् तेनामृतत्वम् एति

ਉਸ ਵੱਡੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਜੀਵ ਤੇ ਸਭ ਜਗਤ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਹੰਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

उद्गीतम् एतत् परमं तु ब्रह्म तस्मिंस् त्रयं स्वप्रतिष्ठाक्षरं च अत्रान्तरं ब्रह्मविदो विदित्वा लीना ब्रह्मणि तत्परा योनिमुक्ताः

ਇਹ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤੇ ਅਟੱਲ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਜੋ ਅੰਦਰਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਜਣਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

संयुक्तम् एतत् क्षरम् अक्षरं च व्यक्ताव्यक्तं भरते विश्वम् ईशः अनीशश् चात्मा बध्यते भोक्तृभावाज् ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः

ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਅਟੱਲ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭੋਗੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ज्ञाज्ञौ द्वाव् अजाव् ईशनीशाव् अजा ह्य् एका भोक्तृभोगार्थयुक्ता अनन्तश् चात्मा विश्वरूपो ह्य् अकर्ता त्रयं यदा विन्दते ब्रह्मम् एतत्

ਦੋ ਅਜਨਮੇ ਹਨ: ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਗਿਆਨ, ਮਾਲਕ ਤੇ ਗੈਰ-ਮਾਲਕ। ਇੱਕ ਅਜਨਮੀ ਭੋਗ ਤੇ ਭੋਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

क्षरं प्रधानम् अमृताक्षरं हरः क्षरात्मानाव् ईशते देव एकः तस्याभिध्यानाद् योजनात् तत्त्वभावाद् भूयश् चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः

ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ; ਹਰਾ ਅਮਰ ਤੇ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਸਵੰਤ ਤੇ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਸੱਚੀ ਪਹਚਾਣ ਨਾਲ, ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ज्ञात्वा देवं सर्वपाशापहानिः क्षीनैः क्लेशैर् जन्ममृत्युप्रहाणिः तस्याभिध्यानात् तृतीयं देहभेदे विश्वैश्वर्यं केवल आप्तकामः

ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਭ ਬੰਧਨ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੁੱਖ ਘਟ ਜਾਣ ਤੇ ਜਣਮ ਮੌਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਦੇਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣ ਤੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰ ਲੀਆਂ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

एतज् ज्ञेयं नित्यम् एवात्मसंस्थं नातः परं वेदितव्यं हि किंचित् भोक्ता भोग्यं प्रेरितारं च मत्वा सर्वं प्रोक्तं त्रिविधं ब्रह्मम् एतत्

ਇਹ ਸਦਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਭੋਗੀ, ਭੋਗ ਤੇ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ।

वह्नेर् यथा योनिगतस्य मूर्तिर् न दृश्यते नैव च लिङ्गनाशः स भूय एवेन्धनयोनिगृह्यस् तद्वोभयं वै प्रणवेन देहे

ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਮੂਰਤ ਉਸ ਦੀ ਜੜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਟਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਫਿਰ ਇੰਧਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਜੜ ਤੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦੋਵੇਂ ਆਤਮਾ ਤੇ ਓਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਨ।

स्वदेहम् अरणिं कृत्वा प्रणवं चोत्तरारणिं ध्याननिर्मथनाभ्यासाद् देवं पश्येन् निगूढवत्

ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹੇਠਲਾ ਅਰਣੀ ਤੇ ਓਮ ਨੂੰ ਉਪਰਲਾ ਅਰਣੀ ਬਣਾਕੇ, ਧਿਆਨ ਦੀ ਰਗੜ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

तिलेषु तैलं दधनीव सर्पिर् आपः स्रोतःस्व् अरणीषु चाग्निः एवम् आत्मा आत्मनि गृह्यते ऽसौ सत्येनैनं तपसा यो ऽनुपश्यति

ਜਿਵੇਂ ਤਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਲ, ਦਹੀਂ ਵਿੱਚ ਘੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਅਰਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ, ਤਿਵੇਂ ਆਤਮਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

सर्वव्यापिनम् आत्मानं क्षीरे सर्पिर् इवार्पितम् आत्मविद्यातपोमूलं तद् ब्रह्मोपनिषत्परं तद् ब्रह्मोपनिषत्परम्

ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਆਤਮਾ, ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਤਮਾ ਦੀ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਇਹ ਹੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।

युञ्जानः प्रथमं मनस् तत्वाय सविता धियः अग्नेर् ज्योतिर् निचाय्य पृथिव्या अध्य् आभरत्

ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਸੱਚ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਸਵਿਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਦਾ ਚਾਨਣ ਜਗਾ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

युक्तेन मनसा वयं देवस्य सवितुः सवे सुवर्गेयाय शक्त्या %

ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਵਿਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਚਾਨਣ ਵਾਲੀ ਦੁਨੀਆ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।

युक्त्वाय मनसा देवान् सुवर् यतो धिया दिवं बृहज् ज्योतिः करिष्यतः सविता प्रसुवाति तान्

ਸੁਰਤ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬੁਝ ਨਾਲ, ਦੇਵਤੇ ਵੱਡੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

युञ्जते मन उत युञ्जते धियो विप्रा विप्रस्य बृहतो विपश्चितः वि होत्रा दधे वयुनाविद् एक इन् मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः

ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ, ਪੂਜਾਰੀ ਵਾਂਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਤਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

युजे वां ब्रह्म पूर्व्यं नमोभिर् वि श्लोक एतु पथ्येव सूरेः शृण्वन्ति विश्वे अमृतस्य पुत्रा आ ये धामानि दिवियानि तस्थुः

ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਜੋੜਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਭਜਨ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਰਥ ਵਾਂਗ ਚੱਲੇ। ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਅਸਮਾਨੀ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਸੁਣਦੇ ਹਨ।

अग्निर् यत्राभिमथ्यते वायुर् यत्राधिरुध्यते सोमो यत्रातिरिच्यते तत्र संजायते मनः

ਜਿੱਥੇ ਅੱਗ ਰਗੜ ਕੇ ਜਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਮਾ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਥੇ ਮਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

सवित्रा प्रसवेन जुषेत ब्रह्म पूर्व्यम् तत्र योनिं कृणवसे नहि ते पूर्तम् अक्षिपत्

ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਚਨਾਤਮਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸਾਂਭੋ। ਉਥੇ ਤੁਸੀਂ ਜਨਮ ਦਾ ਥਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਭੇਟ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।

त्रिरुन्नतं स्थाप्य समं शरीरं हृदीन्द्रियाणि मनसा संनिवेश्य ब्रह्मोडुपेन प्रतरेत विद्वान् स्रोतांसि सर्वाणि भयावहानि

ਤਿੰਨ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਤੇ ਠੀਕ ਰੱਖੋ; ਦਿਲ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਨੌਕ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਕੇ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

प्राणान् प्रपीड्येह स युक्तचेष्टः क्षीने प्राणे नासिकयोच्छ्वसीत दुष्टाश्वयुक्तम् इव वाहम् एनं विद्वान् मनो धारयेताप्रमत्तः

ਸਾਸ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਜਦ ਸਾਸ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਲਓ। ਜਿਵੇਂ ਉਲਝੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਰਥ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

समे शुचौ शर्करावह्निवालुकाविवर्जिते शब्दजलाश्रयादिभिः मनोऽनुकूले न तु चक्षुपीडने गुहानिवाताश्रयणे प्रयोजयेत्

ਸਾਫ, ਸਮਤਲ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਪੱਥਰ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਰੇਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਸ਼ੋਰ, ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਹੋਣ। ਮਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀ, ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ, ਨਾ ਗੁਫਾ ਜਾਂ ਹਵਾ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਉਥੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ।

नीहारधूमार्कानलानिलानां खद्योतविद्युत्स्फटिकाशशीनाम् एतानि रूपाणि पुरःसराणि ब्रह्मण्य् अभिव्यक्तिकराणि योगे

ਕੁਹਾਸਾ, ਧੂੰਆਂ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਜੁਗਨੂ, ਬਿਜਲੀ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਤੇ ਚੰਦ—ਇਹ ਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ।

पृथ्व्यप्तेजोऽनिलखे समुत्थिते पञ्चात्मके योगगुणे प्रवृत्ते न तस्य रोगो न जरा न मृत्युः प्राप्तस्य योगाग्निमयं शरीरम्

ਜਦ ਯੋਗ ਦੇ ਗੁਣ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ—ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਯੋਗ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਸਰੀਰ ਪਾ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਰੋਗ, ਨਾ ਬੁਢਾਪਾ, ਨਾ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

लघुत्वम् आरोग्यम् अलोलुपत्वं वर्णप्रसादः स्वरसौष्ठवं च गन्धः शुभो मूत्रपुरीषम् अल्पं योगप्रवृत्तिं प्रथमां वदन्ति

ਹਲਕਾਪਣ, ਤੰਦਰੁਸਤੀ, ਲੋਭ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ, ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਚਮਕ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਘੱਟ ਪਿਸਾਬ-ਪਖਾਣਾ—ਇਹ ਯੋਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਰੱਕੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

यथैव बिम्बं मृदयोपलिप्तं तेजोमयं भ्राजते तत् सुधान्तम् तद् वात्मतत्त्वं प्रसमीक्ष्य देही एकः कृतार्थो भवते वीतशोकः

ਜਿਵੇਂ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਆਇਨਾ ਸਾਫ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।