ਕਈ ਬੁਧੀਮਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕੋਈ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਸਮੇਂ ਦਾ, ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਇਸ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤੇ ਸਰਵਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜੀਵ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚ ਦੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਇਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਅੱਠ ਰਸਤੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੁਖਮ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਾਲਤਾਂ ਤੇ ਕਰਮ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਰਮ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵਾਸਤਵਿਕ ਸਰੂਪ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਆਰੰਭ ਹੈ, ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਭੇਦ ਵੀ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪ ਅਕਾਲ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਪੂਜਨ-ਯੋਗ ਦੇਵਤਾ ਹੈ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੁੱਖ, ਸਮਾਂ ਜਾਂ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਗਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਰਮ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਪੂਜਨ-ਯੋਗ ਨੂੰ, ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਉਸਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਕਰਮ ਜਾਂ ਸਾਜ਼ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ, ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਕਰਮ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਾਲਕ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਚਿਯਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਮਕੜੀ ਆਪਣੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਸੰਭਾਲੇ ਰੱਖੇ। ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਤਮਾ, ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵਾਸੀ, ਸਾਕਸ਼ੀ, ਚੇਤਨ, ਇਕਲਾ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਮਾਲਕ, ਕਈ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਇਕ ਬੀਜ ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬੁਧੀਮਾਨ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਚੇਤਨ ਵਿਚੋਂ ਚੇਤਨ, ਸਭ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਰਨ ਸਾਂਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਨਾਂ ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰੇ, ਨਾਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਤੇ ਨਾਂ ਅੱਗ ਹੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਰੋਸ਼ਨ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਹੰਸਾ, ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਹੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ—ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਆਪ ਜੰਮਿਆ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਰਵਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਬੰਧਨ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਉਹੀ ਹੈ, ਅਮਰ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਸਦਾ ਇਸ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਦ ਦਿੱਤੇ—ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਰਨ ਲੈ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਬਿਨਾ ਅੰਗਾਂ, ਬਿਨਾ ਕਰਮਾਂ, ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਨਿਰਮਲ, ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਪੁਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਆਪਣਾ ਈਂਧਨ ਮੁਕਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਵਾਂਗ ਲਪੇਟ ਲੈਣਗੇ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆਵੇਗਾ। ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸ਼ਵੇਤਾਸ਼ਵਤਰ ਨੇ ਇਹ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਪਰਮ ਰਾਜ ਰਹੱਸ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਜੋ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਯੋਗ੍ਯ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਸਰਵੋਚ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਭੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਭੇਦ, ਇੱਥੇ ਕਹੇ ਹੋਏ, ਸਚਮੁਚ ਚਮਕ ਉਠਦੇ ਹਨ।