ਇਹ ਜਗਤ ਦਾ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਰਾਜ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਬਣਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਦਲਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਪਰਬੰਧਕ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਇਕ ਗੁਣ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਤੱਤ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਜਾਣਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਏਕ ਹੋ ਗਏ। ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਫਲ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਣੀ, ਜੋ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਿਹਾ, ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਰੂਪ, ਇੱਛਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਗੁਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਣ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਖਮ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਲ ਦੇ ਸਿਰੇ ਵਰਗਾ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵ, ਵਾਲ ਦੇ ਸਿਰੇ ਦੇ ਸੌਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਵੀ ਸੌਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝੋ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਅਨੰਤ ਸਮਰਥਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਾ ਨਾਰੀ ਹੈ, ਨਾ ਪੁਰਖ, ਨਾ ਨਪੁੰਸਕ; ਜਿਹੜਾ ਜਿਹੜਾ ਸਰੀਰ ਉਹ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ, ਸਪਰਸ਼, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਮੋਹ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਮੀਂਹ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਜੀਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਜੀਵ ਅਨੇਕ ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਖਮ ਰੂਪ ਚੁਣਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਕ ਹੋਰ ਤੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਤਤਾ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਸਰੇ ਰਹਿਤ, ਸਤ ਤੇ ਅਸਤ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਮੰਗਲਮਈ, ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਸੁਭਾਵ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਨੇਕ ਇਸ ਵਿਚ ਭੁਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਜਗਤ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਚੱਕਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਰਵਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਅਕਾਸ਼ ਦੀ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਮੂਲ ਨਾਲ ਏਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਇੱਕ, ਦੋ, ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਅੱਠ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਸੁਖਮ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਮੁਕਣ ਤੇ ਉਹ ਸੱਚੀ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ ਹੈ, ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ, ਤਿੰਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਪੂਜਨਯੋਗ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਰੁੱਖ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਜਗਤ ਬਦਲਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਧਨ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਧਰਮ ਦਾ ਦਾਤਾ ਤੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਮਰ, ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਰਮ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸਭ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਉਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ; ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਜਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਗਿਆਨ, ਤਾਕਤ ਤੇ ਕਰਮ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਮਾਲਕ, ਨਾ ਰਾਜਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ; ਉਹ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਸਾਧਨਾਂ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ; ਨਾ ਕੋਈ ਉਸਦਾ ਰਚਨਹਾਰ, ਨਾ ਕੋਈ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ। ਜਿਵੇਂ ਮਕੜੀ ਆਪਣੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਉਹ ਇੱਕੋ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਭ ਦਾ ਅੰਤਰਯਾਮੀ, ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਸਾਕਸ਼ੀ, ਚੇਤਨਾ, ਇਕੱਲਾ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਰਵੋਚ ਮਾਲਕ, ਇੱਕੋ ਬੀਜ ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਦੀਵੀ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਚੇਤਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨ, ਸਭ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹ ਕਾਰਨ ਸਾਂਖਯ ਤੇ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਭ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਨਾ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ, ਨਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਨਾ ਅੱਗ; ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਹੰਸ, ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਅੱਗ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਉਤਪੰਨ, ਗਿਆਤਾ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸਰਵਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੇ ਖੇਤ੍ਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਬੰਧਨ, ਮੁਕਤੀ ਤੇ ਅਸਤੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਉਹ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਅਮਰ, ਸਰਵਰਾਜ਼, ਗਿਆਤਾ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਇਹ ਜਗਤ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਜੋ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪਰਕਾਸ਼ਕ ਹੈ, ਮੋਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਨਿਰਕਰਮ, ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਨਿਰਮਲ, ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਪੁਲ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਜਦ ਸਾਰਾ ਇੰਧਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜਦ ਲੋਕ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਮੜੇ ਵਾਂਗ ਲਪੇਟ ਲੈਣਗੇ, ਤਾਂ, ਜੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਿਆ, ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤਪ ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਸ਼੍ਵੈਤਾਸ਼੍ਵਤਰਾ ਨੇ ਇਹ ਉੱਚਤ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਵਰਨਾਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਰਮ ਰਾਜ ਸੀ, ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਇਹ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਜੋ ਅਵਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਯੋਗ੍ਯ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ। ਜਿਸਦੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ, ਤਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵੱਲ ਭੀ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਅਰਥ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਕਹੇ ਗਏ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।