ସ୍ଵଭାଵମ୍ ଏକେ କଵଯୋ ଵଦନ୍ତି କାଲଂ ତଥାନ୍ଯେ ପରିମୁହ୍ଯମାନାଃ ଦେଵସ୍ଯୈଷ ମହିମା ତୁ ଲୋକେ ଯେନେଦଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମଚକ୍ରମ୍
କେହି କବିମାନେ ସ୍ୱଭାବକୁ କହନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ କାଳକୁ; ଅନେକ ଲୋକ ଏଥିରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ତଥାପି ଦେବତାଙ୍କର ଏହି ମହିମା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚକ୍ର ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥାଏ।
ଯେନାଵୃତଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ହି ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞଃ କାଲକାଲୋ ଗୁଣୀ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯଃ ତେନେଶିତଂ କର୍ମ ଵିଵର୍ତତେ ହ ପୃଥିଵ୍ଯାପ୍ତେଜୋଽନିଲଖାନି ଚିନ୍ତ୍ଯମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ସଦା ଆବୃତ ଅଛି, ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, କାଳର ମାଲିକ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଜାଣିଥିବା। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କର୍ମ ଚାଲିଥାଏ ଏବଂ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ତତ୍ କର୍ମ କୃତ୍ଵା ଵିନିଵର୍ତ୍ଯ ଭୂଯସ୍ ତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵେନ ସମେତ୍ଯ ଯୋଗମ୍ ଏକେନ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ତ୍ରିଭିର୍ ଅଷ୍ଟଭିର୍ ଵା କାଲେନ ଚୈଵାତ୍ମଗୁଣୈଶ୍ ଚ ସୂକ୍ଷ୍ମୈଃ
ସେ କର୍ମ କରି, ପୁନଃ ଦୂରେ ହଟି, ସତ୍ୟର ସତ୍ୟକୁ ଏକତାରେ ପାଇଁ, ଏକ, ଦୁଇ, ତିନି, ଅଠ ଉପାୟ, କାଳ ଏବଂ ଆତ୍ମାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଏକତା ପାଇଁ।
ଆରଭ୍ଯ କର୍ମାଣି ଗୁଣାନ୍ଵିତାନି ଭାଵାଂଶ୍ ଚ ସର୍ଵାନ୍ ଵିନିଯୋଜଯେଦ୍ ଯଃ ତେଷାମ୍ ଅଭାଵେ କୃତକର୍ମନାଶଃ କର୍ମକ୍ଷଯେ ଯାତି ସ ତତ୍ତ୍ଵତୋ ଽନ୍ଯଃ
ଯେ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରେ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ କର୍ମ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭାବକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରେ, ସେଉଁଠାରେ ଏହି କର୍ମ ଶେଷ ହେଲେ, କର୍ମର ନାଶ ହୁଏ; କର୍ମ ଶେଷରେ ସେ ସତ୍ୟକୁ ପାଏ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଆଦିଃ ସ ସଂଯୋଗନିମିତ୍ତହେତୁଃ ପରସ୍ ତ୍ରିକାଲାଦ୍ ଅକଲୋ ଽପି ଦୃଷ୍ଟଃ ତଂ ଵିଶ୍ଵରୂପଂ ଭଵଭୂତମ୍ ଈଡ୍ଯଂ ଦେଵଂ ସ୍ଵଚିତ୍ତସ୍ଥମ୍ ଉପାସ୍ଯ ପୂର୍ଵମ୍
ସେ ଆରମ୍ଭ, ଯୋଗର କାରଣ ଏବଂ ତାହାର ହେତୁ, ତିନି କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ସେ ନିଜେ କାଳରେ ନୁହେଁ। ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଆକାରର, ଭବର ଉତ୍ସ, ପୂଜ୍ୟ ଦେବତା, ନିଜ ଚିତ୍ତରେ ଥିବା, ପ୍ରଥମେ ପୂଜିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ସ ଵୃକ୍ଷକାଲାକୃତିଭିଃ ପରୋ ଽନ୍ଯୋ ଯସ୍ମାତ୍ ପ୍ରପଞ୍ଚଃ ପରିଵର୍ତତେ ଽଯଂ ଧର୍ମାଵହଂ ପାପନୁଦଂ ଭଗେଶଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵାତ୍ମସ୍ଥମ୍ ଅମୃତଂ ଵିଶ୍ଵଧାମ
ସେ ଗଛ, କାଳ, ଆକୃତିର ଆକାରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ଯାହାଠାରୁ ଏହି ବିଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। ଭାଗ୍ୟର ମାଲିକ, ଧର୍ମ ଦେଇଥିବା, ପାପକୁ ଦୂର କରିଥିବା, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଥିବା, ଅମୃତ, ସମସ୍ତର ଆଶ୍ରୟକୁ ଜାଣିବା।
ତମ୍ ଈଶ୍ଵରାଣାଂ ପରମଂ ମହେଶ୍ଵରଂ ତଂ ଦେଵତାନାଂ ପରମଂ ଚ ଦୈଵତଂ ପତିଂ ପତୀନାଂ ପରମଂ ପରସ୍ତାଦ୍ ଵିଦାମ ଦେଵଂ ଭୁଵନେଶମ୍ ଈଡ୍ଯମ୍
ଆମେ ଲୋକମାନଙ୍କର ମହା ମାଲିକ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମାଲିକମାନଙ୍କର ମାଲିକ, ସମସ୍ତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ଏହି ଦେବତା, ଭୁବନର ମାଲିକ, ପୂଜ୍ୟକୁ ଜାଣିଛୁ।
ନ ତସ୍ଯ କାର୍ଯଂ କରଣଂ ଚ ଵିଦ୍ଯତେ ନ ତତ୍ସମଶ୍ ଚାଭ୍ଯଧିକଶ୍ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ପରାସ୍ଯ ଶକ୍ତିର୍ ଵିଵିଧୈଵ ଶ୍ରୂଯତେ ସ୍ଵାଭାଵିକୀ ଜ୍ଞାନବଲକ୍ରିଯା ଚ
ତାଙ୍କର କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଉପକରଣ ନାହିଁ; ତାଙ୍କ ସମାନ କିମ୍ବା ଅଧିକ କିଉଁ ଦେଖାଯାଏନି। ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ବହୁ ପ୍ରକାରର, ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି ଏବଂ କ୍ରିୟା ସ୍ୱଭାବଗତ।
ନ ତସ୍ଯ କଶ୍ଚିତ୍ ପତିର୍ ଅସ୍ତି ଲୋକେ ନ ଚେଶିତା ନୈଵ ଚ ତସ୍ଯ ଲିଙ୍ଗଂ ସ କାରଣଂ କରଣାଧିପାଧିପୋ ନ ଚାସ୍ଯ କଶ୍ଚିଜ୍ ଜନିତା ନ ଚାଧିପଃ
ତାଙ୍କର ଏହି ଜଗତରେ କୌଣସି ମାଲିକ ନାହିଁ, କୌଣସି ଶାସକ ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେ କାରଣ, ଉପକରଣ ଏବଂ ତାହାର ମାଲିକମାନଙ୍କର ମାଲିକ; ତାଙ୍କର କୌଣସି ଉତ୍ପାଦକ କିମ୍ବା ଅଧିପତି ନାହିଁ।
ଯସ୍ ତନ୍ତୁନାଭ ଇଵ ତନ୍ତୁଭିଃ ପ୍ରଧାନଜୈଃ ସ୍ଵଭାଵତଃ ଦେଵ ଏକଃ ସ୍ଵମ୍ ଆଵୃଣୋତି ସ ନୋ ଦଧାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାପ୍ଯଯମ୍
ମକଡ଼ା ଯେପରି ତାର ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଆବୃତ କରେ, ସେ ଦେବତା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ପ୍ରଧାନର ତାର ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଆବୃତ କରନ୍ତି। ସେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମା ଆମକୁ ଧାରଣ କରୁ।
ଏକୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଗୂଢଃ ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରାତ୍ମା କର୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷଃ ସର୍ଵଭୂତାଧିଵାସଃ ସାକ୍ଷୀ ଚେତା କେଵଲୋ ନିର୍ଗୁଣଶ୍ ଚ
ଏକ ଦେବତା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଲୁଚିଥିବା, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆନ୍ତର୍ୟାମୀ, କର୍ମର ନିର୍ଦେଶକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଆଶ୍ରୟ, ସାକ୍ଷୀ, ଚେତନା, ଏକା, ନିର୍ଗୁଣ।
ଏକୋ ଵଶୀ ନିଷ୍କ୍ରିଯାଣାଂ ବହୂଣାମ୍ ଏକଂ ବୀଜଂ ବହୁଧା ଯଃ କରୋତି ତମ୍ ଆତ୍ମସ୍ଥଂ ଯେ ଽନୁପଶ୍ଯନ୍ତି ଧୀରାସ୍ ତେଷାଂ ସୁଖଂ ଶାଶ୍ଵତଂ ନେତରେଷାଂ
ଏକ ନିୟନ୍ତା ଅନେକ ନିଷ୍କ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ବିଜ ଅନେକ ଆକାର କରେ। ଯେଉଁ ଧୀରମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ ପାନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହେଁ।
ନିତ୍ଯୋ ନିତ୍ଯାନାଂ ଚେତନଶ୍ ଚେତନାନାମ୍ ଏକୋ ବହୂନାଂ ଯୋ ଵିଦଧାତି କାମାନ୍ ତତ୍ କାରଣଂ ସାଂଖ୍ଯଯୋଗାଧିଗମ୍ଯଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵଂ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାଶୈଃ
ସେ ନିତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିତ୍ୟ, ଚେତନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚେତନ, ଏକ ଅନେକଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ସାଂଖ୍ୟ ଏବଂ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି କାରଣକୁ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଦେବତାକୁ ଜାଣିଲେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ନ ତତ୍ର ସୂର୍ଯୋ ଭାତି ନ ଚନ୍ଦ୍ରତାରକଂ ନେମା ଵିଦ୍ଯୁତୋ ଭାନ୍ତି କୁତୋ ଽଯମ୍ ଅଗ୍ନିଃ ତମ୍ ଏଵ ଭାନ୍ତମ୍ ଅନୁଭାତି ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଭାସା ସର୍ଵମ୍ ଇଦଂ ଵିଭାତି
ସେଠି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଉନାହିଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏହି ବିଦ୍ୟୁତ ମଧ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଉନାହିଁ, ଅଗ୍ନି ତ ଅଧିକ। ତାଙ୍କର ଆଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଆଲୋକିତ, ତାଙ୍କର ଆଲୋକରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଚାଲିଥାଏ।
ଏକୋ ହଂସୋ ଭୁଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ସ ଏଵାଗ୍ନିଃ ସଲିଲେ ସଂନିଵିଷ୍ଟଃ ତମ୍ ଏଵ ଵିଦିତ୍ଵାତି ମୃତ୍ଯୁମ୍ ଏତି ନାନ୍ଯଃ ପନ୍ଥା ଵିଦ୍ଯତେ ଽଯନାଯ
ଏହି ଜଗତର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ହଂସ, ସେ ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ବସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ; ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ନାହିଁ।
ସ ଵିଶ୍ଵକୃଦ୍ ଵିଶ୍ଵଵିଦ୍ ଆତ୍ମଯୋନିର୍ ଜ୍ଞଃ କାଲକାଲୋ ଗୁଣୀ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯଃ ପ୍ରଧାନକ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞପତିର୍ ଗୁଣେଶଃ ସଂସାରମୋକ୍ଷସ୍ଥିତିବନ୍ଧହେତୁଃ
ସେ ସମସ୍ତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ନିଜ ଆତ୍ମାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଜ୍ଞାନୀ, କାଳର ମାଲିକ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଜାଣିଥିବା, ପ୍ରଧାନ ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞର ମାଲିକ, ଗୁଣର ମାଲିକ, ସଂସାର, ମୁକ୍ତି ଏବଂ ଅସ୍ତିତ୍ୱର କାରଣ।
ସ ତନ୍ମଯୋ ହ୍ଯ୍ ଅମୃତ ଈଶସଂସ୍ଥୋ ଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଗୋ ଭୁଵନସ୍ଯାସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ସ ଈଶେ ଅସ୍ଯ ଜଗତୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵ ନାନ୍ଯୋ ହେତୁର୍ ଵିଦ୍ଯତ ଈଶନାଯ
ସେ ତାହାରେ ଏକତା, ଅମୃତ, ଶାସନରେ ଥିବା, ଜ୍ଞାନୀ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ଏହି ଜଗତର ରକ୍ଷକ। ସେ ସଦା ଏହି ଜଗତକୁ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଶାସନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ।
ଯୋ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵିଦଧାତି ପୂର୍ଵଂ ଯୋ ଵୈ ଵେଦାଂଶ୍ ଚ ପ୍ରହିଣୋତି ତସ୍ମୈ ତଂ ହ ଦେଵମ୍ ଆତ୍ମବୁଦ୍ଧିପ୍ରକାଶଂ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ ଵୈ ଶରଣମ୍ ଅହଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ
ଯେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେ ବେଦମାନେ ଦେଲେ, ସେ ଦେବତା, ଆତ୍ମା ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଆଲୋକ ଦେଇଥିବା, ମୁକ୍ତି ଚାହିଁ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଶରଣ ନେଉଛି।
ନିଷ୍କଲଂ ନିଷ୍କ୍ରିଯଂ ଶାନ୍ତଂ ନିରଵଦ୍ଯଂ ନିରଞ୍ଜନମ୍ ଅମୃତସ୍ଯ ପରଂ ସେତୁଂ ଦଗ୍ଧେନ୍ଧନମ୍ ଇଵାନଲମ୍
ଯେଉଁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର କୌଣସି ଅଂଶ ନାହିଁ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ, ସେ ସଦା ଶାନ୍ତ, ଦୋଷହୀନ, ପ୍ରଶ୍ରମ ନାହିଁ, ନିର୍ମଳ। ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇବା ପାଇଁ ସେ ପରମ ସେତୁ, ଜଳିଯାଇଥିବା ଜଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି।
ଯଦା ଚର୍ମଵଦ୍ ଆକାଶଂ ଵେଷ୍ଟଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ ତଦା ଦେଵମ୍ ଅଵିଜ୍ଞାଯ ଦୁଃଖସ୍ଯାନ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ଲୋକେ ଆକାଶକୁ ଚର୍ମ ପରି ମୁଡିପାରିବେ, ସେତେବେଳେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଜାଣିନଥିଲେ ଦୁଃଖର ଶେଷ ଆସିବ।
ତପଃପ୍ରଭାଵାଦ୍ ଦେଵପ୍ରସାଦାତ୍ ବ୍ରହ୍ମ ହ ଶ୍ଵେତାଶ୍ଵତରୋ ଽଥ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ଅତ୍ଯାଶ୍ରମିଭ୍ଯଃ ପରମଂ ପଵିତ୍ରଂ ପ୍ରୋଵାଚ ସମ୍ଯଗ୍ ଋଷିସଙ୍ଘଜୁଷ୍ଟମ୍
ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଓ ଦେବତାଙ୍କର କୃପାରେ, ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱତର ଜ୍ଞାନୀ, ଆଶ୍ରମ ଉପରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଋଷିମାନେ ପ୍ରିୟ କରୁଥିବା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପବିତ୍ରତାକୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ କହିଥିଲେ।
ଵେଦାନ୍ତେ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯଂ ପୁରାକଲ୍ପେ ପ୍ରଚୋଦିତମ୍ ନାପ୍ରଶାନ୍ତାଯ ଦାତଵ୍ଯଂ ନାପୁତ୍ରାଯାଶିଷ୍ଯାଯ ଵା ପୁନଃ
ବେଦାନ୍ତରେ ପରମ ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ପୁରାତନ କାଳରେ କହାଯାଇଛି; ଏହା ଶାନ୍ତ ନଥିବା, ପୁଅ ନଥିବା କିମ୍ବା ଯୋଗ୍ୟ ଶିଷ୍ୟ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯସ୍ଯ ଦେଵେ ପରା ଭକ୍ତିର୍ ଯଥା ଦେଵେ ତଥା ଗୁରୌ ତସ୍ଯୈତେ କଥିତା ହ୍ଯ୍ ଅର୍ଥାଃ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ମହାତ୍ମନଃ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ମହାତ୍ମନଃ
ଯାହାଙ୍କର ଦେବତା ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା ପରମ, ଏବଂ ଦେବତା ପରି ଗୁରୁ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ, ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଏଠାରେ କହାଯାଇଥିବା ଅର୍ଥ ଚମକିଉଠିବ, ନିଶ୍ଚୟ ଚମକିଉଠିବ।