ସମାନେ ଵୃକ୍ଷେ ପୁରୁଷୋ ନିମଗ୍ନୋ ଅନୀଶଯା ଶୋଚତି ମୁହ୍ଯମାନଃ ଜୁଷ୍ଟଂ ଯଦା ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯମ୍ ଈଶଂ ଅସ୍ଯ ମହିମାନମ୍ ଇତି ଵୀତଶୋକଃ
ସେଇ ଗଛରେ, ପୁରୁଷ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଅଶକ୍ତ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଭ୍ରମିତ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନ୍ୟ, ଈଶ୍ୱର ଓ ତାଙ୍କର ମହିମା ଦେଖେ, ସେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଋଚୋ ଅକ୍ଷରେ ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ ଯସ୍ମିନ୍ ଦେଵା ଅଧି ଵିଶ୍ଵେ ନିଷେଧୁଃ ଯସ୍ ତନ୍ ନ ଵେଦ କିମ୍ ଋଚା କରିଷ୍ଯତି ଯ ଇତ୍ ତଦ୍ ଵିଦୁସ୍ ତ ଇମେ ସମାସତେ
ଅକ୍ଷୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି, ଯଦି କେହି ଏହାକୁ ଜାଣିନାହିଁ, ତେବେ ମନ୍ତ୍ର କଣ କରିପାରିବ? ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।
ଛନ୍ଦାଂସି ଯଜ୍ଞାଃ କ୍ରତଵୋ ଵ୍ରତାନି ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଯଚ୍ ଚ ଵେଦା ଵଦନ୍ତି ଅସ୍ମାନ୍ ମାଯୀ ସୃଜତେ ଵିଶ୍ଵମ୍ ଏତତ୍ ତସ୍ମିଂଶ୍ ଚାନ୍ଯୋ ମାଯଯା ସଂନିରୁଦ୍ଧଃ
ମନ୍ତ୍ର, ଯଜ୍ଞ, କ୍ରତୁ, ଉପବାସ, ଗତ, ଆଗାମୀ ଓ ଯାହା ବେଦ କହେ—ଏହି ସମସ୍ତ ମାୟାବୀ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟଜଣ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ବନ୍ଧା ରହିଛି।
ମାଯାଂ ତୁ ପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଯାନ୍ ମାଯିନଂ ତୁ ମହେଶ୍ଵରଂ ତସ୍ଯାଵଯଵଭୂତୈସ୍ ତୁ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ସର୍ଵଂ ଇଦଂ ଜଗତ୍
ମାୟାକୁ ପ୍ରକୃତି ଭାବରେ ଜାଣ, ମାୟାବୀକୁ ମହେଶ୍ୱର ଭାବରେ; ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ୟାପିତ।
ଯୋ ଯୋନିଂ-ଯୋନିମ୍ ଅଧିତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଏକୋ ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଇଦଂ ସଂ ଚ ଵି ଚୈତି ସର୍ଵମ୍ ତମ୍ ଈଶାନଂ ଵରଦଂ ଦେଵମ୍ ଈଡ୍ଯଂ ନିଚାଯ୍ଯେମାଂ ଶାନ୍ତିମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଏତି
ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୋନିରେ ଏକା ଅଧିଷ୍ଠାନ କରିଛି; ଯାଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଚଳାଉଛି ଓ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି; ସେ ଦୟାଳୁ, ଦେବତା, ଦାନଦାତା, ପୂଜ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତି ମିଳେ।
ଯୋ ଦେଵାନାଂ ପ୍ରଭଵଶ୍ ଚୋଦ୍ଭଵଶ୍ ଚ ଵିଶ୍ଵାଧିକୋ ରୁଦ୍ରୋ ମହର୍ଷିଃ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭଂ ପଶ୍ଯତ ଜାଯମାନଂ ସ ନୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଶୁଭଯା ସଂଯୁନକ୍ତୁ
ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଉଦ୍ଭବ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ରୁଦ୍ର, ମହାର୍ଷି; ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଦେଖ; ସେ ଆମକୁ ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏକତ୍ର କରୁନ୍।
ଯୋ ଦେଵାନାମ୍ ଅଧିପୋ ଯସ୍ମିଂଲ୍ ଲୋକା ଅଧିଶ୍ରିତାଃ ଯ ଈଶେ ଅସ୍ଯ ଦ୍ଵିପଦଶ୍ ଚତୁଷ୍ପଦଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ
ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଯାଁଠି ଲୋକମାନେ ଆଧାର କରିଛନ୍ତି; ଯିଏ ଦ୍ୱିପଦ ଓ ଚତୁଷ୍ପଦର ଶାସନ କରନ୍ତି; କେଉଁ ଦେବତାକୁ ଆମେ ହବି ଦେଇ ପୂଜିବା?
ସୂକ୍ଷ୍ମାତିସୂକ୍ଷ୍ମଂ କଲିଲସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ସ୍ରଷ୍ଟାରମ୍ ଅନେକରୂପଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯୈକଂ ପରିଵେଷ୍ଟିତାରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶିଵଂ ଶାନ୍ତିମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଏତି
ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଠାରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅସ୍ପଷ୍ଟତାର ମଧ୍ୟରେ, ବିଶ୍ୱର ସୃଜନକାରୀ, ଅନେକ ରୂପରେ, ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରିଥିବା ଏକ; ଶିବଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତି ମିଳେ।
ସ ଏଵ କାଲେ ଭୁଵନସ୍ଯ ଗୋପ୍ତା ଵିଶ୍ଵାଧିପଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଗୂଢଃ ଯସ୍ମିନ୍ ଯୁକ୍ତା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋ ଦେଵତାଶ୍ ଚ ତମ୍ ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁପାଶାଂଶ୍ ଛିନତ୍ତି
ସେଇ କାଳରେ ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ବିଶ୍ୱର ନାୟକ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଲୁଚି ରହିଛି; ଯାଁଠି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ର; ଏହିପରି ଜାଣିଲେ ମୃତ୍ୟୁର ବନ୍ଧନ କଟିଯାଏ।
ଘୃତାତ୍ ପରଂ ମଣ୍ଡମ୍ ଇଵାତିସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶିଵଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଗୂଢଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯୈକଂ ପରିଵେଷ୍ଟିତାରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵଂ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାଶୈଃ
ଘୃତରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶିବଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଲୁଚିଥିବା, ବିଶ୍ୱକୁ ଆବୃତ କରିଥିବା ଏକକୁ ଜାଣିଲେ; ଦେବତାକୁ ଜାଣିଲେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଏଷ ଦେଵୋ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ମହାତ୍ମା ସଦା ଜନାନାଂ ହୃଦଯେ ସଂନିଵିଷ୍ଟଃ ହୃଦା ମନୀଷା ମନସାଭିକୢପ୍ତୋ ଯ ଏତଦ୍ ଵିଦୁର୍ ଅମୃତାସ୍ ତେ ଭଵନ୍ତି
ଏହି ଦେବତା, ସମସ୍ତର ସୃଜନକାରୀ, ମହାତ୍ମା, ସଦା ଲୋକମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି; ହୃଦୟ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ; ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମର ହୁଅନ୍ତି।
ଯଦାତମସ୍ ତନ୍ ନ ଦିଵା ନ ରାତ୍ରିର୍ ନ ସନ୍ ନ ଚାସଚ୍ ଛିଵ ଏଵ କେଵଲଃ ତଦ୍ ଅକ୍ଷରଂ ତତ୍ ସଵିତୁର୍ ଵରେଣ୍ଯଂ ପ୍ରଜ୍ଞା ଚ ତସ୍ମାତ୍ ପ୍ରସୃତା ପୁରାଣୀ
ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ଧକାର ରହିଛି, ସେତେବେଳେ ଦିନ ନାହିଁ, ରାତି ନାହିଁ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ନାହିଁ; କେବଳ ଶିବ ଅଛନ୍ତି; ସେଇ ଅକ୍ଷୟ, ସେଇ ସବିତାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାଁଠୁ ପୁରାତନ ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ନୈନମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ନ ତିର୍ଯଞ୍ଚଂ ନ ମଧ୍ଯେ ପରିଜଗ୍ରଭତ୍ ନ ତସ୍ଯ ପ୍ରତିମା ଅସ୍ତି ଯସ୍ଯ ନାମ ମହଦ୍ ଯଶଃ
ତାଙ୍କୁ କେହି ଉପରକୁ, ଚାରିପାଖରେ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟରେ ଧରିପାରିନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ; ଯାହାର ନାମ ଏତେ ମହାନ, ତାଙ୍କର ସମାନ କିଏ ନାହିଁ।
ନ ସଂଦୃଶେ ତିଷ୍ଠତି ରୂପମ୍ ଅସ୍ଯ ନ ଚକ୍ଷୁଷା ପଶ୍ଯତି କଶ୍ଚନୈନଂ ହୃଦା ହୃଦିସ୍ଥଂ ମନସା ଯ ଏନମ୍ ଏଵଂ ଵିଦୁର୍ ଅମୃତାସ୍ ତେ ଭଵନ୍ତି
ତାଙ୍କର ରୂପ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ; କେହି ତାଙ୍କୁ ନଜରେ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି। ଯେମାନେ ହୃଦୟ ଓ ମନରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅଜାତ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵଂ କଶ୍ଚିଦ୍ ଭୀରୁଃ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ ରୁଦ୍ର ଯତ୍ ଦକ୍ଷିଣଂ ମୁଖମ୍ ତେନ ମାଂ ପାହି ନିତ୍ଯମ୍
କିଛି ଭୟଭୀତ ଲୋକ 'ଅଜନ୍ମା' ଭାବି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାନ୍ତି; ହେ ରୁଦ୍ର, ତୁମର ଶୁଭ ମୁହଁରେ ମୋତେ ସଦା ରକ୍ଷା କର।
ମା ନସ୍ ତୋକେ ତନଯେ ମା ନ ଆଯୁଷି ମା ନୋ ଗୋଷୁ ମା ନୋ ଅଶ୍ଵେଷୁ ରୀରିଷଃ ଵୀରାନ୍ ମା ନୋ ରୁଦ୍ର ଭାମିତୋ ଵଧୀର୍ ହଵିଷ୍ମନ୍ତଃ ସଦମ୍ ଇତ୍ ତ୍ଵା ହଵାମହେ
ଆମ ପିଲା, ଆମ ପୁଅ, ଆମ ଆୟୁଷ୍ୟ, ଆମ ଗାଁଠି, ଆମ ଘୋଡା, ଆମ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ — ହେ ରୁଦ୍ର, ଆମେ ତୁମକୁ ସଦା ହବି ଦେଇ ଡାକୁଛୁ, ତୁମେ ଏମାନେ କୁ କ୍ଷତି କରନାହିଁ।
ଦ୍ଵେ ଅକ୍ଷରେ ବ୍ରହ୍ମପରେ ତ୍ଵ୍ ଅନନ୍ତେ ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯେ ନିହିତେ ଯତ୍ର ଗୂଢେ କ୍ଷରଂ ତ୍ଵ୍ ଅଵିଦ୍ଯା ହ୍ଯ୍ ଅମୃତଂ ତୁ ଵିଦ୍ଯା ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯେ ଈଶତେ ଯସ୍ ତୁ ସୋ ଽନ୍ଯଃ
ଦୁଇଟି ଅବିନାଶୀ ଅକ୍ଷର ଅଛି — ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଅନନ୍ତ; ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଲୁଚି ରହିଛି। ଅଜ୍ଞାନ ଅସ୍ଥିର, ଜ୍ଞାନ ଅମର; ଏହି ଦୁଇଁକୁ ଯେ ଶାସନ କରେ, ସେ ଅନ୍ୟ।
ଯୋ ଯୋନିଂ ଯୋନିମ୍ ଅଧିତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଏକୋ ଵିଶ୍ଵାନି ରୂପାଣି ଯୋନୀଶ୍ ଚ ସର୍ଵାଃ ଋଷିଂ ପ୍ରସୂତଂ କପିଲଂ ଯସ୍ ତମ୍ ଅଗ୍ରେ ଜ୍ଞାନୈର୍ ବିଭର୍ତି ଜାଯମାନଂ ଚ ପଶ୍ଯେତ୍
ଏକମାତ୍ର ଯେ ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତିର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ, ସମସ୍ତ ରୂପ ଓ ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନ ତିଆରି କରେ, ଆରମ୍ଭରେ ଜନ୍ମିଥିବା ଋଷି କପିଳଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନରେ ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ଜନ୍ମିଥିବାକୁ ଦେଖେ।
ଏକୈକଂ ଜାଲଂ ବହୁଧା ଵିକୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅସ୍ମିନ୍ କ୍ଷେତ୍ରେ ସଂହରତ୍ଯ୍ ଏଷ ଦେଵଃ ଭୂଯଃ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତଯସ୍ ତଥେଶଃ ସର୍ଵାଧିପତ୍ଯଂ କୁରୁତେ ମହାତ୍ମା
ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜାଲକୁ ଅନେକ ଭାବରେ ତିଆରି କରି, ଏହି ଦେବତା ସେଗୁଡିକୁ ଆପସାରେ ନେଇଯାନ୍ତି; ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେ ମହାତ୍ମା ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଧିପତି ହୋଇଥାନ୍ତି।
ସର୍ଵା ଦିଶ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ଅଧଶ୍ ଚ ତିର୍ଯକ୍ ପ୍ରକାଶଯନ୍ ଭ୍ରାଜତେ ଯଦ୍ ଵାନଡ୍ଵାନ୍ ଏଵଂ ସ ଦେଵୋ ଭଗଵାନ୍ ଵରେଣ୍ଯୋ ଯୋନିସ୍ଵଭାଵାନ୍ ଅଧିତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଏକଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଚାରିଦିଗକୁ — ଉପର, ତଳ, ଚାରିପାଖରେ — ଆଲୋକିତ କରି, ଏହି ଭଗବାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି।
ଯଚ୍ ଚ ସ୍ଵଭାଵଂ ପଚତି ଵିଶ୍ଵଯୋନିଃ ପାଚ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ସର୍ଵାନ୍ ପରିଣାମଯେଦ୍ ଯଃ ସର୍ଵମ୍ ଏତଦ୍ ଵିଶ୍ଵମ୍ ଅଧିତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଏକୋ ଗୁଣାଂଶ୍ ଚ ସର୍ଵାନ୍ ଵିନିଯୋଜଯେଦ୍ ଯଃ
ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନ ନିଜ ସ୍ଵଭାବକୁ ରାନ୍ଧେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ରାନ୍ଧିବାକୁ ଥିବା ସମସ୍ତକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ; ସେ ଏକା ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ବିନ୍ୟାସ କରନ୍ତି।
ତଦ୍ ଵେଦଗୁହ୍ଯୋପନିଷତ୍ସୁ ଗୂଢଂ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଵେଦତେ ବ୍ରହ୍ମଯୋନିଂ ଯେ ପୂର୍ଵଂ ଦେଵା ଋଷଯଶ୍ ଚ ତଦ୍ ଵିଦୁସ୍ ତେ ତନ୍ମଯା ଅମୃତା ଵୈ ବଭୂଵୁଃ
ଯେଉଁ ଉପନିଷଦର ଗୁପ୍ତ ଅଂଶରେ ଲୁଚିଛି, ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ବ୍ରହ୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥାନକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି; ପୂର୍ବରୁ ଯେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ସେମାନେ ଏହାରେ ଏକତା ପାଇ ଅମର ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଗୁଣାନ୍ଵଯୋ ଯଃ ଫଲକର୍ମକର୍ତା କୃତସ୍ଯ ତସ୍ଯୈଵ ସ ଚୋପଭୋକ୍ତା ସ ଵିଶ୍ଵରୂପସ୍ ତ୍ରିଗୁଣସ୍ ତ୍ରିଵର୍ତ୍ମା ପ୍ରାଣାଧିପଃ ସଂଚରତି ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ
ଯେ ଗୁଣ ସହିତ ଜଡିତ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଫଳର କର୍ତ୍ତା, ଏବଂ କରିଥିବାର ଉପଭୋକ୍ତା, ଯେ ଅନେକ ରୂପରେ ଅଛି, ତିନି ଗୁଣ ଓ ତିନି ପଥରେ ଅଛି, ପ୍ରାଣର ଅଧିପତି, ସେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଚଳିଥାନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରୋ ରଵିତୁଲ୍ଯରୂପଃ ସଂକଲ୍ପାହଂକାରସମନ୍ଵିତୋ ଯଃ ବୁଦ୍ଧେର୍ ଗୁଣେନାତ୍ମଗୁଣେନ ଚୈଵ ଆରାଗ୍ରମାତ୍ରୋ ହ୍ଯ୍ ଅଵରୋ ଽପି ଦୃଷ୍ଟଃ
ଅଙ୍ଗୁଠି ପରିମାଣର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ରୂପ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଅହଂକାର ସହିତ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ନିଜ ଗୁଣରେ ଅଛି; ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ କେଶର ଟିପ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଵାଲାଗ୍ରଶତଭାଗସ୍ଯ ଶତଧା କଲ୍ପିତସ୍ଯ ଚ ଭାଗୋ ଜୀଵଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ ଚାନନ୍ତ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ
ଜୀବକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଏହା କେଶର ଟିପର ଶତ ଭାଗର ଏକ ଭାଗ, ଏହାକୁ ପୁନଃ ଶତ ଭାଗରେ ବାଣ୍ଟିଲେ ମିଳେ; ତଥାପି ଏହା ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରିପାରେ।
ନୈଵ ସ୍ତ୍ରୀ ନ ପୁମାନ୍ ଏଷ ନ ଚୈଵାଯଂ ନପୁଂସକଃ ଯଦ୍ ଯଚ୍ ଛରୀରମ୍ ଆଦତ୍ତେ ତେନ ତେନ ସ ଯୁଜ୍ଯତେ
ସେ ନା ଜନା, ନା ପୁରୁଷ, ନା ନପୁଂସକ; ଯେଉଁ ଶରୀର ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଏହା ସହିତ ଏକତା ପାନ୍ତି।
ସଂକଲ୍ପନସ୍ପର୍ଶନଦୃଷ୍ଟିମୋହୈର୍ ଗ୍ରାସାମ୍ବୁଵୃଷ୍ଟ୍ଯା ଚାତ୍ମଵିଵୃଦ୍ଧିଜନ୍ମ କର୍ମାନୁଗାନ୍ଯ୍ ଅନୁକ୍ରମେନ ଦେହୀ ସ୍ଥାନେଷୁ ରୂପାଣ୍ଯ୍ ଅଭିସଂପ୍ରପଦ୍ଯତେ
ଇଚ୍ଛା, ସ୍ପର୍ଶ, ଦୃଷ୍ଟି, ମୋହ, ଖାଦ୍ୟ, ପାଣି, ବର୍ଷା ଦ୍ୱାରା, ଦେହୀ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମ ଓ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଏବଂ ଅନୁକ୍ରମରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ରୂପ ଧାରଣ କରେ।
ସ୍ଥୂଲାନି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ବହୂନି ଚୈଵ ରୂପାଣି ଦେହୀ ସ୍ଵଗୁଣୈର୍ ଵୃଣୋତି କ୍ରିଯାଗୁଣୈର୍ ଆତ୍ମଗୁଣୈଶ୍ ଚ ତେଷାଂ ସଂଯୋଗହେତୁର୍ ଅପରୋ ଽପି ଦୃଷ୍ଟଃ
ଦେହୀ ନିଜ ଗୁଣ, କାର୍ଯ୍ୟ ଗୁଣ ଓ ଆତ୍ମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଅସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ଚୟନ କରେ; ଏହି ସମସ୍ତ ମିଶ୍ରଣର କାରଣ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଅନାଦ୍ଯନନ୍ତଂ କଲିଲସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ସ୍ରଷ୍ଟାରମ୍ ଅନେକରୂପଂ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯୈକଂ ପରିଵେଷ୍ଟିତାରଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵଂ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାଶୈଃ
ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ ଦେବତା, ବିଶ୍ୱର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅନେକ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ବିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ଆବରଣକାରୀ ଭଗବାନକୁ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଭାଵଗ୍ରାହ୍ଯମ୍ ଅନୀଡାଖ୍ଯଂ ଭାଵାଭାଵକରଂ ଶିଵଂ କଲାସର୍ଗକରଂ ଦେଵଂ ଯେ ଵିଦୁସ୍ ତେ ଜହୁସ୍ ତନୁମ୍
ଯେ ଦେବତା ଭାବରେ ଧରାଯାନ୍ତି, ନିଡ଼ ନାହିଁ, ଭାବ ଓ ଅଭାବ ତିଆରି କରନ୍ତି, ଶିବ, ଅଂଶ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଯେମାନେ ଜାଣିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି।