କିଂକାରଣଂ ବ୍ରହ୍ମ କୁତଃ ସ୍ମ ଜାତା ଜୀଵାମଃ କେନ କ୍ଵ ଚ ସଂପ୍ରତିଷ୍ଠାଃ ଅଧିଷ୍ଠିତାଃ କେନ ସୁଖେତରେଷୁ ଵର୍ତାମହେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥାମ୍
କାହିଁକି ଏହି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା? ଆମେ କେଉଁଠୁ ଜନ୍ମ ନେଲୁ? କେଉଁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ବଞ୍ଚୁଛୁ, ଏବଂ କେଉଁଠି ଆମର ଆଧାର? କିଏ ଆମକୁ ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ଚଳାଇଥାଏ? ଯେମାନେ ପରମତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜନ୍ତି।
କାଲଃ ସ୍ଵଭାଵୋ ନିଯତିର୍ ଯଦୃଚ୍ଛା ଭୂତାନି ଯୋନିଃ ପୁରୁଷେତି ଚିନ୍ତ୍ଯମ୍ ସଂଯୋଗ ଏଷାଂ ନ ତ୍ଵ୍ ଆତ୍ମଭାଵାଦ୍ ଆତ୍ମା ହ୍ଯ୍ ଅନୀଶଃ ସୁଖଦୁଃଖହେତୋଃ
ଏହି ସବୁର କାରଣ କ'ଣ? ସମୟ, ସ୍ୱଭାବ, ଭାଗ୍ୟ, ଅପେକ୍ଷା, ପାଞ୍ଚଭୂତ, ଜନ୍ମସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ପୁରୁଷ? ଏହାମାନଙ୍କର ମିଶ୍ରଣ କି କାରଣ? ନୁହେଁ, ଆତ୍ମାର ନିଜ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ କାରଣ ନୁହେଁ, କାରଣ ହେଉଛି ଆତ୍ମା ନିଜେ ସୁଖ ଦୁଃଖର ନିୟନ୍ତା ନୁହେଁ।
ତେ ଧ୍ଯାନଯୋଗାନୁଗତା ଅପଶ୍ଯନ୍ ଦେଵାତ୍ମଶକ୍ତିଂ ସ୍ଵଗୁଣୈର୍ ନିଗୂଢାମ୍ ଯଃ କାରଣାନି ନିଖିଲାନି ତାନି କାଲାତ୍ମଯୁକ୍ତାନ୍ଯ୍ ଅଧିତିଷ୍ଠତ୍ଯ୍ ଏକଃ
ଯେମାନେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗର ପଥ ଅନୁସରିଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାସ୍ୱରୂପ ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ନିଜ ଗୁଣରେ ଲୁଚିଥାଏ। ସେ ଏକମାତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ କାରଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସମୟ ଓ ଆତ୍ମା ସହିତ ଯୁକ୍ତ।
ତମ୍ ଏକନେମିଂ ତ୍ରିଵୃତଂ ଷୋଡଶାନ୍ତଂ ଶତାର୍ଧାରଂ ଵିଂଶତିପ୍ରତ୍ଯରାଭିଃ ଅଷ୍ଟକୈଃ ଷଡ୍ଭିର୍ ଵିଶ୍ଵରୂପୈକପାଶଂ ତ୍ରିମାର୍ଗଭେଦଂ ଦ୍ଵିନିମିତ୍ତୈକମୋହମ୍
ଆମେ ସେଇ ଏକମାତ୍ରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛୁ, ଯିଏ ତିନି ପ୍ରକାରର ଗୁଣରେ ଏକ ଚକ୍ର, ଷୋଳ ଶେଷ, ପଚାଶଟି ଆର ଏକ ଶତାର୍ଧ ଆଉ ବିଶଟି ପ୍ରତିବନ୍ଧ, ଆଠଟି ଗୁଣର ଛଏଟି ବନ୍ଧନ, ସମସ୍ତ ରୂପର ଏକ ନିୟନ୍ତା, ତିନିଟି ପଥ ଓ ଦୁଇଟି କାରଣରୁ ମୋହର ଉତ୍ପତ୍ତି।
ପଞ୍ଚସ୍ରୋତୋଽମ୍ବୁଂ ପଞ୍ଚଯୋନ୍ଯୁଗ୍ରଵକ୍ତ୍ରାଂ ପଞ୍ଚପ୍ରାଣୋର୍ମିଂ ପଞ୍ଚବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିମୂଲାଂ ପଞ୍ଚାଵର୍ତାଂ ପଞ୍ଚଦୁଃଖୌଘଵେଗାଂ ପଞ୍ଚାଶଦ୍ଭେଦାଂ ପଞ୍ଚପର୍ଵାମ୍ ଅଧୀମଃ
ଯିଏ ପାଞ୍ଚଟି ଧାରା, ପାଞ୍ଚଟି ଜନ୍ମସ୍ଥାନର ଭୟଙ୍କର ମୁଖ, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରାଣର ତରଙ୍ଗ, ପାଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟର ମୂଳ, ପାଞ୍ଚ ଘୁର୍ଣ୍ଣି, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖର ବେଗ, ପଚାଶ ପ୍ରକାର ଭେଦ ଓ ପାଞ୍ଚ ଯୋଡ଼ ସହିତ ଅଛନ୍ତି, ଆମେ ସେଉଁଠି ଧ୍ୟାନ କରୁଛୁ।
ସର୍ଵାଜୀଵେ ସର୍ଵସଂସ୍ଥେ ବୃହନ୍ତେ ତସ୍ମିନ୍ ହଂସୋ ଭ୍ରାମ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମଚକ୍ରେ ପୃଥଗ୍ ଆତ୍ମାନଂ ପ୍ରେରିତାରଂ ଚ ମତ୍ଵା ଜୁଷ୍ଟସ୍ ତତସ୍ ତେନାମୃତତ୍ଵମ୍ ଏତି
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଯେଉଁ ବିଶାଳ ଏକରେ ବିଶ୍ରାମ କରେ, ସେଠାରେ ହଂସ ନାମକ ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମର ଚକ୍ରରେ ଘୂରୁଛି। ଯେଉଁଠି ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ପ୍ରେରକଠାରୁ ଅଲଗା ବୁଝି, ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅମୃତତ୍ୱ ପାଏ।
ଉଦ୍ଗୀତମ୍ ଏତତ୍ ପରମଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମ ତସ୍ମିଂସ୍ ତ୍ରଯଂ ସ୍ଵପ୍ରତିଷ୍ଠାକ୍ଷରଂ ଚ ଅତ୍ରାନ୍ତରଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୋ ଵିଦିତ୍ଵା ଲୀନା ବ୍ରହ୍ମଣି ତତ୍ପରା ଯୋନିମୁକ୍ତାଃ
ଏହି ଉପନିଷଦରେ ଯାହା ଗାଇଯାଇଛି, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ। ଏହିଠାରେ ତିନିଟି ଓ ଅବିନାଶୀ ନିଶ୍ଚିତ ଅଛି। ଯେଉଁମାନେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ତାହାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଜନ୍ମର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ସଂଯୁକ୍ତମ୍ ଏତତ୍ କ୍ଷରମ୍ ଅକ୍ଷରଂ ଚ ଵ୍ଯକ୍ତାଵ୍ଯକ୍ତଂ ଭରତେ ଵିଶ୍ଵମ୍ ଈଶଃ ଅନୀଶଶ୍ ଚାତ୍ମା ବଧ୍ଯତେ ଭୋକ୍ତୃଭାଵାଜ୍ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵଂ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାଶୈଃ
ଏହି ନିୟନ୍ତା ପରିଣଶୀଳ ଓ ଅପରିଣଶୀଳ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟକୁ ଏକାଠି ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିୟନ୍ତା ନୁହେଁ, ଭୋଗକର୍ତ୍ତା ଭାବରେ ବନ୍ଧିତ। ଦେବତାକୁ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଜ୍ଞାଜ୍ଞୌ ଦ୍ଵାଵ୍ ଅଜାଵ୍ ଈଶନୀଶାଵ୍ ଅଜା ହ୍ଯ୍ ଏକା ଭୋକ୍ତୃଭୋଗାର୍ଥଯୁକ୍ତା ଅନନ୍ତଶ୍ ଚାତ୍ମା ଵିଶ୍ଵରୂପୋ ହ୍ଯ୍ ଅକର୍ତା ତ୍ରଯଂ ଯଦା ଵିନ୍ଦତେ ବ୍ରହ୍ମମ୍ ଏତତ୍
ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ, ଦୁଇଟି ଅଜନ୍ମା; ନିୟନ୍ତା ଓ ଅନିୟନ୍ତା। ଏକ ଅଜନ୍ମା ଭୋଗ ଓ ଭୋଗକର୍ତ୍ତା ସହିତ ଯୁକ୍ତ। ଅନନ୍ତ ଆତ୍ମା ସମସ୍ତ ରୂପର ହେଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣିଲେ, ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
କ୍ଷରଂ ପ୍ରଧାନମ୍ ଅମୃତାକ୍ଷରଂ ହରଃ କ୍ଷରାତ୍ମାନାଵ୍ ଈଶତେ ଦେଵ ଏକଃ ତସ୍ଯାଭିଧ୍ଯାନାଦ୍ ଯୋଜନାତ୍ ତତ୍ତ୍ଵଭାଵାଦ୍ ଭୂଯଶ୍ ଚାନ୍ତେ ଵିଶ୍ଵମାଯାନିଵୃତ୍ତିଃ
ପ୍ରକୃତି ଅଶାଶ୍ୱତ, ହର ଅମର ଓ ଅବିନାଶୀ। ଏକ ଦେବତା ଦୁଇଟି, ଅଶାଶ୍ୱତ ଓ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ, ଏକତା ଓ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ମାୟା ଶେଷରେ ଅପସାରିଯାଏ।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦେଵଂ ସର୍ଵପାଶାପହାନିଃ କ୍ଷୀନୈଃ କ୍ଲେଶୈର୍ ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୁପ୍ରହାଣିଃ ତସ୍ଯାଭିଧ୍ଯାନାତ୍ ତୃତୀଯଂ ଦେହଭେଦେ ଵିଶ୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯଂ କେଵଲ ଆପ୍ତକାମଃ
ଦେବତାକୁ ଜାଣିଲେ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଦୁଃଖ ଶେଷ ହେଲେ, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମିଟିଯାଏ। ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ତୃତୀୟ ଦେହ ବିଚ୍ଛେଦରେ, ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୋଇ, ବିଶ୍ୱର ଶାସନ ମିଳେ।
ଏତଜ୍ ଜ୍ଞେଯଂ ନିତ୍ଯମ୍ ଏଵାତ୍ମସଂସ୍ଥଂ ନାତଃ ପରଂ ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ହି କିଂଚିତ୍ ଭୋକ୍ତା ଭୋଗ୍ଯଂ ପ୍ରେରିତାରଂ ଚ ମତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ରିଵିଧଂ ବ୍ରହ୍ମମ୍ ଏତତ୍
ଏହିଠିକୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଏହା ସଦା ଆତ୍ମାରେ ବସିଛି; ଏହାଠାରୁ ଅପରେ କିଛି ଜାଣିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଭୋଗକର୍ତ୍ତା, ଭୋଗ୍ୟବସ୍ତୁ ଓ ପ୍ରେରକ ଭାବି, ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ବ୍ରହ୍ମ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଇଛି।
ଵହ୍ନେର୍ ଯଥା ଯୋନିଗତସ୍ଯ ମୂର୍ତିର୍ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ନୈଵ ଚ ଲିଙ୍ଗନାଶଃ ସ ଭୂଯ ଏଵେନ୍ଧନଯୋନିଗୃହ୍ଯସ୍ ତଦ୍ଵୋଭଯଂ ଵୈ ପ୍ରଣଵେନ ଦେହେ
ଯେପରି ଅଗ୍ନିର ଆକୃତି ତାହାର ମୂଳରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ତାହାର ଚିହ୍ନ ମିଟିଯାଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଇଂଧନ ଦ୍ୱାରା ପୁନି ମୂଳରୁ ମିଳିଯାଏ, ସେପରି ଦେହରେ ଓଁକାର ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି ମିଳିଥାଏ।
ସ୍ଵଦେହମ୍ ଅରଣିଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଣଵଂ ଚୋତ୍ତରାରଣିଂ ଧ୍ଯାନନିର୍ମଥନାଭ୍ଯାସାଦ୍ ଦେଵଂ ପଶ୍ଯେନ୍ ନିଗୂଢଵତ୍
ନିଜ ଦେହକୁ ତଳ ଅରଣି ଏବଂ ଓଁକୁ ଉପର ଅରଣି କରି, ଧ୍ୟାନର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ ଲୁଚିଥିବା ପରି ଦେଖିବା ଉଚିତ।
ତିଲେଷୁ ତୈଲଂ ଦଧନୀଵ ସର୍ପିର୍ ଆପଃ ସ୍ରୋତଃସ୍ଵ୍ ଅରଣୀଷୁ ଚାଗ୍ନିଃ ଏଵମ୍ ଆତ୍ମା ଆତ୍ମନି ଗୃହ୍ଯତେ ଽସୌ ସତ୍ଯେନୈନଂ ତପସା ଯୋ ଽନୁପଶ୍ଯତି
ଯେପରି ତିଳରେ ତେଲ, ଦହିରେ ଘିଅ, ପାଣିରେ ଝରଣା, ଅରଣିରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମା ଆତ୍ମାରେ ଧରାଯାଏ। ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସର୍ଵଵ୍ଯାପିନମ୍ ଆତ୍ମାନଂ କ୍ଷୀରେ ସର୍ପିର୍ ଇଵାର୍ପିତମ୍ ଆତ୍ମଵିଦ୍ଯାତପୋମୂଲଂ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମୋପନିଷତ୍ପରଂ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମୋପନିଷତ୍ପରମ୍
ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଆତ୍ମା, ଦୁଧରେ ଘିଅ ପରି ଲୁଚିଥାଏ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ମୂଳିତ। ଏହିଠି ଉପନିଷଦର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ଏହା ଉପନିଷଦର ପରମ ଉପଦେଶ।
ଯୁଞ୍ଜାନଃ ପ୍ରଥମଂ ମନସ୍ ତତ୍ଵାଯ ସଵିତା ଧିଯଃ ଅଗ୍ନେର୍ ଜ୍ଯୋତିର୍ ନିଚାଯ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅଧ୍ଯ୍ ଆଭରତ୍
ଯିଏ ନିଜ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ସବିତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଆଣେ।
ଯୁକ୍ତେନ ମନସା ଵଯଂ ଦେଵସ୍ଯ ସଵିତୁଃ ସଵେ ସୁଵର୍ଗେଯାଯ ଶକ୍ତ୍ଯା %
ଏକାଗ୍ର ମନ ସହିତ, ଆମେ ଦେବତା ସବିତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟ ଆଲୋକର ଲୋକକୁ ଯାଉଛୁ।
ଯୁକ୍ତ୍ଵାଯ ମନସା ଦେଵାନ୍ ସୁଵର୍ ଯତୋ ଧିଯା ଦିଵଂ ବୃହଜ୍ ଜ୍ଯୋତିଃ କରିଷ୍ଯତଃ ସଵିତା ପ୍ରସୁଵାତି ତାନ୍
ଏକାଗ୍ର ମନ ଓ ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଦେବତାମାନେ ଏହି ବିଶାଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଲୋକକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାଙ୍କର ସୃଜନଶୀଳ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି ।
ଯୁଞ୍ଜତେ ମନ ଉତ ଯୁଞ୍ଜତେ ଧିଯୋ ଵିପ୍ରା ଵିପ୍ରସ୍ଯ ବୃହତୋ ଵିପଶ୍ଚିତଃ ଵି ହୋତ୍ରା ଦଧେ ଵଯୁନାଵିଦ୍ ଏକ ଇନ୍ ମହୀ ଦେଵସ୍ଯ ସଵିତୁଃ ପରିଷ୍ଟୁତିଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାଙ୍କର ମନ ଓ ଚିନ୍ତାକୁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏକ ପୁରୋହିତ ଯଥାଯଥିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଏବଂ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଏହି ବିଶାଳ ସ୍ତୁତି ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ ।
ଯୁଜେ ଵାଂ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଵ୍ଯଂ ନମୋଭିର୍ ଵି ଶ୍ଲୋକ ଏତୁ ପଥ୍ଯେଵ ସୂରେଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ଵିଶ୍ଵେ ଅମୃତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ଆ ଯେ ଧାମାନି ଦିଵିଯାନି ତସ୍ଥୁଃ
ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରହ୍ମା ସହିତ ଭକ୍ତିରେ ଏକତ୍ର କରୁଛି । ଏହି ସ୍ତୁତି ଗାଡ଼ି ପରି ତାର ମାର୍ଗରେ ଯାଉ । ସମସ୍ତ ଅମୃତର ସନ୍ତାନମାନେ ଏହାକୁ ଶୁଣନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଅଛନ୍ତି ।
ଅଗ୍ନିର୍ ଯତ୍ରାଭିମଥ୍ଯତେ ଵାଯୁର୍ ଯତ୍ରାଧିରୁଧ୍ଯତେ ସୋମୋ ଯତ୍ରାତିରିଚ୍ଯତେ ତତ୍ର ସଂଜାଯତେ ମନଃ
ଯେଉଁଠି ଅଗ୍ନି ଘଷଣାରେ ଜଳିଉଛି, ବାୟୁ ଚଳିଉଛି, ଏବଂ ସୋମ ଭରିଉଛି, ସେଠି ମନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ସଵିତ୍ରା ପ୍ରସଵେନ ଜୁଷେତ ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଵ୍ଯମ୍ ତତ୍ର ଯୋନିଂ କୃଣଵସେ ନହି ତେ ପୂର୍ତମ୍ ଅକ୍ଷିପତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ସୃଜନଶୀଳ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ସମ୍ମାନ କର । ସେଠି ତୁମେ ଯୋନି ତିଆରି କର, କାରଣ ତୁମର ଅର୍ପଣ କ୍ଷୟ ହୁଏନି ।
ତ୍ରିରୁନ୍ନତଂ ସ୍ଥାପ୍ଯ ସମଂ ଶରୀରଂ ହୃଦୀନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ମନସା ସଂନିଵେଶ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମୋଡୁପେନ ପ୍ରତରେତ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ସ୍ରୋତାଂସି ସର୍ଵାଣି ଭଯାଵହାନି
ତିନିଠି ସ୍ଥାନରେ ଶରୀରକୁ ସିଧା ଓ ନିଶ୍ଚଳ ରଖ । ହୃଦୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ଏକସାଥି ରଖ । ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ, ମନକୁ ନୌକା ଭାବେ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଧାରାକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି ।
ପ୍ରାଣାନ୍ ପ୍ରପୀଡ୍ଯେହ ସ ଯୁକ୍ତଚେଷ୍ଟଃ କ୍ଷୀନେ ପ୍ରାଣେ ନାସିକଯୋଚ୍ଛ୍ଵସୀତ ଦୁଷ୍ଟାଶ୍ଵଯୁକ୍ତମ୍ ଇଵ ଵାହମ୍ ଏନଂ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ମନୋ ଧାରଯେତାପ୍ରମତ୍ତଃ
ଶ୍ୱାସକୁ ଚାପ ଦେଇ, ନିୟମିତ ଚେଷ୍ଟାରେ, ଶ୍ୱାସ କମିଗଲାବେଳେ ନାକ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ । ଅସାଧୁ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇଥିବା ରଥିକ ପରି, ଜ୍ଞାନୀ ଅଚଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ସମେ ଶୁଚୌ ଶର୍କରାଵହ୍ନିଵାଲୁକାଵିଵର୍ଜିତେ ଶବ୍ଦଜଲାଶ୍ରଯାଦିଭିଃ ମନୋଽନୁକୂଲେ ନ ତୁ ଚକ୍ଷୁପୀଡନେ ଗୁହାନିଵାତାଶ୍ରଯଣେ ପ୍ରଯୋଜଯେତ୍
ଏକ ସଫା, ସମତଳ ସ୍ଥାନରେ, ଯେଉଁଠି ପଥର, ଅଗ୍ନି, ବାଲି ନାହିଁ, ଶବ୍ଦ, ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିକ୍ଷୋଭ ନାହିଁ, ମନକୁ ଖୁସି ଦେଉଥିବା, କିନ୍ତୁ ଚକ୍ଷୁକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉନଥିବା, ଗୁହା କିମ୍ବା ବାୟୁ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ, ସେଠି ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ।
ନୀହାରଧୂମାର୍କାନଲାନିଲାନାଂ ଖଦ୍ଯୋତଵିଦ୍ଯୁତ୍ସ୍ଫଟିକାଶଶୀନାମ୍ ଏତାନି ରୂପାଣି ପୁରଃସରାଣି ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଅଭିଵ୍ଯକ୍ତିକରାଣି ଯୋଗେ
କୁହୁ, ଧୂଆଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଜୁହୁମାଣି, ବିଜୁଳି, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ୍, ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହି ଆକୃତିମାନେ ପ୍ରଥମେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ଯୋଗରେ ବ୍ରହ୍ମାକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ।
ପୃଥ୍ଵ୍ଯପ୍ତେଜୋଽନିଲଖେ ସମୁତ୍ଥିତେ ପଞ୍ଚାତ୍ମକେ ଯୋଗଗୁଣେ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ନ ତସ୍ଯ ରୋଗୋ ନ ଜରା ନ ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ଯ ଯୋଗାଗ୍ନିମଯଂ ଶରୀରମ୍
ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ଯୋଗର ଗୁଣ ଉଦ୍ଭବ ହେଲାବେଳେ, ଯେଉଁଠି ଯୋଗାଗ୍ନିରେ ଶରୀର ତିଆରି ହୋଇଛି, ସେଠି ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ ।
ଲଘୁତ୍ଵମ୍ ଆରୋଗ୍ଯମ୍ ଅଲୋଲୁପତ୍ଵଂ ଵର୍ଣପ୍ରସାଦଃ ସ୍ଵରସୌଷ୍ଠଵଂ ଚ ଗନ୍ଧଃ ଶୁଭୋ ମୂତ୍ରପୁରୀଷମ୍ ଅଲ୍ପଂ ଯୋଗପ୍ରଵୃତ୍ତିଂ ପ୍ରଥମାଂ ଵଦନ୍ତି
ହାଲୁକା ଶରୀର, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଲୋଭ ନଥିବା, ଚମଡ଼ର ଚାହା, ମଧୁର ସ୍ୱର, ସୁଗନ୍ଧ, ଅଳ୍ପ ମୁତ୍ର ଓ ପୂରିଷ—ଏହିଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଗର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଗତିର ଚିହ୍ନ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ ।
ଯଥୈଵ ବିମ୍ବଂ ମୃଦଯୋପଲିପ୍ତଂ ତେଜୋମଯଂ ଭ୍ରାଜତେ ତତ୍ ସୁଧାନ୍ତମ୍ ତଦ୍ ଵାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଦେହୀ ଏକଃ କୃତାର୍ଥୋ ଭଵତେ ଵୀତଶୋକଃ
ଯେପରି ମାଟି ଲଗିଥିବା ଆଇନା ପରିସ୍କାର କଲେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ସେପରି ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖିଲେ, ଜୀବ ନିଜେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଖ ହୀନ ହୁଏ ।