ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର ଉପନିଷଦ ଗାଥା ଆମ ପାଖରେ ଉନ୍ମୋଚିତ ହେଉଛି—ଏହି କଥାରେ ମୁଁ ଆଦିବ୍ୟାପୀ ବ୍ରହ୍ମ ଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହ ଯୋଡ଼ି ଏହି ଷ୍ଟୁତିକୁ ତାଙ୍କର ପଥରେ ଯାଉଥିବା ଏକ ରଥ ପରି ପ୍ରେଷିତ କରୁଛି। ସମସ୍ତ ଅମୃତ ସନ୍ତାନମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଶୁଣନ୍ତୁ। ଯେଉଁଠାରେ ଅଗ୍ନି ଘର୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ଜଳେ, ବାୟୁ ଚଳିତ ହୁଏ, ଏବଂ ସୋମ ଭରି ଝରେ—ସେଠାରେ ମନ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ସୃଜନଶୀଳ ପ୍ରେରଣା ଦ୍ୱାରା ପୁରାତନ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ପୋଷଣ କର, ଏଠାରେ ତୁମେ ଗର୍ଭ ତିଆରି କର, କାରଣ ତୁମର ଅର୍ପଣ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଦେହକୁ ତିନି ସ୍ଥାନରେ ସିଧା ଓ ଅଚଳ ରଖ, ହୃଦୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନକୁ ଏକତ୍ର କର। ପ୍ରଜ୍ଞାନବାନ ଲୋକେ ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ନୌକା ପରି ବ୍ୟବହାର କରି ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି। ଶ୍ୱାସକୁ ନିମ୍ନ ଦିଆଯିବା ଚେଷ୍ଟାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ହ୍ରାସ ପାଇଲେ, ନାକରେ ଶ୍ୱାସ ନ ନିଅ। ଅଶାନ୍ତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଆଟକାଇଥିବା ସାରଥୀ ପରି, ପ୍ରଜ୍ଞାନବାନ ଲୋକେ ମନକୁ ଅଚଳ ଓ ଅପ୍ରଭାବିତ ରଖନ୍ତି। ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ପାଇଁ ଏକ ସଫା, ସମତଳ ସ୍ଥାନ ଚୟନ କର, ଯେଉଁଠାରେ ପାଥର, ଅଗ୍ନି, ବା ବାଳୁ ନଥାଏ; କୋଳାହଳ, ପାଣି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିକ୍ଷେପ ନ ଥାଏ; ଏହା ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ଚକ୍ଷୁକୁ କ୍ଷୁବ୍ଧ କରେନି, ଗୁହା କିମ୍ବା ବାୟୁର ବାସ ନଥାଏ। ଯୋଗରେ ପ୍ରଥମେ ମିଷ୍ଟି, ଧୂଆଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଜୁଗନ୍ତୀ, ବିଦ୍ୟୁତ, ଶ୍ଵେତ ପାଥର ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିଶାଯାଏ—ଏହି ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗରେ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଦର୍ଶାଏ। ଯେତେବେଳେ ଯୋଗର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ—ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ—ଉଦିତ ହୁଏ, ତେବେ ଯୋଗାଗ୍ନିରେ ତିଆରି ଦେହ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ। ଯୋଗର ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି—ହାଲୁକାପଣ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଅଭିଲାଷ ଶୂନ୍ୟତା, ଚମତ୍କାର ରଙ୍ଗ, ମଧୁର କଣ୍ଠ, ସୁଗନ୍ଧ, ଓ ଅଳ୍ପ ମୁତ୍ର ଓ ମଳ। ଏକ ମାଟି ଲଗା ଆଇନା ପରି ଶୁଧ ହେଲେ ଯେପରି ଚମକେ, ସେପରି ଆତ୍ମାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖି ଦେହୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମର ସାରକୁ ଦେଖେ—ଅଜନ୍ମା, ନିତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପବିତ୍ର, ଦୀପ ପରି—ସେ ଦେଉଳକୁ ଜାଣିଲେ ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି ଦେଉଳ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତର ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି; ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି; ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି ଏବଂ ନେବେ; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି ଅନେକ ମୁହଁରେ ଦୃଢ଼ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ଯିଏ ଅଗ୍ନିରେ, ଜଳରେ ଦେଉଳ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ବୃକ୍ଷରେ ଅଛନ୍ତି—ସେହି ଦେଉଳକୁ ଆମେ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରୁ। ଏକମାତ୍ର ସେଇ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଆବୃତ, ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶାସନ କରନ୍ତି; ସେ ଆରମ୍ଭରେ ଓ ବିକାଶରେ ଅଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ସେମାନେ ଅମୃତ ହୁଅନ୍ତି। ରୁଦ୍ର ଏକମାତ୍ର ଅଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟ କେହି ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶାସନ କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି ଅଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ପଛରେ ତାହାକୁ ଆପଣେ ଆପଣେ ଆକୁଞ୍ଚନ କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଚକ୍ଷୁ, ମୁହଁ, ବାହୁ, ପାଦ ଥିବା ଏକ ଦେଉଳ; ସେ ଏକାଠି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ତିଆରି କରିଛନ୍ତି, ନିଜ ବାହୁ ଓ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ବିକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମୂଳ ଓ ଉତ୍ସ, ବିଶ୍ୱର ଶାସକ, ମହାର୍ଷି ରୁଦ୍ର, ଆରମ୍ଭରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ; ସେ ଆମକୁ ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧିରେ ଏକତ୍ର କରନ୍ତୁ। ଓ ରୁଦ୍ର, ତୁମ ଶିଭ ରୂପ, ଯାହା ଭୟଂକର ନୁହେଁ, ଅଶୁଭ ଦେଖାଏ ନାହିଁ, ସେହି ଶାନ୍ତ ଦେହରେ ଆମେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉ। ପାହାଡ଼ର ନାଥ, ତୁମେ ଯେଉଁ ତୀର ରଖିଛ, ସେହି ତୀରକୁ ମଙ୍ଗଳମୟ କର; ଲୋକକୁ କିମ୍ବା ବିଶ୍ୱକୁ କ୍ଷତି କରନି। ତାପରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ, ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ବିଶାଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ତାଙ୍କ ରୂପ ଅନୁଯାୟୀ ଗୁପ୍ତ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଆବୃତ କରିଛନ୍ତି, ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ ଲୋକେ ଅମୃତ ହୁଅନ୍ତି। ମୁଁ ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଜାଣେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ତାହା ପରେ; ସେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଟପିଯିବାଯାଏ—ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ନାହିଁ। ତାଙ୍କଠାରେ କିଛି ଆଉ ଉପରେ ନାହିଁ, କିଛି ଅପେକ୍ଷା ଛୋଟ କିମ୍ବା ବଡ଼ ନାହିଁ; ଏକ ବୃକ୍ଷ ପରି ଆକାଶରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ସେ ଏକାଠି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଅରୂପ, ଦୁଃଖରହିତ ସତ୍ୟ ଅଛି—ଏହାକୁ ଜାଣିଥିବାମାନେ ଅମୃତ ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ମୁହଁ, ମୁଣ୍ଡ, ଗଳାରେ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଶିଭ ଏକାଠି ସବୁଠାରେ ଅଛନ୍ତି। ପୁରୁଷ ମହାନ୍ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭକାରୀ; ଶାସକ, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏହି ଅକ୍ଷୟ ଜ୍ୟୋତି ଦେଇଥିବା। ପୁରୁଷ, ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ, ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ, ସଦା ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଛନ୍ତି; ହୃଦୟ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖିଥିବା ଲୋକେ ଅମୃତ ହୁଅନ୍ତି। ପୁରୁଷଙ୍କ ହଜାର ମୁଣ୍ଡ, ହଜାର ଚକ୍ଷୁ, ହଜାର ପାଦ; ସେ ପୃଥିବୀକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆବୃତ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତାରିତ। ପୁରୁଷ ଏହି ସମସ୍ତ—ଯାହା ଥିଲା ଓ ଯାହା ହେବ; ସେ ଅମୃତତ୍ୱର ନାଥ, ଓ ଭୋଜନ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ହାତ, ପାଦ, ଚକ୍ଷୁ, ମୁଣ୍ଡ, ମୁଁହ ଅଛନ୍ତି; ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଆବୃତ କରି ଦଢ଼ ଅବସ୍ଥାନ କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଗୁଣରେ ପ୍ରକାଶିତ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ଅନ୍ନିହିତ; ସେ ପ୍ରଭୁ, ଶାସକ, ଶରଣ, ମିତ୍ର।