युजे वां ब्रह्म पूर्व्यं नमोभिर् वि श्लोक एतु पथ्येव सूरेः शृण्वन्ति विश्वे अमृतस्य पुत्रा आ ये धामानि दिवियानि तस्थुः
मी आद्य ब्रह्माशी तुम्हाला भक्तीभावाने जोडतो; ही स्तुती रथासारखी मार्गावर जावी. अमृताच्या सर्व संतती, जे स्वर्गातील स्थानांवर आहेत, ते हे ऐकतात.
अग्निर् यत्राभिमथ्यते वायुर् यत्राधिरुध्यते सोमो यत्रातिरिच्यते तत्र संजायते मनः
जिथे अग्नी घर्षणाने प्रज्वलित होतो, जिथे वारा चालू लागतो, जिथे सोम रस ओसंडून वाहतो—तिथे मनाची उत्पत्ती होते.
सवित्रा प्रसवेन जुषेत ब्रह्म पूर्व्यम् तत्र योनिं कृणवसे नहि ते पूर्तम् अक्षिपत्
सूर्याच्या सृजनशक्तीने आद्य ब्रह्माचे जतन करा; तिथे तुम्ही गर्भ तयार करता, कारण तुमचे अर्पण व्यर्थ जात नाही.
त्रिरुन्नतं स्थाप्य समं शरीरं हृदीन्द्रियाणि मनसा संनिवेश्य ब्रह्मोडुपेन प्रतरेत विद्वान् स्रोतांसि सर्वाणि भयावहानि
शरीर तीन ठिकाणी ताठ आणि स्थिर ठेवावे; हृदय, इंद्रिये आणि मन एकत्र करावे. ज्ञानी माणसाने ब्रह्मरूपी नौकेने मनाचा आधार घेऊन सर्व भयकारक प्रवाह ओलांडावेत.
प्राणान् प्रपीड्येह स युक्तचेष्टः क्षीने प्राणे नासिकयोच्छ्वसीत दुष्टाश्वयुक्तम् इव वाहम् एनं विद्वान् मनो धारयेताप्रमत्तः
श्वास दाबून, नियंत्रित हालचालीने, जेव्हा श्वास कमी होतो, तेव्हा नाकाने श्वास घेऊ नये. जसा वाईट घोड्यांनी जोडलेल्या रथाला सारथी आवरतो, तसा ज्ञानी मनाला सावधपणे स्थिर ठेवावा.
समे शुचौ शर्करावह्निवालुकाविवर्जिते शब्दजलाश्रयादिभिः मनोऽनुकूले न तु चक्षुपीडने गुहानिवाताश्रयणे प्रयोजयेत्
स्वच्छ, समतल, दगड, अग्नी आणि वाळू नसलेल्या, आवाज, पाणी किंवा इतर त्रास न होणाऱ्या, मनास अनुरूप अशा जागी, पण डोळ्यांना त्रास न होईल अशा ठिकाणी, गुहेत किंवा वाऱ्याच्या ठिकाणी नव्हे, साधना करावी.
नीहारधूमार्कानलानिलानां खद्योतविद्युत्स्फटिकाशशीनाम् एतानि रूपाणि पुरःसराणि ब्रह्मण्य् अभिव्यक्तिकराणि योगे
धुके, धूर, सूर्य, अग्नी, वारा, काजवे, वीज, स्फटिक आणि चंद्र—ही रूपे प्रथम दिसतात, योगात ब्रह्म प्रकट करणारी.
पृथ्व्यप्तेजोऽनिलखे समुत्थिते पञ्चात्मके योगगुणे प्रवृत्ते न तस्य रोगो न जरा न मृत्युः प्राप्तस्य योगाग्निमयं शरीरम्
जेव्हा पृथ्वी, पाणी, तेज, वायू आणि आकाश या पंचमहाभूतांनी बनलेल्या योगगुणांचा उदय होतो, तेव्हा योगाग्नीने बनलेले शरीर प्राप्त झाल्यावर त्या व्यक्तीस रोग, वार्धक्य किंवा मृत्यू राहत नाही.
लघुत्वम् आरोग्यम् अलोलुपत्वं वर्णप्रसादः स्वरसौष्ठवं च गन्धः शुभो मूत्रपुरीषम् अल्पं योगप्रवृत्तिं प्रथमां वदन्ति
हलकेपणा, आरोग्य, लोभ नसणे, तेजस्वी वर्ण, मधुर वाणी, शुभ सुवास, आणि लघु मूत्र व मल—ही योगातील प्रगतीची पहिली लक्षणे सांगितली आहेत.
यथैव बिम्बं मृदयोपलिप्तं तेजोमयं भ्राजते तत् सुधान्तम् तद् वात्मतत्त्वं प्रसमीक्ष्य देही एकः कृतार्थो भवते वीतशोकः
मातीने माखलेल्या आरशाला स्वच्छ केल्यावर जसा तो तेजाने झळकतो, तसा आत्म्याचे खरे स्वरूप पाहून देही माणूस पूर्ण समाधान पावतो आणि दुःखमुक्त होतो.
यद् आत्मतत्त्वेन तु ब्रह्मतत्त्वं दीपोपमेनेह युक्तः प्रपश्येत् अजं ध्रुवं सर्वतत्त्वैर् विशुद्धं ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः
जेव्हा आत्म्याचे खरे स्वरूप ओळखून, मनुष्य ब्रह्माचे तत्त्व—जन्मरहित, शाश्वत, सर्व तत्त्वांत शुद्ध, दिव्यासारखे—पाहतो, तेव्हा त्या देवाला ओळखून सर्व बंधनांतून मुक्त होतो.
एष ह देवः प्रदिशो ऽनु सर्वाः पूर्वो ह जातः स उ गर्भे अन्तः स एव जातः स जनिष्यमानः प्रत्यङ् जनास् तिष्ठति सर्वतोमुखः
हा देव सर्व दिशांना व्यापून आहे; तो सर्वांपूर्वी जन्मलेला आहे; गर्भातही आहे; तो जन्मतो आणि जन्मणार आहे; तो सर्व प्राण्यांसमोर उभा आहे, सर्वत्र त्याचे मुख आहे.
यो देवो अग्नौ यो अप्सु यो विश्वं भुवनम् आविवेश य ओषधीषु यो वनस्पतीषु तस्मै देवाय नमो नमः
जो अग्नीत, पाण्यात देव आहे, जो सर्व जगात व्यापून आहे, जो वनस्पतींमध्ये आणि वृक्षांमध्ये आहे—त्या देवाला आम्ही पुन्हा पुन्हा नमस्कार करतो.
य एको जालवान् ईशत ईशनीभिः सर्वांल् लोकान् ईशत ईशनीभिः य एवैक उद्भवे संभवे च य एतद् विदुर् अमृतास् ते भवन्ति
तो एकटाच आपल्या शक्तीने सर्व जगांवर राज्य करतो; तोच उत्पत्ती आणि विस्ताराचा आधार आहे. हे जे जाणतात, ते अमर होतात.
एको हि रुद्रो न द्वितीयाय तस्थे य इमांल् लोकान् ईशत ईशनीभिः प्रत्यङ् जनास् तिष्ठति संचुकोचान्तकाले संसृज्य विश्वा भुवनानि गोपाः
रुद्र एकटाच आहे, दुसरा कोणी नाही; तो या सर्व जगांवर आपल्या शक्तीने राज्य करतो. तो सर्व प्राण्यांसमोर उभा आहे, शेवटी सर्व जग निर्माण करून आणि राखून, तो त्यांना पुन्हा आपल्यात घेतो.
विश्वतश्चक्षुर् उत विश्वतोमुखो विश्वतोबाहुर् उत विश्वतस्पात् सं बाहुभ्यां धमति सं पतत्रैर् द्यावाभूमी जनयन् देव एकः
ज्याच्या डोळ्यांनी, मुखांनी, हातांनी आणि पायांनी सर्वत्र व्यापले आहे, तो एक देव आपल्या हातांनी आणि पंखांनी आकाश आणि पृथ्वी एकत्र निर्माण करतो.
यो देवानां प्रभवश् चोद्भवश् च विश्वाधिपो रुद्रो महर्षिः हिरण्यगर्भं जनयामास पूर्वं स नो बुद्ध्या शुभया संयुनक्तु
जो देवतांचा आदिप्रभू, विश्वाचा स्वामी, ऋषी असलेला रुद्र, ज्याने पूर्वी हिरण्यगर्भाची निर्मिती केली, तोच आम्हांला शुभ बुद्धीने एकरूप करावा.
या ते रुद्र शिवा तनूर् अघोरापापकाशिनी तया नस् तनुवा शंतमया गिरिशन्ताभिचाकशीहि
हे रुद्र, तुझं शांत, कल्याणकारी रूप, जे भयंकर नाही आणि पाप दाखवत नाही, त्या शुभ देहाने, गिरिशंता, आम्हांवर कृपा कर.
याम् इषुं गिरिशन्त हस्ते बिभर्ष्य् अस्तवे शिवां गिरित्र तां कुरु मा हिंसीः पुरुषं जगत्
गिरीशंता, तुझ्या हातात असलेला, रक्षणासाठी घेतलेला बाण, गिरीत्रा, तो शुभ कर आणि त्या बाणाने माणसाला किंवा जगाला दुखावू नकोस.
ततः परं ब्रह्म परं बृहन्तं यथानिकायं सर्वभूतेषु गूढं विश्वस्यैकं परिवेष्टितारम् ईशं तं ज्ञात्वामृता भवन्ति
त्यापुढे, जे परब्रह्म, सर्वश्रेष्ठ आणि विशाल आहे, जे सर्व प्राण्यांमध्ये त्यांच्या रूपानुसार लपलेलं आहे, जे विश्वाला व्यापून आहे, त्या परमेश्वराला ओळखल्यावर माणूस अमर होतो.
वेदाहम् एतं पुरुषं महान्तम् आदित्यवर्णं तमसः परस्तात् तम् एव विदित्वाति मृत्युम् एति नान्यः पन्था विद्यते ऽयनाय
मी त्या महान पुरुषाला जाणतो, जो सूर्याप्रमाणे तेजस्वी आणि अंधारापलीकडे आहे; त्याला ओळखल्यावरच मृत्यू पार करता येतो—मुक्तीसाठी दुसरा मार्ग नाही.
यस्मात् परं नापरम् अस्ति किंचिद् यस्मान् नाणीयो न ज्यायो ऽस्ति किंचित् वृक्ष इव स्तब्धो दिवि तिष्ठत्य् एकस् तेनेदं पूर्णं पुरुषेण सर्वम्
त्याच्यापलीकडे काहीच नाही, त्याहून लहान किंवा मोठं असं काही नाही; तो एकटा आकाशात झाडासारखा स्थिर आहे आणि त्याच्यामुळे हे संपूर्ण जग भरलेलं आहे.
ततो यद् उत्तरतरं यद् अरूपम् अनामयम् य एतद् विदुर् अमृतास् ते भवन्ति अथेतरे दुःखम् एवापियन्ति
जे सर्वोच्च, निराकार आणि दुःखरहित आहे—ज्यांना हे कळतं ते अमर होतात; इतरांना फक्त दुःखच मिळतं.
सर्वाननशिरोग्रीवः सर्वभूतगुहाशयः सर्वव्यापी स भगवांस् तस्मात् सर्वगतः शिवः
त्याचं सर्वत्र मुख, डोकी आणि गळे आहेत; तो सर्व प्राण्यांच्या हृदयात वसतो; तो सर्वत्र व्यापून आहे; म्हणूनच, तो भगवंत शिव सर्वत्र आहे.
महान् प्रभुर् वै पुरुषः सत्त्वस्यैष प्रवर्तकः सुनिर्मलाम् इमां प्राप्तिम् ईशानो ज्योतिर् अव्ययः
पुरुष हा महान आणि सामर्थ्यवान आहे, तोच सत्त्वाचा उद्गम आहे; तोच स्वामी, निर्मळ आणि तेजस्वी, ही अमरतेची प्राप्ती देणारा आहे.
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषो ऽन्तरात्मा सदा जनानां हृदये संनिविष्टः हृदा मनीषा मनसाभिकॢप्तो य एतद् विदुर् अमृतास् ते भवन्ति
हा पुरुष, अंतरात्मा, अंगठ्याएवढा, नेहमी माणसांच्या हृदयात वसलेला आहे; हृदय, बुद्धी आणि मनाने त्याला जाणता येतं; ज्यांना हे कळतं ते अमर होतात.
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् स भूमिं विश्वतो वृत्वा अत्यतिष्ठद् दशाङ्गुलम्
पुरुषाचे हजारो डोके, हजारो डोळे आणि हजारो पाय आहेत; त्याने पृथ्वी सर्व बाजूंनी व्यापली आहे आणि ती ओलांडून दहा बोटांनी पुढे गेला आहे.
पुरुष एवेदं सर्वं यद् भूतं यच् च भव्यम् उतामृतत्वस्येशानो यद् अन्नेनातिरोहति
हे सर्व, जे झालं आणि जे होणार आहे, ते पुरुषच आहे; तो अमरतेचा स्वामी आहे आणि अन्नाने तो अधिक वाढतो.
सर्वतःपाणिपादं तत् सर्वतोऽक्षिशिरोमुखं सर्वतःश्रुतिमल् लोके सर्वम् आवृत्य तिष्ठति
त्याच्या सर्वत्र हातपाय आहेत, सर्वत्र डोळे, डोकी आणि तोंड आहेत; तो जगात सर्वत्र ऐकतो आणि सर्व व्यापून उभा आहे.
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितं सर्वस्य प्रभुम् ईशानं सर्वस्य शरणं सुहृत्
तो सर्व इंद्रियांच्या गुणांसारखा दिसतो, पण प्रत्यक्षात सर्व इंद्रियांपासून वेगळा आहे; तो सर्वांचा स्वामी, शरण आणि सर्वांचा मित्र आहे.