സമാനേ വൃക്ഷേ പുരുഷോ നിമഗ്നോ അനീശയാ ശോചതി മുഹ്യമാനഃ ജുഷ്ടം യദാ പശ്യത്യ് അന്യമ് ഈശം അസ്യ മഹിമാനമ് ഇതി വീതശോകഃ
അവരോ ഒരേ മരത്തിൽ, മനുഷ്യൻ അകപ്പെട്ട്, ബലഹീനനായി ദു:ഖിച്ചു ഭ്രമിക്കുന്നു; എന്നാൽ മറ്റൊരുത്തൻ, അതായത് ഈശ്വരൻ, അവന്റെ മഹത്വം കണ്ടാൽ, ദു:ഖം വിട്ടൊഴിയുന്നു.
ഋചോ അക്ഷരേ പരമേ വ്യോമന് യസ്മിന് ദേവാ അധി വിശ്വേ നിഷേധുഃ യസ് തന് ന വേദ കിമ് ഋചാ കരിഷ്യതി യ ഇത് തദ് വിദുസ് ത ഇമേ സമാസതേ
അക്ഷരമായ പരമാകാശത്തിൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും വസിക്കുന്നു; അതിനെ അറിയാത്തവനു വേദപാഠം എന്ത് പ്രയോജനം? അതിനെ അറിയുന്നവർ അവിടെ ഒന്നിക്കുന്നു.
ഛന്ദാംസി യജ്ഞാഃ ക്രതവോ വ്രതാനി ഭൂതം ഭവ്യം യച് ച വേദാ വദന്തി അസ്മാന് മായീ സൃജതേ വിശ്വമ് ഏതത് തസ്മിംശ് ചാന്യോ മായയാ സംനിരുദ്ധഃ
ഛന്ദസ്സുകൾ, യജ്ഞങ്ങൾ, ക്രതുക്കൾ, വ്രതങ്ങൾ, ഭൂതകാലം, ഭാവി, വേദങ്ങൾ പറയുന്നതെല്ലാം — ഇതെല്ലാം മായാവി സൃഷ്ടിക്കുന്നു; മറ്റൊരാൾ അവന്റെ മായയിൽ പറ്റിയിരിക്കുന്നു.
മായാം തു പ്രകൃതിം വിദ്യാന് മായിനം തു മഹേശ്വരം തസ്യാവയവഭൂതൈസ് തു വ്യാപ്തം സര്വം ഇദം ജഗത്
മായയെ പ്രകൃതിയായി അറിഞ്ഞു, മായാവിയെ മഹേശ്വരനായി മനസ്സിലാക്കണം; അവന്റെ ഭാഗങ്ങൾകൊണ്ട് ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
യോ യോനിം-യോനിമ് അധിതിഷ്ഠത്യ് ഏകോ യസ്മിന്ന് ഇദം സം ച വി ചൈതി സര്വമ് തമ് ഈശാനം വരദം ദേവമ് ഈഡ്യം നിചായ്യേമാം ശാന്തിമ് അത്യന്തമ് ഏതി
എല്ലാ ഗർഭങ്ങളിലെയും ഏകാധിപതിയായവൻ, എല്ലാം അവനിൽ സഞ്ചരിക്കുകയും വിശ്രമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ആ അനുഗ്രഹദായകനായ, ആരാധ്യനായ ഈശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചാൽ പരമശാന്തി ലഭിക്കും.
യോ ദേവാനാം പ്രഭവശ് ചോദ്ഭവശ് ച വിശ്വാധികോ രുദ്രോ മഹര്ഷിഃ ഹിരണ്യഗര്ഭം പശ്യത ജായമാനം സ നോ ബുദ്ധ്യാ ശുഭയാ സംയുനക്തു
ദേവന്മാരുടെ ഉത്ഭവവും സ്രോതസ്സും, എല്ലാറ്റിലും വലിയവനും, രുദ്രനും, മഹർഷിയും, ഹിരണ്യഗർഭന്റെ ജനനം കാണുന്നവനും — അവൻ നമ്മെ ശുഭമായ ബുദ്ധിയോടെ ഒന്നിപ്പിക്കട്ടെ.
യോ ദേവാനാമ് അധിപോ യസ്മിംല് ലോകാ അധിശ്രിതാഃ യ ഈശേ അസ്യ ദ്വിപദശ് ചതുഷ്പദഃ കസ്മൈ ദേവായ ഹവിഷാ വിധേമ
ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയും, ലോകങ്ങൾ അവനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇരുകാലികളെയും നാലുകാലികളെയും ഭരിക്കുന്നവൻ; ഏത് ദൈവത്തെയാണ് നാം ഹോമം അർപ്പിക്കേണ്ടത്?
സൂക്ഷ്മാതിസൂക്ഷ്മം കലിലസ്യ മധ്യേ വിശ്വസ്യ സ്രഷ്ടാരമ് അനേകരൂപം വിശ്വസ്യൈകം പരിവേഷ്ടിതാരം ജ്ഞാത്വാ ശിവം ശാന്തിമ് അത്യന്തമ് ഏതി
സൂക്ഷ്മത്തിൽ സൂക്ഷ്മമായവൻ, കലഹത്തിന്റെ നടുവിൽ, അനേകം രൂപങ്ങളാൽ വിശ്വസ്രഷ്ടാവും, എല്ലാം ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ഒരുവനുമാണ്; ശിവനെ spരിഞ്ഞാൽ പരമശാന്തി ലഭിക്കും.
സ ഏവ കാലേ ഭുവനസ്യ ഗോപ്താ വിശ്വാധിപഃ സര്വഭൂതേഷു ഗൂഢഃ യസ്മിന് യുക്താ ബ്രഹ്മര്ഷയോ ദേവതാശ് ച തമ് ഏവം ജ്ഞാത്വാ മൃത്യുപാശാംശ് ഛിനത്തി
കാലത്തിൽ ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനായി, സർവ്വഭൂതങ്ങളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിശ്വാധിപതിയാണ് അവൻ; ബ്രഹ്മർഷികളും ദേവതകളും അവനിൽ ലയിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞാൽ മരണബന്ധങ്ങൾ വിച്ഛേദിക്കപ്പെടുന്നു.
ഘൃതാത് പരം മണ്ഡമ് ഇവാതിസൂക്ഷ്മം ജ്ഞാത്വാ ശിവം സര്വഭൂതേഷു ഗൂഢം വിശ്വസ്യൈകം പരിവേഷ്ടിതാരം ജ്ഞാത്വാ ദേവം മുച്യതേ സര്വപാശൈഃ
നെയ്യിൽനിന്നും സൂക്ഷ്മമായ ശിവൻ, സർവ്വഭൂതങ്ങളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നവൻ, വിശ്വത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ഒരുവൻ — ദൈവത്തെ ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞാൽ എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും വിട്ടുമാറും.
ഏഷ ദേവോ വിശ്വകര്മാ മഹാത്മാ സദാ ജനാനാം ഹൃദയേ സംനിവിഷ്ടഃ ഹൃദാ മനീഷാ മനസാഭികൢപ്തോ യ ഏതദ് വിദുര് അമൃതാസ് തേ ഭവന്തി
സകലത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവും മഹാത്മാവുമായ ഈ ദൈവം എല്ലായ്പ്പോഴും മനുഷ്യരുടെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഹൃദയത്താൽ, ബുദ്ധിയാൽ, മനസ്സാൽ അവനെ സമീപിക്കാം; ഇതറിയുന്നവർ അമൃതരാവുന്നു.
യദാതമസ് തന് ന ദിവാ ന രാത്രിര് ന സന് ന ചാസച് ഛിവ ഏവ കേവലഃ തദ് അക്ഷരം തത് സവിതുര് വരേണ്യം പ്രജ്ഞാ ച തസ്മാത് പ്രസൃതാ പുരാണീ
അന്ധകാരമുള്ളപ്പോൾ അവിടെ പകലുമില്ല, രാത്രിയും ഇല്ല, സത്തുമില്ല, അസത്തുമില്ല; ശിവൻ മാത്രം അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു; അവൻ അക്ഷരനും, സവിറ്റാവിന്റെ ഉത്തമനും, പുരാതനമായ ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഉറവിടവുമാണ്.
നൈനമ് ഊര്ധ്വം ന തിര്യഞ്ചം ന മധ്യേ പരിജഗ്രഭത് ന തസ്യ പ്രതിമാ അസ്തി യസ്യ നാമ മഹദ് യശഃ
അവനെ മുകളിലും, അകത്തും, അറ്റത്തുമൊന്നും ആരും പിടിച്ചിട്ടില്ല; അവനു സമാനമായൊന്നുമില്ല; അവന്റെ നാമം മഹത്തായ മഹിമയുള്ളതാണു.
ന സംദൃശേ തിഷ്ഠതി രൂപമ് അസ്യ ന ചക്ഷുഷാ പശ്യതി കശ്ചനൈനം ഹൃദാ ഹൃദിസ്ഥം മനസാ യ ഏനമ് ഏവം വിദുര് അമൃതാസ് തേ ഭവന്തി
അവന്റെ രൂപം കണ്ണുകൊണ്ട് കാണാൻ കഴിയില്ല; ആരും അവനെ നേരിട്ട് കാണുന്നില്ല. ഹൃദയത്തിലും മനസ്സിലും അവൻ വസിക്കുന്നതെന്നു അറിഞ്ഞവർ അമൃതരാവുന്നു.
അജാത ഇത്യ് ഏവം കശ്ചിദ് ഭീരുഃ പ്രപദ്യതേ രുദ്ര യത് ദക്ഷിണം മുഖമ് തേന മാം പാഹി നിത്യമ്
ജനിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് ഭയപ്പെട്ട് ചിലർ അഭയം തേടുന്നു; ഭദ്രമായ മുഖമുള്ള രുദ്രാ, എന്നെ എല്ലായ്പ്പോഴും കാത്തുകൊൾക.
മാ നസ് തോകേ തനയേ മാ ന ആയുഷി മാ നോ ഗോഷു മാ നോ അശ്വേഷു രീരിഷഃ വീരാന് മാ നോ രുദ്ര ഭാമിതോ വധീര് ഹവിഷ്മന്തഃ സദമ് ഇത് ത്വാ ഹവാമഹേ
നമ്മുടെ മക്കളെ, ആയുസ്സിനെ, പശുക്കളെ, കുതിരകളെ, നമ്മുടെ വീരന്മാരെ ഒന്നും ദോഷം ചെയ്യരുതേ രുദ്രാ; നാം എപ്പോഴും നിനക്കു ഹോമം അർപ്പിക്കുന്നു.
ദ്വേ അക്ഷരേ ബ്രഹ്മപരേ ത്വ് അനന്തേ വിദ്യാവിദ്യേ നിഹിതേ യത്ര ഗൂഢേ ക്ഷരം ത്വ് അവിദ്യാ ഹ്യ് അമൃതം തു വിദ്യാ വിദ്യാവിദ്യേ ഈശതേ യസ് തു സോ ഽന്യഃ
രണ്ടു ശാശ്വതമായ അക്ഷരങ്ങൾ ഉണ്ട്; പരബ്രഹ്മവും അനന്തതയും, അവിടെയാണ് വിജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. അജ്ഞാനം നശ്വരമാണ്, വിജ്ഞാനം അമൃതമാണ്; അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ വേറെയാണു.
യോ യോനിം യോനിമ് അധിതിഷ്ഠത്യ് ഏകോ വിശ്വാനി രൂപാണി യോനീശ് ച സര്വാഃ ഋഷിം പ്രസൂതം കപിലം യസ് തമ് അഗ്രേ ജ്ഞാനൈര് ബിഭര്തി ജായമാനം ച പശ്യേത്
എല്ലാ യോനികളുടെയും യോനിയിൽ ഏകാന്തമായി അധിഷ്ഠിതനായി, എല്ലാ രൂപങ്ങളും യോനികളും സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, ആദിയിൽ ജനിച്ച കപിലമുനിയെ വിജ്ഞാനത്തോടെ നിലനിറുത്തുന്നവനും, ജനിക്കുന്നവനെ കാണുന്നവനും ആണവൻ.
ഏകൈകം ജാലം ബഹുധാ വികുര്വന്ന് അസ്മിന് ക്ഷേത്രേ സംഹരത്യ് ഏഷ ദേവഃ ഭൂയഃ സൃഷ്ട്വാ പതയസ് തഥേശഃ സര്വാധിപത്യം കുരുതേ മഹാത്മാ
ഓരോ ജാലവും പലവിധമാക്കി, ഈ ലോകത്തിൽ ഈ ദൈവം അവയെ പിൻവലിക്കുന്നു; വീണ്ടും സൃഷ്ടിച്ച ശേഷം, അവൻ സർവ്വാധിപതിയായ മഹാത്മാവായി എല്ലാം ഭരിക്കുന്നു.
സര്വാ ദിശ ഊര്ധ്വമ് അധശ് ച തിര്യക് പ്രകാശയന് ഭ്രാജതേ യദ് വാനഡ്വാന് ഏവം സ ദേവോ ഭഗവാന് വരേണ്യോ യോനിസ്വഭാവാന് അധിതിഷ്ഠത്യ് ഏകഃ
സൂര്യനെപ്പോലെ, മുകളിലും താഴെയും ചുറ്റും എല്ലായിടത്തും പ്രകാശമാകുന്നു; അങ്ങനെ ആ ഭഗവാൻ, മഹത്വമുള്ള ദൈവം, എല്ലായോനികളുടെ സ്വഭാവത്തിൽ ഏകാന്തമായി അധിഷ്ഠിതനാണ്.
യച് ച സ്വഭാവം പചതി വിശ്വയോനിഃ പാച്യാംശ് ച സര്വാന് പരിണാമയേദ് യഃ സര്വമ് ഏതദ് വിശ്വമ് അധിതിഷ്ഠത്യ് ഏകോ ഗുണാംശ് ച സര്വാന് വിനിയോജയേദ് യഃ
വിശ്വയോനി തന്റെ സ്വഭാവം പാകം ചെയ്യുന്നു, പാകമാകേണ്ടതെല്ലാം രൂപാന്തരപ്പെടുത്തുന്നു; അവൻ ഏകാന്തമായി ഈ സർവ്വവിശ്വം നിയന്ത്രിക്കുന്നു, ഗുണങ്ങളെ എല്ലാം നിശ്ചയിക്കുന്നു.
തദ് വേദഗുഹ്യോപനിഷത്സു ഗൂഢം തദ് ബ്രഹ്മാ വേദതേ ബ്രഹ്മയോനിം യേ പൂര്വം ദേവാ ഋഷയശ് ച തദ് വിദുസ് തേ തന്മയാ അമൃതാ വൈ ബഭൂവുഃ
വേദഗുഹ്യോപനിഷത്തുകളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനെ ബ്രഹ്മാവ് ബ്രഹ്മയോനിയായി അറിയുന്നു; അതിനെ ആദ്യം അറിഞ്ഞ ദേവന്മാരും ഋഷികളും അതിൽ ലയിച്ച് അമൃതരായി.
ഗുണാന്വയോ യഃ ഫലകര്മകര്താ കൃതസ്യ തസ്യൈവ സ ചോപഭോക്താ സ വിശ്വരൂപസ് ത്രിഗുണസ് ത്രിവര്ത്മാ പ്രാണാധിപഃ സംചരതി സ്വകര്മഭിഃ
ഗുണങ്ങളുമായി ബന്ധമുള്ളവൻ, ഫലപ്രദമായ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ, അനുഭവിക്കുന്നവനും ആണവൻ; അനേകം രൂപങ്ങളുള്ളവൻ, മൂന്നു ഗുണങ്ങളുടെയും മൂന്നു മാർഗങ്ങളുടെയും ഉടമ, പ്രാണാധിപതിയായവൻ, തന്റെ കർമ്മങ്ങൾ അനുസരിച്ച് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
അങ്ഗുഷ്ഠമാത്രോ രവിതുല്യരൂപഃ സംകല്പാഹംകാരസമന്വിതോ യഃ ബുദ്ധേര് ഗുണേനാത്മഗുണേന ചൈവ ആരാഗ്രമാത്രോ ഹ്യ് അവരോ ഽപി ദൃഷ്ടഃ
അംഗുഷ്ഠം വലുപ്പമുള്ളവൻ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൻ, സംകല്പവും അഹങ്കാരവും ഉള്ളവൻ, ബുദ്ധിയുടെ ഗുണത്താലും സ്വന്തം ഗുണത്താലും, ഏറ്റവും ചെറുതായിട്ടും, വാലിന്റെ അഗ്രംപോലെയും കാണപ്പെടുന്നു.
വാലാഗ്രശതഭാഗസ്യ ശതധാ കല്പിതസ്യ ച ഭാഗോ ജീവഃ സ വിജ്ഞേയഃ സ ചാനന്ത്യായ കല്പതേ
വാലിന്റെ അഗ്രത്തിന്റെ നൂറിലൊന്നു ഭാഗം വീണ്ടും നൂറായി വിഭജിച്ചതുപോലെയാണ് ജീവൻ; എങ്കിലും അതിന് അനന്തതയിലേക്കു കഴിയുന്ന ശേഷിയുണ്ട്.
നൈവ സ്ത്രീ ന പുമാന് ഏഷ ന ചൈവായം നപുംസകഃ യദ് യച് ഛരീരമ് ആദത്തേ തേന തേന സ യുജ്യതേ
അവൻ സ്ത്രീയുമല്ല, പുരുഷനുമല്ല, നപുംസകനുമല്ല; ഏത് ശരീരം സ്വീകരിച്ചാലും അതിനൊപ്പം അവൻ ഒന്നാകുന്നു.
സംകല്പനസ്പര്ശനദൃഷ്ടിമോഹൈര് ഗ്രാസാമ്ബുവൃഷ്ട്യാ ചാത്മവിവൃദ്ധിജന്മ കര്മാനുഗാന്യ് അനുക്രമേന ദേഹീ സ്ഥാനേഷു രൂപാണ്യ് അഭിസംപ്രപദ്യതേ
സങ്കല്പം, സ്പർശം, കാഴ്ച, മോഹം, അഹാരം, വെള്ളം, മഴ എന്നിവയിലൂടെ, ദേഹിയെന്ന ആത്മാവ് കർമ്മങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് ജനിച്ച് വളരുന്നു; അങ്ങനെ പലസ്ഥലങ്ങളിൽ വിവിധ രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു.
സ്ഥൂലാനി സൂക്ഷ്മാണി ബഹൂനി ചൈവ രൂപാണി ദേഹീ സ്വഗുണൈര് വൃണോതി ക്രിയാഗുണൈര് ആത്മഗുണൈശ് ച തേഷാം സംയോഗഹേതുര് അപരോ ഽപി ദൃഷ്ടഃ
ദേഹി തന്റെ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടും, കർമ്മഗുണങ്ങൾകൊണ്ടും, ആത്മഗുണങ്ങൾകൊണ്ടും അനേകം സ്ഥൂലസൂക്ഷ്മരൂപങ്ങൾ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു; അവയുടെ യോജനത്തിന് മറ്റൊരുത്തൻ കാരണം ആണെന്ന് കാണപ്പെടുന്നു.
അനാദ്യനന്തം കലിലസ്യ മധ്യേ വിശ്വസ്യ സ്രഷ്ടാരമ് അനേകരൂപം വിശ്വസ്യൈകം പരിവേഷ്ടിതാരം ജ്ഞാത്വാ ദേവം മുച്യതേ സര്വപാശൈഃ
ആദിയുമില്ല, അന്ത്യവും ഇല്ലാത്ത, അനേകരൂപനായ ലോകസ്രഷ്ടാവായ, സർവ്വവിശ്വത്തെ ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന ഏക ദൈവത്തെ അറിഞ്ഞാൽ, എല്ലാവിധ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും.
ഭാവഗ്രാഹ്യമ് അനീഡാഖ്യം ഭാവാഭാവകരം ശിവം കലാസര്ഗകരം ദേവം യേ വിദുസ് തേ ജഹുസ് തനുമ്
ഭാവംകൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്ന, കൂടില്ലാത്തവൻ, ഭാവവും അഭാവവും സൃഷ്ടിക്കുന്ന ശിവൻ, കലകളുടെ സ്രഷ്ടാവായ ദൈവത്തെ ആരറിയുന്നു, അവർ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.