यत्र तदक्षरं विज्ञायते, तत्रैव ज्ञानात्मा सर्वैः देवताभिः सह, प्राणैः च भूतेषु च प्रतिष्ठितः भवति, हे सौम्य। यः तदक्षरं वेद, स सर्वज्ञः भवति, सर्वेषु च प्रविशति। एवं चतुर्थः प्रश्नः समाप्तः। अथ शैब्यः सत्यकामः पप्रच्छ—‘भगवन्, यदि कश्चित् पुरुषः मृत्युकाले ओम् इत्येतत् उपासते, स कं लोकं विजित्य प्राप्नोति?’ तस्मै सः प्रत्युवाच— ‘सत्यकाम, ओम् इदं उभयं परं चापरं च ब्रह्म। तस्मात् एतेनैव वेदित्वा वेत्ता यं कञ्चिद् प्राप्नोति। यदि एकमात्रेण ओम् उपास्ते, तेनैव सः शीघ्रमेव पुनः पृथिव्याम् जातः भवति। ऋचः तम् मनुष्यलोकं नयन्ति, तत्र तपसा ब्रह्मचर्येण श्रद्धया च महत्त्वं अनुभवति। यदि द्वाभ्याम् मात्राभ्यां मनसि संनिधाय उपास्ते, तदा यजुर्भिः सः चन्द्रलोकं नीयते; तत्र चन्द्रलोके महत्त्वं अनुभव्य पुनः प्रतिनिवर्तते। यः पुनः तेनैव त्रिभिः मात्राभिः ओम् परमं पुरुषम् उपास्ते, सः सूर्यस्य तेजसा ऐक्यं गच्छति; यथा सर्पः त्वचं विवृणोति, एवं सः पापात् विमुच्यते; स सामभिः ब्रह्मलोकं नीयते, तस्मात् देहिनां समुदायात् सः परमं पुरुषं पश्यति, योऽसौ परात्परः। अत्रैव श्लोकाः पठ्यन्ते— मर्त्ये त्रयो मात्रा संनिधाय, अन्योन्यं न पृथक् कदाचन; बहिः अन्तरं च मध्यं च कर्मसु यथावत् उपयुञ्जानः वेत्ता न चलति। ऋग्भिः एतत् प्राप्यते, यजुर्भिः अन्तरिक्षं, सामभिः यत् पश्यन्ति धीराः; ओम्कार एव साधनं, तेनैव वेत्ता शान्तं, अजरम्, अमृतम्, अभयम्, परमं प्राप्नोति।’ एवं पञ्चमः प्रश्नः समाप्तः। अथ सुकॆशः भारद्वाजः पप्रच्छ—‘भगवन्, हिरण्यनाभः कौसल्यः माम् उपेत्य पप्रच्छ—“भारद्वाज, षोडशकलं पुरुषं वेत्सि?” अहम् उक्तवान्—“न वेद्मि। यदि वेदिश्यम्, कथं न तुभ्यं ब्रूयाम्? यो हि अनृतं वदति, तस्य मूलं शुष्यति; तस्मात् न अनृतं वदामि।” सः तूष्णीं रथेन आरुह्य प्रतस्थे। अद्य अहम् त्वां पृच्छामि—क्व सः पुरुषः अस्ति?’ तस्मै सः प्रत्युवाच—‘इहैव अस्मिन्शरीरे, साधो, सः पुरुषः अस्ति, यस्मिन् एते षोडश कला उत्पद्यन्ते।’ सः चिन्तयामास—‘यतः प्रस्थित्वा प्रयास्यामि, यत्र स्थित्वा स्थास्यामि?’ सः प्राणं सृष्टवान्; प्राणात् श्रद्धां, आकाशं, वायुम्, अग्निं, आपः, पृथिवीं, इन्द्रियाणि, मनः; अन्नं, अन्नात् वीर्यं, तपः, मन्त्राः, कर्म, लोकान्, लोकेषु च नामानि। यथा एते प्रवाहमानाः नद्यः समुद्राय एव प्रवर्तन्ते, समुद्रं प्राप्त्वा लीयन्ते, तेषां नामरूपे विनश्यतः, समुद्रः एव उच्यते; एवं एते षोडश कला पुरुषाय एव प्रवर्तन्ते, पुरुषं प्राप्त्वा लीयन्ते, तेषां नामरूपे विनश्यतः, पुरुषः एव उच्यते। सः अकलः अमृतः भवति। अत्रैव श्लोकः— यथा चक्रे नाभौ स्पोकाः प्रतिष्ठिताः, एवं एते कलाः तस्मिन् प्रतिष्ठिताः; तम् एव पुरुषं विद्धि, मा मृत्युं पश्याः। सः तान् उवाच—‘एतावत् एव अहम् एतद् परं ब्रह्म वेद, नातः परं अस्ति।’ ते तम् उपासन्—‘त्वम् एव अस्माकं पिता, योऽस्मान् अज्ञानात् परं नयति। नमो महद्भ्यः ऋषिभ्यः, नमो महद्भ्यः ऋषिभ्यः।