ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਮਾ ਸਹ ਦੇਵੈਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਾਣਾ ਭੁਤਾਨਿ ਸਂਪ੍ਰਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰ ਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ ਵੇਦਯਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਸੋਮ੍ਯ ਸ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਰ੍ਵਮੇਵਾਵਿਵੇਸ਼ੇਤਿ
ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਆਤਮਾ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਜਿੰਦਾਂ ਤੇ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਅਟੱਲ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਹੇ ਸੋਮਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਪਨਿषਦਿ ਚਤੁਰ੍ਥਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ ॥ ਅਥ ਹੈਨਂ ਸ਼ੈਬ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯਕਾਮਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ । ਸ ਯੋ ਹ ਵੈ ਤਦ੍ਭਗਵਨ੍ਮਨੁष੍ਯੇषੁ ਪ੍ਰਾਯਣਾਨ੍ਤਮੋਙ੍ਕਾਰਮਭਿਧ੍ਯਾਯੀਤ । ਕਤਮਂ ਵਾਵ ਸ ਤੇਨ ਲੋਕਂ ਜਯਤੀਤਿ । ਤਸ੍ਮੈ ਸ ਹੋਵਾਚ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੈਬਿਆ ਸਤ੍ਯਕਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਹੇ ਭਗਵਨ, ਜੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਓਂਕਾਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਹੜਾ ਲੋਕ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ?' ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ:
ਏਤਦ੍ਵੈ ਸਤ੍ਯਕਾਮ ਪਰਂ ਚਾਪਰਂ ਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਦੋਙ੍ਕਾਰਃ । ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨੇਤੇਨੈਵਾਯਤਨੇਨੈਕਤਰਮਨ੍ਵੇਤਿ
ਹੇ ਸਤ੍ਯਕਾਮ, ਓਂਕਾਰ ਹੀ ਉੱਚਾ ਤੇ ਹੇਠਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸ ਯਧ੍ਯੇਕਮਾਤ੍ਰਮਭਿਧ੍ਯਾਯੀਤ ਸ ਤੇਨੈਵ ਸਂਵੇਦਿਤਸ੍ਤੂਰ੍ਣਮੇਵ ਜਗਤ੍ਯਾਭਿਸਂਪਧ੍ਯਤੇ । ਤਮृਚੋ ਮਨੁष੍ਯਲੋਕਮੁਪਨਯਨ੍ਤੇ ਸ ਤਤ੍ਰ ਤਪਸਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਸਂਪਨ੍ਨੋ ਮਹਿਮਾਨਮਨੁਭਵਤਿ
ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਉੱਥੇ, ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਯਦਿ ਦ੍ਵਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਮਨਸਿ ਸਂਪਦ੍ਯਤੇ ਸੋऽਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਯਜੁਰ੍ਭਿਰੁਨ੍ਨੀਯਤੇ ਸੋਮਲੋਕਮ੍ । ਸ ਸੋਮਲੋਕੇ ਵਿਭੁਤਿਮਨੁਭੂਯ ਪੁਨਰਾਵਰ੍ਤਤੇ
ਜੇ ਦੋ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਯਜੁਰ-ਵੇਦ ਦੇ ਜਰੀਏ ਚੰਦ੍ਰ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਚੰਦ੍ਰ-ਲੋਕ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਃ ਪੁਨਰੇਤਂ ਤ੍ਰਿਮਾਤ੍ਰੇਣੋਮਿਤ੍ਯੇਤੇਨੈਵਾਕ੍ਸ਼ਰੇਣ ਪਰਂ ਪੁਰੁषਮਭਿਧ੍ਯਾਯੀਤ ਸ ਤੇਜਸਿ ਸੂਰ੍ਯੇ ਸਂਪਨ੍ਨਃ । ਯਥਾ ਪਾਦੋਦਰਸ੍ਤ੍ਵਚਾ ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਚ੍ਯਤ ਏਵਂ ਹ ਵੈ ਸ ਪਾਪ੍ਮਨਾ ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ ਸਾਮਭਿਰੁਨ੍ਨੀਯਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਂ ਸ ਏਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜੀਵਘਨਾਤ੍ ਪਰਾਤ੍ਪਰਂ ਪੁਰੁਸ਼ਯਂ ਪੁਰੁषਮੀਕ੍ਸ਼ਤੇ । ਤਦੇਤੌ ਸ਼੍ਲੋਕੌ ਭਵਤਃ
ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਓਮ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਚਮੜੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਮ-ਵੇਦ ਦੇ ਜਰੀਏ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਤਿਸ੍ਰੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਮृਤ੍ਯੁਮਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਸਕ੍ਤਾਃ ਅਨਵਿਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ । ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮਧ੍ਯਮਾਸੁ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਸੁ ਨ ਕਮ੍ਪਤੇ ਜ੍ਞਃ
ਤਿੰਨ ਅੰਗਾਂ, ਜਦੋਂ ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਜਦੋਂ ਬਾਹਰਲੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਤੇ ਵਿਚਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ऋਗ੍ਭਿਰੇਤਂ ਯਜੁਰ੍ਭਿਰਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਸਾਮਭਿਰ੍ਯਤ੍ ਤਤ੍ ਕਵਯੋ ਵੇਦਯਨ੍ਤੇ । ਤਮੋਙ੍ਕਾਰੇਣੈਵਾਯਤਨੇਨਾਨ੍ਵੇਤਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਯਤ੍ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤਮਜਰਮਮृਤਮਭਯਂ ਪਰਂ ਚੇਤਿ
ਰਿਗ-ਵੇਦ ਨਾਲ ਇਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਯਜੁਰ-ਵੇਦ ਨਾਲ ਵਿਚਲਾ ਅਕਾਸ਼; ਸਾਮ-ਵੇਦ ਨਾਲ ਉਹ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਸਮਝਦੇ ਹਨ; ਓਮ ਹੀ ਦੇ ਜਰੀਏ, ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਬੁੱਢਾ-ਰਹਿਤ, ਅਮਰ, ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਸ੍ਮੈ ਸ ਹੋਵਾਚ । ਇਹੈਇਵਾਨ੍ਤਃਸ਼ਰੀਰੇ ਸੋਭ੍ਯ ਸ ਪੁਰੁषੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤਾਃ षੋਡਸ਼ਕਲਾਃ ਪ੍ਰਭਵਨ੍ਤੀਤਿ
ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਇਥੇ ਹੀ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਉਹ ਪੁਰਖ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਭਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।'
ਸ ਈਕ੍ਸ਼ਾਚਕ੍ਰੇ । ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਹਮੁਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤ ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਭਵਿष੍ਯਾਮਿ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤਿष੍ਟਿਤੇ ਪ੍ਰਤਿष੍ਟਸ੍ਯਾਮੀਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਕਿਸ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ? ਕਿਸ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ ਮੈਂ ਟਿਕਿਆ ਰਹਾਂਗਾ?'
ਸ ਪ੍ਰਾਣਮਸृਜਤ ਪ੍ਰਾਣਾਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਖਂ ਵਾਯੁਰ੍ਜ੍ਯੋਤਿਰਾਪਃ ਪृਥਿਵੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਮਨਃ । ਅਨ੍ਨਮਨ੍ਨਾਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਤਪੋ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਃ ਕਰ੍ਮ ਲੋਕਾ ਲੋਕੇषੁ ਚ ਨਾਮ ਚ
ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਣਾਇਆ; ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਸ਼ਰਧਾ, ਅਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ; ਅੰਨ, ਅੰਨ ਤੋਂ ਵੀਰਤਾ, ਤਪ, ਮੰਤ੍ਰ, ਕਰਮ, ਲੋਕ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਾਮ।
ਸ ਯਥੇਮਾ ਨਧ੍ਯਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਾਯਣਾਃ ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭਿਧ੍ਯੇਤੇ ਤਾਸਾਂ ਨਾਮਰੁਪੇ ਸਮੁਦ੍ਰ ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ । ਏਵਮੇਵਾਸ੍ਯ ਪਰਿਦ੍ਰष੍ਟੁਰਿਮਾਃ षੋਡਸ਼ਕਲਾਃ ਪੁਰੁषਾਯਣਾਃ ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਸ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਭਿਧ੍ਯੇਤੇ ਚਾਸਾਂ ਨਾਮਰੁਪੇ ਪੁਰੁष ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ ਸ ਏषੋऽਕਲੋऽਮृਤੋ ਭਵਤਿ ਤਦੇष ਸ਼੍ਲੋਕਃ
ਅਰਾ ਇਵ ਰਥਨਾਭੌ ਕਲਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਟਿਤਾਃ । ਤਂ ਵੇਧ੍ਯਂ ਪੁਰੁषਂ ਵੇਦ ਯਥ ਮਾ ਵੋ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪਰਿਵ੍ਯਥਾ ਇਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਰਥ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਆਰੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਭਾਗ ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਾਣੋ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰੇ।
ਤਾਨ੍ ਹੋਵਾਚੈਤਾਵਦੇਵਾਹਮੇਤਤ੍ ਪਰਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦ । ਨਾਤਃ ਪਰਮਸ੍ਤੀਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਇਸ ਤੱਕ ਹੀ ਮੈਂ ਇਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।'
ਤੇ ਤਮਰ੍ਚਯਨ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਨਃ ਪਿਤਾ ਯੋऽਸ੍ਮਾਕਮਵਿਧ੍ਯਾਯਾਃ ਪਰਂ ਪਰਂ ਤਾਰਯਸੀਤਿ । ਨਮਃ ਪਰਮऋषਿਭ੍ਯੋ ਨਮਃ ਪਰਮऋषਿਭ੍ਯਃ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੋ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਕੇ ਪਰਮ ਦਰਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।'
ਇਤਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਪਨਿषਦਿ ਪਞ੍ਚਮਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਃ ॥ ਅਥ ਹੈਨਂ ਸੁਕੇਸ਼ਾ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ । ਭਗਵਨ੍ ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭਃ ਕੌਸਲ੍ਯੋ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੋ ਮਾਮੁਪੇਤ੍ਯੈਤਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਮਪृਚ੍ਛਤ । षੋਡਸ਼ਕਲਂ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਪੁਰੁषਂ ਵੇਤ੍ਥ । ਤਮਹਂ ਕੁਮਾਰਮ੍ਬ੍ਰੁਵਂ ਨਾਹਮਿਮਂ ਵੇਦ । ਯਧ੍ਯਹਮਿਮਮਵੇਦਿषਂ ਕਥਂ ਤੇ ਨਾਵਕ੍ਸ਼੍ਯਮਿਤਿ । ਸਮੂਲੋ ਵਾ ਏष ਪਰਿਸ਼ੁष੍ਯਤਿ ਯੋऽਨृਤਮਭਿਵਦਤਿ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾਰ੍ਹਮ੍ਯਨृਤਂ ਵਕ੍ਤੁਮ੍ । ਸ ਤੂष੍ਣੀਂ ਰਥਮਾਰੁਹ੍ਯ ਪ੍ਰਵਵ੍ਰਾਜ । ਤਂ ਤ੍ਵਾ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਕ੍ਵਾਸੌ ਪੁਰੁष ਇਤਿ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸੁਕੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਭਗਵਾਨ, ਹਿਰਣਯਨਾਭ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ: "ਭਾਰਦਵਾਜ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਪੁਰਖ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਜਿਸ ਦੇ ਸੋਲਾਂ ਭਾਗ ਹਨ?" ਮੈਂ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।" ਜੇ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੱਸਦਾ? ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜੜ ਸਮੇਤ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਚੁੱਪ ਕਰਕੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਉਹ ਪੁਰਖ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?'
ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਵਿਘਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਭਾਗ, ਪੁਰਖ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵਿਘਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪੁਰਖ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਗ-ਰਹਿਤ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ।