ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਭਗਤ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਤੂੰ ਆਮ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।” ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣਾ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੱਤਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣਾ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਦੇ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਾਣਾ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣਾ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਸੌਂਪਦਾ ਹੈ। ਅਪਾਨਾ ਨੂੰ ਮਲ-ਮੂਤਰ ਅਤੇ ਜਨਨ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣਾ ਖੁਦ ਅੱਖਾਂ, ਕੰਨਾਂ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਸਮਾਨਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਣਾ ਵੰਡਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਤ ਲੋੜੀਂਦੇ ਅੰਗ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ 101 ਨਾਡੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ 100 ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ 72,000 ਉਪ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਨਾ ਪ੍ਰਾਣਾ ਚਲਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਨਾਡੀ ਦੁਆਰਾ ਉਦਾਨਾ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ—ਜੇ ਕਰਮ ਚੰਗੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਮੰਦੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ; ਦੋਵੇਂ ਮਿਲ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਬਾਹਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾ ਹੈ; ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਅਪਾਨਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਰਮਿਆਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਸਮਾਨਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਵਿਆਨਾ ਹੈ। ਉਦਾਨਾ ਦੀ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਤਜਸ (ਚਮਕ) ਹੈ; ਜਦ ਤਜਸ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਣ ਲਈ ਪਰਤ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਮਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੇਹ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਮਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣਾ, ਚਮਕ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਾਣਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਰਵੇਸ਼, ਥਾਂ, ਵਿਸਤਾਰ ਅਤੇ ਪੰਜ-ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸੌਰਿਆਯਣੀ ਗਾਰਗਿਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਮਹਾਨ ਭੂਜ, ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸੁੱਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਕੌਣ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਕਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ?” ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਗਾਰਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਕਿਰਣਾਂ ਸੂਰਜ ਡੁੱਲਣ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਚਕਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਉਗਣ ਸਮੇਂ ਫਿਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਸੁੰਘਦਾ, ਨਾ ਚੱਖਦਾ, ਨਾ ਛੂਹਦਾ, ਨਾ ਬੋਲਦਾ, ਨਾ ਫੜਦਾ, ਨਾ ਮਾਣਦਾ, ਨਾ ਛੱਡਦਾ, ਨਾ ਚਲਦਾ; ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘ਉਹ ਸੁੱਦਾ ਹੈ।’” ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਾਣਾ ਜਾਗਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਪਾਨਾ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਵਿਆਨਾ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਤੋਂ ਯਜਨਾ ਦੀ ਅੱਗ ਜਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਦਾਨਾ ਹੈ। ਸਮਾਨਾ ਪ੍ਰਾਣਾ ਦੋ ਭੇਟਾਂ—ਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਵਾਸ—ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਨ ਯਜਕ ਹੈ; ਉਦਾਨਾ ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਇਹ ਯਜਕ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਸੁਣਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਨਾ-ਦੇਖਿਆ, ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਨਾ-ਸੁਣਿਆ, ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਤੇ ਨਾ-ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ—ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਜਸ (ਚਮਕ) ਵਲੋਂ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਆਉਣ-ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਫਿਰ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਰੁੱਖ 'ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ, ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰ; ਅੱਖ ਅਤੇ ਵੇਖਣਯੋਗ, ਕੰਨ ਅਤੇ ਸੁਣਨਯੋਗ, ਨੱਕ ਅਤੇ ਸੁੰਘਣਯੋਗ, ਰਸ ਅਤੇ ਚਖਣਯੋਗ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਛੂਹਣਯੋਗ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਬੋਲਣਯੋਗ, ਹੱਥ ਅਤੇ ਫੜਨਯੋਗ, ਜਨਨ ਅੰਗ ਅਤੇ ਮਾਣਨਯੋਗ, ਮਲ-ਮੂਤਰ ਅੰਗ ਅਤੇ ਛੱਡਣਯੋਗ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਚਲਣਯੋਗ, ਮਨ ਅਤੇ ਸੋਚਣਯੋਗ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਮਝਣਯੋਗ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨਯੋਗ, ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਯੋਗ, ਚਮਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨਯੋਗ, ਪ੍ਰਾਣਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਨਯੋਗ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਣਣ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਘਣ ਵਾਲਾ, ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਮਨੁੱਖ—ਉਹ ਪਰਮ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ, ਹੇ ਮੀਠੇ, ਉਸ ਚਿੱਟ, ਨਿਰ-ਛਾਂ, ਨਿਰ-ਦੇਹ, ਨਿਰ-ਰੰਗ, ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪ੍ਰਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਥਾਂ ਟਿਕੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੈਬਿਆ ਸਤਯਕਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਮਹਾਨ ਭੂਜ, ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਸਮੇਂ ਓਮ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਕਿਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?” ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਸਤਯਕਾਮ, ਓਮ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਨੀਚਾ ਬ੍ਰਹਮਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।” ਜੇ ਕੋਈ ਓਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ ਹੀ ਚਿੰਤਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੈਰਾਗ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੋ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਯਜੁਰ-ਵੇਦ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰ ਕੇ, ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਓਮ ਦੀ ਤਿੰਨ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਾਮ-ਵੇਦ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ embodied souls ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ, ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ, ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਤਿੰਨ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ, ਮਰਤ ਮਨੁੱਖ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਦੇ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ; ਜਦੋਂ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰੀ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਕਰਮਾਂ 'ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ, ਗਿਆਨੀ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਰਿਗ-ਵੇਦ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਯਜੁਰ-ਵੇਦ ਨਾਲ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅਕਾਸ਼; ਸਾਮ-ਵੇਦ ਨਾਲ ਉਹ, ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਓਮ ਹੀ ਰਾਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਿਆਨੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਜਰ, ਅਮਰ, ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸੁਕੇਸ਼ਾ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਹਾਨ ਭੂਜ, ਹਿਰਣਯਨਾਭਾ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਭਾਰਦਵਾਜ, ਕੀ ਤੂੰ ਸੋਲਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ?' ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।' ਜੇ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ, ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੱਸਦਾ? ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇਥੇ ਹੀ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਭਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: "ਕਿਸ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਵਿਦਾ ਹੋਵਾਂ? ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਮੈਂ ਟਿਕਾਂ?" ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਪ੍ਰਾਣਾ ਤੋਂ ਭਗਤੀ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ; ਖਾਣਾ, ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਵਿਰਤਾ, ਤਪ, ਵੇਦ, ਕਰਮ, ਲੋਕ, ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮ। ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ 'ਚ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ-ਰੂਪ ਖੋ ਬੈਠਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਭਾਗ ਪੁਰਸ਼ ਵੱਲ ਵਹਿ ਕੇ, ਪੁਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾਮ-ਰੂਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਪੁਰਸ਼ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਭਾਗ ਅਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ, ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ: ਜਿਵੇਂ ਪਹੀਏ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਤੀਲੀਆਂ ਟਿਕੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਭਾਗ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਉਸ ਪੁਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਤੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਇਥੇ ਤੱਕ ਹੀ ਮੈਂ ਇਸ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: "ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੋ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰਮ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!