ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਾਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਅਪਕਤਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਣ ਹੀ ਅੱਗ ਬਣ ਕੇ ਸੜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਜਨਯਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਾਯੂ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਹੈ, ਧਨ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ, ਅਤੇ ਜੋ ਅਮਰ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਾਣ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਹੀਏ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਲੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ, ਯੱਜ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ—all ਕੁਝ ਪਰਾਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਡੋਲ ਹਨ। ਪਰਾਣ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਾਂਗ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪਰਾਣ ਲਈ ਹੀ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਣ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ; ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਆਹੂਤੀ ਪਰਾਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵੀ ਪਰਾਣ ਹੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਅਥਰਵਣ ਤੇ ਅੰਗਿਰਸ ਹੈ। ਪਰਾਣ ਆਪਣੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੁਦ੍ਰ ਵਾਂਗ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਚਾਨਣ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਰਾਣ ਵਰਖਾ ਵਰਗਾ ਵਰਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਝੂਮਦੇ ਹਨ, ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਮਨਚਾਹੀ ਰਸਦ ਮਿਲੇਗੀ। ਪਰਾਣ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਇਕਲਾ ਰਥਵਾਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਰਾਣ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਭਾਗ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਰੂਪ ਤੇਰਾ ਬੋਲੀ, ਸੁਣਨ, ਵੇਖਣ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਸਾਡਾ ਸਾਥ ਨਾ ਛੱਡ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਰਾਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਪਰਾਣ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਸਾਨੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਕੌਸ਼ਲਯ, ਅਸ਼ਵਲਾਯਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ—"ਮਹਾਰਾਜ! ਇਹ ਪਰਾਣ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੰਡਦਾ ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ?" ਉਸਤਾਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—"ਤੂੰ ਆਮ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਨ ਵਿਚ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਪਰਾਣ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਰਛਾਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਪਰਾਣ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਅਫਸਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਿੰਡਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਾਣ ਹੋਰ ਪਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਮਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਾਣ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ, ਕੰਨਾਂ, ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ; ਸਮਾਨਾ ਨੂੰ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੱਤ ਅੱਗਾਂ ਹਨ।" "ਆਤਮਾ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੋਂ 101 ਨਾਡੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਇਕ ਨਾਡੀ ਦੇ 100 ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ, ਤੇ ਹਰ ਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ 72,000 ਉਪ-ਸ਼ਾਖਾਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਨਾ ਪਰਾਣ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਾਡੀ ਰਾਹੀਂ ਉਦਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁੰਨ ਲੋਕ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਨਾਲ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਨੂੰ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਨੂੰ।" "ਸੂਰਜ ਬਾਹਰੀ ਪਰਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰਾਣ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਪਾਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਸਮਾਨਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਵਾ ਵਿਆਨਾ ਹੈ।" "ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਉਰਜਾ ਹੀ ਤੇਜ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਤੇਜ ਠੰਢਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਮਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਾਣ ਤੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਪਰਾਣ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪਰਾਣ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪਰਾਣ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਪਰਵੇਸ਼, ਸਥਾਨ, ਵਿਅਪਕਤਾ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਭਾਗ ਜਾਣ ਲਏ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੀਜਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸੌਰਿਆਣੀ ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਹਾਰਾਜ! ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਕਿਹੜੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਸੁੱਤੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਜਾਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੁਪਨੇ ਕੌਣ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਆਨੰਦ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?" ਉਸਤਾਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਗਾਰਗਯ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਡੁੱਬਣ ਵੇਲੇ ਇਕਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਫਿਰ ਫੈਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਸੁਣਦਾ, ਨਾ ਵੇਖਦਾ, ਨਾ ਸੁੰਘਦਾ, ਨਾ ਚੱਖਦਾ, ਨਾ ਛੂਹਦਾ, ਨਾ ਬੋਲਦਾ, ਨਾ ਫੜਦਾ, ਨਾ ਭੋਗਦਾ, ਨਾ ਛੱਡਦਾ, ਨਾ ਚਲਦਾ—ਇਸਨੂੰ 'ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਹੈ' ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਸਿਰਫ਼ ਮੁੱਖ ਪਰਾਣ ਇਸ ਸਰੀਰ-ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਗਦਾ ਹੈ। ਅਪਾਨ ਘਰੇਲੂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਵਿਆਨਾ ਰਸੋਈ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਅੱਗ ਤੋਂ ਯੱਜ ਦੀ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਉਦਾਨ ਹੈ। ਸਮਾਨਾ ਦੋ ਆਹੂਤੀਆਂ—ਸਾਹ ਤੇ ਨਿਕਾਸ—ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਯੱਜਕ ਹੈ; ਉਦਾਨ ਆਹੂਤੀ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਯੱਜਕ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸੁਣਿਆ, ਮੁੜ ਸੁਣਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮੁੜ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਨਾ-ਵੇਖਿਆ, ਸੁਣਿਆ ਤੇ ਨਾ-ਸੁਣਿਆ, ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਤੇ ਨਾ-ਕੀਤਾ, ਸੱਚ ਤੇ ਝੂਠ—ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਇਹ ਤੇਜ ਦੁਆਰਾ ਆਵਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਫਿਰ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਰੁੱਖ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ, ਅੱਗ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ, ਹਵਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ; ਅੱਖ ਤੇ ਜੋ ਵੇਖਣਾ, ਕੰਨ ਤੇ ਜੋ ਸੁਣਨਾ, ਨੱਕ ਤੇ ਜੋ ਸੁੰਘਣਾ, ਜੀਭ ਤੇ ਜੋ ਚੱਖਣਾ, ਚਮੜੀ ਤੇ ਜੋ ਛੂਹਣਾ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਜੋ ਬੋਲਣਾ, ਹੱਥ ਤੇ ਜੋ ਫੜਨਾ, ਜਨਨ ਅੰਗ ਤੇ ਜੋ ਭੋਗਣਾ, ਗੁਦਾ ਤੇ ਜੋ ਤਿਆਗਣਾ, ਪੈਰ ਤੇ ਜੋ ਤੁਰਨਾ, ਮਨ ਤੇ ਜੋ ਸੋਚਣਾ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਜੋ ਜਾਣਣਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਜੋ ਦਾਵਾ ਕਰਨਾ, ਚੇਤਨਾ ਤੇ ਜੋ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਤੇਜ ਤੇ ਜੋ ਚਾਨਣ ਕਰਨਾ, ਪਰਾਣ ਤੇ ਜੋ ਸਹਾਰਾ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹੀ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਛੂਹਣ ਵਾਲਾ, ਸੁਣਣ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਘਣ ਵਾਲਾ, ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਗਿਆਨ ਆਤਮਾ, ਮਨੁੱਖ—ਸਭ ਪਰਮ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਛਾਂ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਦੇਹ, ਰੰਗ ਰਹਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਆਤਮਾ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਰਾਣ ਤੇ ਜੀਵ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਇਹ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੌਥਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੈਬਯ ਸਤ੍ਯਕਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਹਾਰਾਜ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਓਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸਤ੍ਯਕਾਮ, ਓਮ ਉੱਚਾ ਤੇ ਨੀਵਾਂ ਦੋਵੇਂ ਬ੍ਰਹਮਨ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਇਕ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲਦੀ ਦੁਬਾਰਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਭਜਨ ਉਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਤਪ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਦੋ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਤੇ ਧਿਆਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਯਜੁਰਵੇਦ ਰਾਹੀਂ ਚੰਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਓਮ ਦੀ ਤਿੰਨ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਏਕ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਮਵੇਦ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ embodied ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਾਤ੍ਰਾਵਾਂ ਮਰਣਧਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ; ਜੇਹੜਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ। ਰਿਗਵੇਦ ਨਾਲ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਨਾਲ ਮੱਧ ਭਾਗ, ਸਾਮਵੇਦ ਨਾਲ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਕੇਵਲ ਓਮ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨੀ ਉਹ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਅਜਰ, ਅਮਰ, ਨਿਰਭਯ ਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸੁਕੇਸ਼ ਭਾਰਦਵਾਜ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਹਾਰਾਜ! ਹਿਰਣ੍ਯਨਾਭ ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ—'ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਜਿਸ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭਾਗ ਹਨ?' ਮੈਂ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।' ਜੇ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਦੱਸਦਾ? ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਆਪਣੀ ਰਥੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" ਉਸਤਾਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇੱਥੇ ਹੀ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭਾਗ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।