ਪ੍ਰਸ਼੍ਨੋਪਨਿषਦ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸਾਧਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਟੋਲੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੁਕੇਸ਼, ਸਤ੍ਯਕਾਮ, ਗਾਰਗਿਆ, ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਭਾਰਗਵ ਅਤੇ ਕਬੰਧੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਨਿਕਲੀ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਿਪਪਲਾਦਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਗਏ, ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝਾ ਦੇਣਗੇ। ਉਹ ਪੂਜਨੀਯ ਪਿਪਪਲਾਦਾ ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ। ਪਿਪਪਲਾਦਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤਪਸਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਰਹੋ। ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਵਾਲਾਂ ਪੁੱਛੋ। ਜੇਕਰ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਬੰਧੀ ਕਾਤਿਆਯਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: "ਪੂਜਨੀਯ ਸਰ, ਇਹ ਜੀਵ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?" ਪਿਪਪਲਾਦਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਿਰਜਣ ਕੀਤਾ। ਸੂਰਜ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਬ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਿਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਖਣ, ਪੱਛਮ, ਉੱਤਰ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤੇ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਯਗਿਆ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਰਸਤੇ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਪਿਪਪਲਾਦਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜ ਪੈਰ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹੀਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਨੇਰੀ ਪਖਵਾਂ ਪਦਾਰਥ ਹੈ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਖਵਾਂ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ। ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹਨ; ਦਿਨ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਰਾਤ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੰਬੰਧ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬੱਚੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੂਜਨੀਯ ਸਰ, ਕਿੰਨੇ ਦੇਵਤਾ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ?" ਪਿਪਪਲਾਦਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਕਾਸ਼, ਵਾਯੂ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਬੋਲੀ, ਮਨ, ਅੱਖ ਅਤੇ ਕੰਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ।" ਤਦ, ਪ੍ਰਾਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹਾਂ।" ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਾਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਤਮ-ਗੌਰਵ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚੜ੍ਹਿਆ, ਸਾਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਮੱਛਰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਪ੍ਰਾਣ, ਜੋ ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਪਾਰਜਨਯ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਜਾਲਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੂਜਨੀਯ ਸਰ, ਪ੍ਰਾਣ ਕਿੱਥੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?" ਪਿਪਪਲਾਦਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹਰੇਕ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਜਰਿਏ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਜਾਤੀ, ਦਾਖਲ ਹੋਣ, ਸਥਿਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਪੰਜ ਧਾਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾ ਦਾ ਸਮਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।