ଓମ୍। ଆମେ ଦେବତାମାନେ, ଆପଣଙ୍କର ଶୁଭ କଥାଗୁଡିକୁ ଶୁଣିବାକୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶୁଭ କଥାଗୁଡିକୁ ଦେଖିବାକୁ, ଆମେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଓ ଆମର ଜୀବନ ଯାତ୍ରାକୁ ନିଷ୍ଠା ସହିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଓମ୍। ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି। ସେଇ ସମୟରେ, ଭାରଦ୍ବାଜଙ୍କ ପୁଅ ସୁକେଶ, ଶିବୀଙ୍କ ପୁଅ ସତ୍ୟକାମ, ସୌର୍ୟାୟଣୀଙ୍କ ପୁଅ ଗାର୍ଗ୍ୟ, ଅଷ୍ବଲାୟନଙ୍କ ପୁଅ କୌଶଳ୍ୟ, ବୈଦର୍ଭୀଙ୍କ ପୁଅ ଭାର୍ଗବ, ଓ କାତ୍ୟାୟନଙ୍କ ପୁଅ କବନ୍ଧୀ—ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦର ତାଲିକାରେ ନିଷ୍ଠା ଧାରଣ କରି, ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କୁ ଗଲେ, ଭାବିଲେ, "ସେ ଆମକୁ ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝାଇବେ।" ସେମାନେ ଅଗ୍ନିପ୍ରଦାନର ପ୍ରସ୍ତୁତି ସହିତ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସାଥେ ପିପ୍ପଲାଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେଥିରେ, ବୃହତ୍ତର ଧର୍ମଗ୍ୟ ଋଷି କହିଲେ: "ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଧ୍ୟାନ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ବିତାଇବା। ପରେ, ତୁମେ ଯେଉଁ କଥା ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେଉଁଠାରେ ଆମେ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କଥା କହିବା।" ତାଙ୍କ ପରେ କବନ୍ଧୀ କାତ୍ୟାୟନ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: "ବୃହତ୍ତର ମାନ୍ୟବର, ଏହି ସତ୍ତାଗୁଡିକ କେଉଁଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି?" ପିପ୍ପଲାଦ କହିଲେ: "ପ୍ରଜାପତି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ସନ୍ତାନ ପାଇବାକୁ ଚାହାଁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତ୍ୟାଗରେ, ସେ ଗୋଟିଏ ଜୁଡିକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ: ପଦାର୍ଥ ଓ ପ୍ରାଣବାତା। ସେ ଭାବିଲେ, "ଏହି ଦୁଇ ସହିତ, ମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରରେ ସତ୍ତାଗୁଡିକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବି।" ସୂର୍ୟ ହେଉଛି ପ୍ରାଣବାତା; ଚନ୍ଦ୍ର ହେଉଛି ପଦାର୍ଥ। ସମସ୍ତ ଆକାର ଓ ନିରାକାର ହେଉଛି ପଦାର୍ଥ; ତେଣୁ, ଯାହାର ଆକାର ଅଛି, ସେହିକୁ ପଦାର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସୂର୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ, ସେ ପୂର୍ବ ଦିଗର ପ୍ରାଣବାତାଗୁଡିକୁ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ସଂକଳିତ କରେ। ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର, ତଳ, ଉପର, ଓ ମଧ୍ୟରେ ଯାହାକୁ ସେ ଆଲୋକିତ କରେ—ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣବାତାକୁ ତାଙ୍କର କିରଣରେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାଏ। ସେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଗ୍ନି, ସମସ୍ତ ଆକାରର ପ୍ରାଣବାତା, ଉଦୟ ହୁଏ। ଏହି କଥା ଗାଥାରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି: "ଏକାଧିକ ଆକାରରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଜନ୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ଏକ ଆଲୋକ ଯେଉଁଥିରେ ହଜାର କିରଣ ଅଛି, ଶତ ଦିଗରେ ଚାଲିଥିବା, ସତ୍ତାଗୁଡିକର ପ୍ରାଣବାତା, ସୂର୍ୟ ଭାବରେ ଉଦୟ ହୁଏ।" ବର୍ଷ ବୃହତ୍ତର ପ୍ରଜାପତି; ତାର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ମାର୍ଗ ଦୁଇଟି ପଥ। ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବଳିଦାନ ଓ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକକୁ ପାଇଥାନ୍ତି; ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରିବେ। ତେଣୁ, ସେହି ଦର୍ଶନୀ ବାପାଙ୍କର ପ୍ରାଣବାତା ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣ ପଥକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଏହି ପଦାର୍ଥ, ପୂର୍ବଜଙ୍କର ପଥ। କିନ୍ତୁ, ଉତ୍ତର ପଥରେ—ତ୍ୟାଗ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା—ସ୍ୱୟଂକୁ ଖୋଜି, ସେମାନେ ସୂର୍ୟକୁ ପାଇଥାନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରାଣବାତାର ଆବାସ, ଏହି ଅମର, ନିର୍ଭୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ସେଠାରୁ, ସେମାନେ ପୁଣି ଫେରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ନିୟମ ହେଉଛି। ତା'ପରେ, ଭାର୍ଗବ, ବୈଦର୍ଭୀଙ୍କ ପୁଅ, ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: "ମାନ୍ୟବର, କେତେ ଦେବତା ସୃଷ୍ଟିକୁ ଧରଣ କରନ୍ତି? ସେମାନେ କେଉଁଠାରେ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି? ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ କେଉଁ?" ପିପ୍ପଲାଦ କହିଲେ: "ଆକାଶ, ବାତାସ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ପୃଥିବୀ, ବକ୍ତୃତ୍ୱ, ମନ, ଚକ୍ଷୁ, ଓ କାନ—ଏହି ଦେବତାମାନେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, କହିଛନ୍ତି: 'ଆମେ ଏହି ଦେହକୁ ଧରଣ କରୁଛୁ, ଆମର ଶକ୍ତି ସହିତ ଏହାକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଛୁ।'" ତେବେ, ପ୍ରାଣ, ସେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ଭ୍ରମରେ ପଡିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏକାକୀ ମୋତେ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ଏହି ଦେହକୁ ଧରଣ କରିବାକୁ ଓ ସମର୍ଥନ କରିବାକୁ ଅବଶ୍ୟକ।" କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସେଥିରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିଲେ ନାହିଁ। ଗର୍ବରେ ଗର୍ବରୁ ସେ ଉପରକୁ ଅଠିଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେବେଳେ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେ ରହିଥାନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ରହିଥାନ୍ତି। ଯେପରିକି ମଧୁକର ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଉଠିଥାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ମଧୁକରୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପଛରେ ଯାଆନ୍ତି, ଓ ସେ ଯେତେବେଳେ ବସିଥାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ବସିଥାନ୍ତି, ସେପରି, ବକ୍ତୃତ୍ୱ, ମନ, ଦୃଷ୍ଟି, ଓ ଶ୍ରବଣ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ପ୍ରାଣକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନି ଯେଉଁଥିରେ ଜଳନ କରେ; ସେ ସୂର୍ୟ; ସେ ପର୍ଜନ୍ୟ, ବର୍ଷା ଦାନକର୍ତ୍ତା; ସେ ବାତାସ; ସେ ପୃଥିବୀ, ଧନର ଇଶ୍ୱର, ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ, ଓ ଯାହା ଅମର। ଯେପରିକି ଚକ୍ରର ଶ୍ରେଣୀ ହବା ସମୟରେ, ସେ ପ୍ରାଣରେ ସ୍ଥିତ; ଏହି ପ୍ରାଣରେ ଋଗ୍, ཉଜୁର୍, ଓ ସାମ ବେଦ, ବଳିଦାନ, ରାଜା, ଓ ପୁଜାରୀତ୍ୱ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ଥିତ କରେ। "ତୁମେ, ପ୍ରାଣ, ପ୍ରଜାପତି ଭାବରେ ଗର୍ଭରେ ଚଳନ କରୁଛ; ତୁମେ ଏକାକୀ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଉଛ। ପ୍ରାଣ, ତୁମକୁ ଏହି ସତ୍ତାଗୁଡିକ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, କାରଣ ତୁମେ ପ୍ରାଣରେ ସ୍ଥିତ।" ଦେବତାମାନେ, ତୁମେ ସର୍ବାଧିକ ଆଲୋକିତ; ପୂର୍ବଜମାନେ, ତୁମେ ପ୍ରଥମ ଅର୍ପଣ; ଦର୍ଶନୀମାନେ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଆଚରଣର ସତ୍ୟ; ତୁମେ ଅଥର୍ବନ ଓ ଅଂଗିରା। ତୁମେ, ପ୍ରାଣ, ତୁମର ଚମକରେ ଇନ୍ଦ୍ର; ତୁମେ ରୁଦ୍ର, ରକ୍ଷକ; ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅଂଚଳରେ ଚଳନ କରୁଛ; ତୁମେ ସୂର୍ୟ, ଆଲୋକର ଇଶ୍ୱର। ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଧାରା ଦେଉଛ, ପ୍ରାଣ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ସତ୍ତାଗୁଡିକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅନୁଭବ କରିଥାନ୍ତି, "ଖାଦ୍ୟ ଆମର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଆସିବ।" ତୁମେ, ପ୍ରାଣ, ଗାମିକ, ଏକକାରୀ ଚାରିତ୍ର, ସମସ୍ତ ସତ୍ତାର ଇଶ୍ୱର। ଆମେ ପ୍ରଥମ ଅର୍ପଣକାରୀ; ତୁମେ ଆମର ବାପା, ଓ ମାତାରିଶ୍ବନ। ତୁମର ସେଇ ଆକାର, ଯାହା ବକ୍ତୃତ୍ୱ, ଶ୍ରବଣ, ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସ୍ଥିତ, ଓ ଯାହା ମନରେ ବିସ୍ତାରିତ—ସେହିକୁ ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ କର; ଆମକୁ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଏହା, ଯାହା ତିନି ଲୋକରେ ସ୍ଥିତ, ସେ ପ୍ରାଣର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ। ଆମକୁ ଏକ ମାତା ଭଳି ସୁରକ୍ଷା କର; ଆମକୁ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦିଅ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରଶ୍ନ ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦରେ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ତା'ପରେ କୌଶଳ୍ୟ, ଅଷ୍ବଲାୟନଙ୍କ ପୁଅ, ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ: "ମାନ୍ୟବର, ଏହି ପ୍ରାଣ କେଉଁଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ? କିପରି ଏହି ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରେ? କିପରି ଏହି ବିଭାଜିତ ହୁଏ ଓ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ?